Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд ақыны
Scottish poet
Роберт Таннахилл (3 маусым 1774 – 17 мамыр 1810) – еңбекші топтан шыққан шотланд ақыны. "Тіггер ақын" деп белгілі, ол Роберт Бернстен кейін ағылшын тілінде поэзия және шотланд тілінде лирикалық өлеңдер жазды.
Robert Tannahill (3 June 1774 – 17 May 1810) was a Scottish poet of labouring class origin. Known as the 'Weaver Poet', he wrote poetry in English and lyrics in Scots in the wake of Robert Burns.
Өмір
Тэннахилл Пейслидегі Касл-стритте Жэнет (құрмет аты Поллок) және Жеймс Тэннахиллдің, жібек марля тоқымашысының отбасында дүниеге келді. Оның туылғаннан кейін көп ұзамай отбасы жақын маңдағы Куин-стриттегі жаңа салынған коттеджге көшіп барды, ол отбасылық үй және тоқу шеберханасы болды. Тэннахиллдің денесі күшсіз болды және оң аяғының сәл деформациясынан шарқалап жүрді. 12 жасында мектепті бітіргеннен кейін, ол әкесінің қолында тоқушылыққа оқуға түсті. Осы кезде ол поэзияға қызығушылық таныта бастады. Оқуын аяқтағаннан кейін, 1779 жылдың соңында Тэннахилл Пейслиді Ланкаширдің Болтон қаласына жұмыс істеуге кетіп қалды. 1801 жылдың соңында ол отбасын асырау үшін қайтып келді. Ол келгеннен кейін көп ұзамай әкесі қайтыс болды, ал ол ауру анасына күтім жасады. Досына жазған хатында ол былай деп жазды: "Мен және ағайым Хью қартайған анамызбен ғана үйде қалдық, жасынан қарттықпен әлсіреп барамыз; ал жеті жыл бұрын тоғызымыз бір үстелге отырып тамақтанған едік." Содан кейін Хью үйленді, ал Роберт жалғыз күнкөріс көзі болып қалды, ол өте әсерлі, бірақ сапасы төмен ағылшын тіліндегі "Ұлдық серт" өлеңінде жазылған шешім қабылдады. Бірақ, жағдай өзгерген кезде, анасы одан он үш жылға артық өмір сүрді. Келесі жылдары оның поэзия мен музыкаға деген қызығушылығы, шотланд тіліндегі кейбір әндерін музыкаға салған композитор Роберт Арчибальд Смитпен танысқаннан кейін дамыды. Қаланың әдеби өміріне қатысқанда, ол Пейсли Бернс клубын құруға көмектесті және оның хатшысы болды. Оның еңбектері енді The Scots Magazine сияқты мерзімді басылымдарда жариялана бастады және 1807 жылы ол 900 данадан тұратын өлеңдер мен әндер жинағын шығарды, ол бірнеше апта ішінде сатылып кетті. Кейін бір күні ол бір далада қыздың "Көңілді шаттықпен кездесеміз" әнін айтқанын естіді және одан үлкен шабыт алды. Бірақ 1810 жылы Гринок пен Эдинбургтегі баспагерлер оның еңбектерінің толықтырылған жинағын қабылдамағаннан кейін, ол денсаулығына қатысты қорқыныштармен күйзеліске түсті. Соңында ол барлық қолжазбаларын өртеп, Пасли каналының астындағы құбырға батып кетті, оны туннельдің аузында қалған күртесінің арқасында тапты.
Tannahill was born in Castle Street in Paisley to Janet (née Pollock) and James Tannahill, a silk gauze weaver. Soon after his birth the family moved to a newly built cottage in nearby Queen Street, which became both family home and weaving shop. Tannahill had a delicate constitution and a limp, due to a slight deformity in his right leg. On leaving school at age 12, he was apprenticed to his father as a handloom weaver. It was during this time that he began to show an interest in poetry. With his apprenticeship completed, Tannahill left Paisley in late 1779 to work in Bolton, Lancashire. He returned in late 1801 to support his family. His father died soon after his return and he cared for his infirm mother. As he reported in a letter to a friend, "My brother Hugh and I are all that remain at home, with our old mother, bending under age and frailty; and but seven years back, nine of us used to sit down at dinner together." Then Hugh married and Robert was left the sole support, making a resolution which he records in a touching but substandard poem in English, "The Filial Vow". As things fell out, however, his mother was to outlive him by thirteen years. In the years which followed, his interest in poetry and music blossomed after he became acquainted with the composer Robert Archibald Smith, who set some of his songs in the Scots language to music. While taking part in the literary life of the town, he helped found the Paisley Burns Club and became its secretary. His work now began to appear in periodicals such as The Scots Magazine and in 1807 he published a small collection of poems and songs in an edition of 900 copies which sold out in a few weeks. Out on a walk some time later, he heard a girl in a field singing his "We'll meet beside the dusky glen on yon burnside" and was greatly encouraged. But in 1810, following the rejection of an augmented collection of his work by publishers in Greenock and Edinburgh, he fell into a despondency aggravated by fears for his own health. Eventually he burned all his manuscripts and drowned himself in a culverted stream under the Paisley Canal, where he was found because he had left his jacket at the mouth of the tunnel.
Поэзия
Тэннахиллдің поэзиясының көп бөлігі 1802 жылы үйіне оралғаннан кейін жазылған, ол тоқыма станогында жұмыс істеп, «жіптерді де, өлеңдерді де кезектесіп тоқыған» шақта шығармалар жазды. Оның поэзияға деген қызығушылығы ертеден келген, ал оқуларының көбі тек осы салаға ғана қатысты. Шотланд және ағылшын тілдерін қолдана отырып, ол түрлі жанрларды сынады: әңгімелер, мысалдар, қабір тас жазулары, өлең хаттар, одалар, сондай-ақ оның атағын әкелген диалект әндері. Одалардың арасында үш өлең Бёрнс мерекесіне арналған, олардың біріншісі – шеберлікпен орындалған туынды. Онда шотландтық Рух, тартан киіммен, Олимптегі құдайлардың жиналысына кіріп, ұлттық жыршыны сұрайды, және Бёрнс дүниеге келгенмен бірге тілегі орындалады. Кедейлік оның туындыларында жиі кездесетін тақырып, соның ішінде Наполеон соғыстарынан оралған сарбаздар мен теңізшілердің, немесе олардың әйелдерінің тағдыры да суреттелген. 1807 жылғы жинақ «Солдаттың оралуы» деп аталды, бұл екі актілі шотландтық аралық ойын, басқа өлеңдер мен әндермен бірге. Атаулық туынды – диалекттік жұптардағы драматикалық фрагмент, ол қосымша лирикалық өлеңдер үшін негіз болды, оларды Тэннахилл (бірақ көптеген басқалар емес) жоғары бағалады. Кітап сол кездегідей, жазылым арқылы жарияланды, бірақ ақын кейіннен мұны өте масқаралық деп санады. Сондықтан ол өзінің туындыларын коммерциялық жолмен қабылдатуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Алайда, оның өлімінен көп өтпей, мұндай басылымдар жарық көре бастады: 1815 және 1817 жылдары, ал 1822 жылы түпнұсқа жинақ қайта басылды. Бұған қоса, 1819 жылы жарық көрген және бірнеше рет қайта басылған Матервеллдің «Ренфруширдің қобызында» үлкен таңдау болды. Кейіннен Тэннахиллдің туындыларының жинақтары, оның достары мен таныстары сақтаған өлеңдердің көшірмелерімен толықтырылып, жарық көрді.
Most of Tannahill's poetry dates from his return home in 1802, when he composed as he worked at the loom, ‘weaving threads and verses alternately’. His interest in poetry was of long standing and his reading was almost solely confined to it. Using both Scots and English, he experimented with many forms: tales, fables, epitaphs, verse epistles, odes, besides the body of dialect song on which his reputation mainly rests. Among the odes are three written for the Burns anniversary, of which the first is a bravura performance. Here the tartan clad Genius of Scotland enters the assembly of the gods on Olympus and begs for a national bard, which is immediately granted with the birth of Burns. Poverty is a frequent theme in his work, including that brought about by the Napoleonic Wars for returning soldiers and sailors or their widows. The 1807 collection had been titled The soldier's return, a Scottish interlude in two acts, with other poems and songs. The title piece was a dramatic fragment in dialect couplets, serving as frame for accompanying lyrics, of which Tannahill (but few others) thought highly. The book had been published by subscription, as was common at the time, but the poet later objected to this as demeaning. It was for this reason that he made unsuccessful attempts to get his work accepted commercially. But it was not long after his death that such editions began to come from the press: in 1815 and 1817, with a reprint of the original collection in 1822. In addition, there was a large selection in Motherwell's Harp of Renfrewshire, dating from 1819 and several times reprinted. Later collections of Tannahill's work, augmented by copies of poems preserved by his friends and associates, followed soon after.
Музыка
Р. А. Смиттің орындауынан басқа, тағы да бірнеше әнді Абердин аспапшысы Джон Росс жазды. Тэннахилл дәстүрлі шотланд және ирланд әуендеріне сүйемелдеу үшін көптеген әндер жазған. Олардың бірқатары қазір ауыз әдебиетіне енді. Ең танымал ән – "Балкиддердің төбелері", ол "Wild Mountain Thyme" балладасының негізі болды, оның қосымшасы "Will Ye Go Lassie, Go?" деген сөздерден тұрады. Онда ол күтімшісі Мэри МакИнтайр Балкитер ауданынан, анасымен бірге Чарльз Эдвард Стюарт армиясы үшін банок пісіргенін, олар Куллоденге қарай жорыққа шыққандағы оқиғаны айтады. Тэннахилл "Ты, Крейглиеяның көркем ормансы" әнін де жазды, оның әуені кейіннен танымал австралиялық халық әні "Уальцинг Матильда" музыкасын құру үшін өңделді. Соңында, Тэннахилл "Саудагердің қоштасуы" әнін жазды, ол "Нова-Скотияға қоштасу" халық әнінің негізі болды. 2006 жылы Brechin All Records Роберт Тэннахиллдің толық әндерінің 1-томын шығарды. Оның екінші томы 2010 жылы, оның қайтысына екі жүз жыл толуына орай жарық көрді.
As well as R. A. Smith's settings, other songs were set by John Ross, the Aberdeen organist. More had been written by Tannahill to accompany traditional Scottish airs, and some from Ireland too. Several have now entered the oral tradition. Perhaps the most enduring is "The Braes of Balquhidder" – the basis for the ballad "Wild Mountain Thyme", which has the chorus "Will Ye Go Lassie, Go?" In it he refers to a story from his nursemaid, Mary McIntyre of Balquhither parish, that she and her mother had baked bannock for the army of Charles Edward Stuart, marching to Culloden. Tannahill also wrote "Thou Bonnie Wood of Craigielea", the tune of which was later modified to form the music for the famous Australian bush folk song "Waltzing Matilda". Finally, Tannahill wrote "The Soldier's Adieu", which became the basis for the folk song "Farewell to Nova Scotia." In 2006 Brechin All Records released Volume 1 of The Complete Songs of Robert Tannahill. Volume 2 was released in 2010 to coincide with the second centenary of his death.
Мұра
Өзін-өзі өлтіргендіктен, Таннахилл Пейслидегі Канал көшесіндегі Батыс жеңілдету шіркеуінің (қазір Каслхед зираты) іргесіндегі жерлеу орнында белгісіз қабірге жерленді. 1866 жылы ақынның маңыздылығының артуын көрсететін граниттен жасалған ескерткіш қойылды. Оның туғанына 100 жыл толуы 1874 жылы оның өлеңдері мен әндерінің жаңа басылымымен және оның туындыларында жиі кездесетін Глениффер Брейске 15 000 адамның қатысуымен өткізілген шерумен аталып өтті. 1876-1936 жылдар аралығында Брейсте оның әндері орындалған жылдық концерттер сериясы ұйымдастырылды. Концерттерге түскен қарапайым билет ақысы Дэвид Уотсон Стивенсонның 1883 жылы Пейсли аббаттығының аумағында орнатылған Таннахилл мүсініне жұмсалды. Сонымен қатар, шағын ескерткіш құдық салынды, бірақ қазір ол ұмытылып кеткен. Ақынның барлық бейнелері жергілікті суретші Джон Мортонның оның қайтысынан кейін бір күні салған қарындаш эскизінен бастау алған сияқты. Осы эскиздің алғашқы мысқа түсірілген гравюрасы 1819 жылы «Ренфруширдің арфасы» кітабының алқақ бетінде пайда болды, ал кейіннен 1822, 1825, 1838 және 1846 жылдары жарық көрген өлеңдер жинақтарына қосылды. Кейін маймен салынған портреттер пайда болды, олардың бірін 1833 жылы Пейсли гүл суретшісі Уильям Бейт салған. Тағы бір суретті Гринок суретшісі Томас Карсвелл Лейдиберннің мырза Маршалл үшін жасады, ол Таннахиллмен бірге мектепте оқыған. Бұл сурет «Ренфруширдің арфасынан» алынған гравюраға сүйеніп салынды және Маршаллдың ескі достары туралы естеліктерімен салыстырылды. Александр Блэр салған тағы бір портрет Сэмюэл Фрименмен «Шотландияның көрнекті тұлғаларының тарихи сөздігі» үшін гравюраланды (жоғарыда қараңыз). 1845 жылы Джон Филланс Мортонның эскизіне сүйене отырып, ақынның бюстін жасады және 1873 жылы оны Пейсли мұражайына сыйлады. Басқа жерде, 1869 жылы Уоллес монументінің Батырлар залына ақынның бюсті қойылды. 1889 жылы оның портреті Стивен Адамға тапсырыс берілген Ламлаш үйінің терезе әйнектерінде пайда болды. Таннахилл – Эдинбургтағы Принс-стриттегі Скотт монументінің төменгі бөлігінде бейнеленген он алты жазушы мен ақынның бірі. Ол оңтүстік жағының оң жағында бейнеленген. Біраз үзілістен кейін, ол құрған Бернс клубы енді қыс айларында ескі Таннахилл коттеджінде жиналады. 1976 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан шотландиялық халық музыкасы тобы «Tannahill Weavers» Роберт Таннахиллдің құрметіне аталған және оның бірнеше әндерін жазған.
As a suicide, Tannahill was buried in an unmarked grave in the burying ground adjacent to the West Relief Church (now Castlehead Cemetery) on Canal Street in Paisley. In 1866 a granite monument was erected there by public subscription, marking the growing recognition of the poet's importance. The centenary of his birth was marked in 1874 by an edition of his Poems and Songs and by a procession to the Gleniffer Braes, one of the most frequently mentioned landscapes in his work, attended by 15,000 people. A series of annual concerts at which his songs were performed were held on the Braes between 1876 1936. The penny admission charge went towards paying for David Watson Stevenson's statue of Tannahill that was erected in the grounds of Paisley Abbey in 1883. A memorial well was also built in the glen, although now it is much neglected. Likenesses of the poet all seem to have stemmed from a pencil sketch made the day after his death by local artist John Morton. The first copperplate engraving of this appeared as the frontispiece of The Harp of Renfrewshire in 1819 and later accompanied editions of the poems in 1822, 1825, 1838, and 1846. Later came bust size portraits in oil, of which one was made in 1833 by William Beith, a Paisley flower painter. Another by Thomas Carswell, a Greenock artist, was made for Mr. Marshall of Ladyburn, who had been at school with Tannahill. This was partly done from the engraved portrait in the Harp of Renfrewshire and checked against Marshall's remembrance of his old school fellow. Still another by Alexander Blair was engraved by Samuel Freeman for the Biographical dictionary of eminent Scotsmen (see above). A bust of the poet was sculpted by John Fillans in 1845, again using Morton's drawing as a basis, and this was presented to Paisley Museum in 1873. Elsewhere, a bust of the poet was included in the Wallace Monument’s Hall of Heroes in 1869. And in 1889 his portrait appeared among others in the stained glass windows at Lamlash House commissioned from Stephen Adam. Tannahill is one of the sixteen writers and poets depicted on the lower sections of the Scott Monument on Princes Street in Edinburgh. He appears on the right side of the southern face. After a period of intermission, the Burns Club he helped found now meets during the winter months in the old Tannahill cottage. The Scottish folk music group the Tannahill Weavers, active since 1976, are named after Robert Tannahill, and have recorded several of his songs.