Кіріспе

Бояуды инертті байланыстырғыш затпен немесе мордрантпен, әдетте металл тұзымен тұндыру арқылы алынатын пигмент. Көл пигменті – жердегі минералдардан жасалған қызыл түс, ультрамарин және басқа пигменттерден айырмашылығы – органикалық пигмент. Өндірушілер мен суретшілерге және өнеркәсіпке тауар жеткізушілер пигмент атауынан "көл" деген сөзді жиі жіберіп алады. Көптеген көл пигменттерінің түсі тез өшеді, себебі қолданылатын бояулар жарыққа төзімді емес. Қызыл көлдер Ренессанс және Барокко кезеңдеріндегі суреттерде ерекше маңызға ие болды; олар көбінесе бай маталар мен киімдердің түсін көрсету үшін мөлдір глазурь ретінде қолданылды.

Этимология

Көл термині лак терминінен туындаған, бұл Үндістанның Kerria lacca (бұрын Laccifer lacca немесе Coccus lacca аталған) ағаш жәндігінің шырыны. Ол лак сөзімен түбірлес, ал бастауы хинди тіліндегі "лакх" сөзінен, араб тіліндегі "лакк" және парсы тіліндегі "лак" сөздері арқылы келген.

Химия

Көптеген көлді пигменттер азо бояулары болып табылады. Олардың ерекшелігі – сульфонат және кейде карбоксилат топтарының болуы, олар хромофорға (түсті заттарға) теріс заряд береді. Қолданылатын металл тұздары немесе байланыстырғыштар көбінесе түссіз немесе дерлік түссіз болады. Карминге түсін беретін органикалық қосылыс – кармин қышқылы 1991 жылы синтезделген. Қазіргі зерттеушілер кармин қышқылын өндіру үшін микроорганизмдерді генетикалық түрлендіру мүмкіндігін қарастырып жатыр. Индиго және роза маддер қазір синтетикалық көздерден арзанға түсіріледі, бірақ табиғи өнімдерді қолдану, әсіресе шеберлер арасында сақталған. Тағам және косметика өнеркәсіптері кошенильді табиғи қызыл бояудың көзі ретінде қайтадан қызығушылық танытуда.