Кіріспе

Хлоропластарда олардың жұмысы үшін маңызды бірнеше мембраналар бар. Митохондриялар сияқты, хлоропластарда да хлоропласт қабығы деп аталатын қос мембраналық қабық бар, бірақ митохондриялардан өзгеше, хлоропластарда тилакоидтар деп аталатын ішкі мембраналық құрылымдар да болады. Сонымен қатар, екінші эндосимбиозға ұшыраған организмдерде, мысалы евгленидтер мен хлораханиофиттерде хлоропластарды бір немесе екі қосымша мембрана қаптай алады. Хлоропластар эндосимбиоз арқылы фотосинтез жасайтын цианобактерияның эукариоттық, бұрыннан митохондриясы бар жасушаға жұтылуы нәтижесінде пайда болды. Миллиондаған жылдар бойында эндосимбиотикалық цианобактериялар өздерінің ДНК-сын және екіге бөліну қабілетін (митоздық емес) сақтап, құрылымдық және функционалдық тұрғыдан дамыды, бірақ кейбір гендерін ядролық геномға беру арқылы тәуелсіздігінен бас тартты.

Қаптама мембраналары

Қаптамалық мембраналардың әрқайсысы 6 және 8 нм қалыңдығындағы липидтік екі қабаттан тұрады. Сыртқы мембрананың липидтік құрамы 48% фосфолипидтер, 46% галактолипидтер және 7% сульфолипидтерден, ал ішкі мембрананың құрамында 16% фосфолипидтер, 79% галактолипидтер және 5% сульфолипидтер бар екені анықталды, бұл деректер шпинат хлоропласталарындағы зерттеулерде алынған. Сыртқы мембрана көптеген иондар мен метаболиттерге өткізгіш, бірақ хлоропласттың ішкі мембранасы тасымалдау ақуыздарымен арнайыланған. Мысалы, көмірсулар триоза фосфат транслокаторы арқылы ішкі қаптама мембранасынан өтеді. Екі қаптама мембранасы 10–20 нм аралықтағы мембранааралық кеңістікпен бөлінеді.

Тилакоидты мембрана

Қаптама мембраналар ішінде, строма деп аталатын аймақта, тилакоидтар деп аталатын, бір-бірімен байланысқан жалпақ мембраналық бөліктер жүйесі бар. Тилакоид мембранасы липидтік құрамы жағынан ішкі қаптама мембранасына өте ұқсас, оның құрамында 78% галактолипидтер, 15,5% фосфолипидтер және шпинат хлоропластарындағы 6,5% сульфолипидтер бар. Бұл жарық сіңіру және АТФ синтезі жүзеге асырылатын орын, сонымен қатар электрондық тасымалдау тізбегіне қатысатын көптеген ақуыздарды қамтиды. Хлорфиллдер a, b, c және ксантофилдер, каротиноидтар, фикобилиндер сияқты басқа фотосинтез пигменттері гранума мембранасына енген. Хлорфилл a-дан басқа барлық пигменттер "қосалқы" пигменттер болып табылады және I және II фотожүйелерінің реакциялық орталықтарына энергияны жеткізеді. Тилакоид мембраналарында I және II фотожүйелері орналасқан, олар электрондық тасымалдау тізбегі бойымен қозғалатын электрондарды қоздыру үшін күн энергиясын жинақтайды. Бұл жол бойындағы ықтимал энергияның эксергондық төмендеуі (қақпамай!) тилакоид люменінен цианобактерияның цитозолына немесе хлоропласт стромасына H+ иондарын тарту үшін пайдаланылады. Биік H+ градиенті қалыптасады, бұл химиосмоз процесінің жүзеге асуына мүмкіндік береді, онда тилакоид трансмембраналық АТФ-синтазасы H+ иондары үшін "қақпа" немесе арна ретінде және АДФ + PO43− ионынан АТФ түзілуі үшін каталитикалық орта ретінде қос қызмет атқарады. Эксперименттер көрсеткендей, стромадағы pH шамамен 7,8, ал тилакоид люменіндегі pH 5-ке тең. Бұл H+ иондарының концентрациясының алты жүз есе айырмашылығына сәйкес келеді. H+ иондары АТФ-синтазаның каталитикалық қақпасы арқылы төмен өтеді. Бұл химиосмотикалық құбылыс митохондрияларда да кездеседі.