Джордж Стивен Кембл: Англия сахнасының әйгілі әртісі және режиссері

Кіріспе

Джордж Стивен Кембл (21 сәуір 1758 – 5 маусым 1822) – ағылшын театр директоры, актер және жазушы, сондай-ақ әйгілі Кембл отбасының мүшесі. Ол "Британ сахнасы көрген ең ұлы сэр Джон Фальстафф" деп сипатталды, алайда ол "Гамлет" және "Король Лир" сияқты туындылардағы басты рөлдерді де орындады. Ол пьесалар, поэзия және ғылыми еңбектер жариялады. Кембл белгілі актриса Элизабет Сатчеллға (1783) үйленді. Оның қызы актриса және құлдыққа қарсы күрескер Фанни Кембл болды.

Жас шағы мен отбасы

Ол Херефордширдегі Кингтон қаласында 13 бауырластың бірі ретінде, Роджер Кембл мен Сара "Салли" Уордтың екінші ұлы болып дүниеге келді. Оның бауырлары Чарльз Кембл, Джон Филип Кембл және Сара Сиддонс еді. Ол және оның ағалары әкесінің католик дінінде тәрбиеленді, ал әпкелері анасының протестант дінінде тәрбиеленді. Оның қызы Фрэнсис Кембл – музыка композиторы, және ол сэр Уолтер Скотттың сүйіктісі болған. Ол Ричард Аркрайт-младшийдің ұлы, капитан Роберт Аркрайтқа үйленді. Кемблдің ұлы Генри де актер болды.

Басқарушы

Стивен Кембл әкесіне ұқсас, XVIII ғасырдағы ағылшын сахнасының өте табысты театр менеджері болды. Ол Ньюкаслдағы алғашқы Корольдік театрына он бес жыл бойы басшылық етті (1791–1806). Ол өзінің танымал актерлік отбасының мүшелерін және көптеген актерлерді Лондоннан Ньюкаслға шақырды. Стивеннің әпкесі Сара Сиддонс Лондонның танымал актерлерінің бірі болды және жазғы маусымда провинциялық театрларда ойнауды кемсіту деп санайтын көзқарасты бұзды. Стивен Кембл театрдың көптеген сәтті маусымдарын ұйымдастырды. Ньюкасл көрермендері өзін "театр өмірінде ерекше мәртебеге ие" деп санауға көшті. Алғашқы Корольдік театр 1788 жылдың 21 қаңтарында ашылды және Мосли Стритте, Дрю Лейнге жақын орналасқан. Ньюкасл-апон-Тайн қаласында Кембл Ньюгейт көшесіндегі Ақ крестке қарсы жатқан үлкен үйде тұрды. Стивен Кембл 1792/3 жылы Эдинбургтегі Корольдік театрын 12 айға уақытша жалға алды, бірақ ұзақ мерзімді келісімге қол жеткізе алмады. 1794 жылы ұзақ мерзімді келісімге қол жеткізгенге дейін, ол 1793/4 жылдары Лиф Уоктың басында "цирк" деген атпен уақытша театрды басқарды. Ол 1800 жылға дейін, бірақ Гарриет Пай Эстеннің араласуына байланысты үзіліс болды. Ол басқа театрларды да басқарды: Глазгодағы Корольдік театр (кейін Абердиндегі Тиволи театрымен алмастырылды) (1795); Честер; Ланкастер; Шеффилд (1792); Бервик-апон-Твид (1794); Нортумберлендтегі театрлар; Аленвик (онда ол 1796 жылы театр салдырды) және театр маршрутындағы ауылдық жерлер. Ньюкаслдан Кембл 1799 жылы Дарем маршрутын басқарды, оған Солтүстік Шилдс, Сандерленд, Оңтүстік Шилдс, Стоктон және Скарборо, сондай-ақ Стоктон жарыс жолындағы Стоктон жарысының ашылуы кірді. Ол сондай-ақ Нортэллертон және Морпеттегі театрларды басқарды. Бродвейде ол Лайгон Армздың (бұрынғы Уайт Харт мейрамханасы) Ассамблея залында өнер көрсетті. Ол сонымен қатар Уайтхейвен және Пейсли (1814), Нортгемптон театры, Бирмингемдегі театр және Дамфрис, Портсмут қалаларындағы Корольдік театрын басқарды. 1792 жылы актер Чарльз Ли Льюз Стивен Кемблге Дунди репертуарлық театрын басқаруға қысқа мерзімге көмектесті.

Similar to his father, Stephen Kemble became a very successful theatre manager of the Eighteenth Century English stage. He managed the original Theatre Royal, Newcastle for fifteen years (1791–1806). He brought members of his famous acting family and many other actors out of London to Newcastle. Stephen's sister, Sarah Siddons, was the first London actor of repute to break through the prejudice which regarded summer " strolling", or starring in the provincial theatres, as a degradation. Stephen Kemble guided the Theatre through many celebrated seasons. The Newcastle audience quickly came to regard itself, that is, as "in a position of great theatrical privilege." The original Theatre Royal was opened on 21 January 1788 and was located on Mosley Street, next to Drury Lane. While in Newcastle upon Tyne Kemble lived in a large house opposite the White Cross in Newgate Street. Stephen Kemble took a temporary 12 month lease on the Theatre Royal, Edinburgh in 1792/3 but initially failed to take a long term lease. He ran a temporary theatre nearby at the head of Leith Walk 1793/4 under the title of "circus" before securing long term lease in 1794 and he held this until 1800 although with an interval created by Harriet Pye Esten. He also managed other theatres; The Theatre Royal, Glasgow (eventually replaced by Tivoli Theatre (Aberdeen)) (1795); Chester; Lancaster; Sheffield (1792); Berwick upon Tweed (1794); theatres in Northumberland; Alnwick (where he built a theatre, 1796) and rural areas on the theatre circuit. From Newcastle, Kemble ran the Durham circuit (1799), which included North Shields, Sunderland, South Shields, Stockton and Scarborough and the opening for the Stockton Races at Stockton Racecourse. He also managed theatres at Northallerton and Morpeth. In Broadway, he performed in the Assembly Room of the Lygon Arms (formerly known as the White Hart Inn). He also managed Whitehaven and Paisley (1814), Northampton Theatre, the theatre at Birmingham and Theatre Royal, Dumfries, Portsmouth. For a short time in 1792, actor Charles Lee Lewes assisted Stephen Kemble in the management of the Dundee Repertory Theatre

Ол Мастер Бетти, оның әйелі Элизабет Сатчелл, оның қарындасы Элизабет Уитлок, Джордж Фредерик Кук, Шарлотта Уоттелл, Харриет Пай Эстен, Джон Эдвин, Джозеф Мунден, Грист, Элизабет Инчбальд, Полин Холл, Уилсон, Чарльз Инклидон, Иган сияқты сол кездегі көптеген жетекші актерлердің мансабын қолдады. Оның жүрегі туысы Генри Сиддонс (Сара Сиддонстың ұлы) алғаш рет Шеффилдте (1792 жылдың қазанында) сахнада пайда болды, оның кіші інісі Чарльз Кембл, Томас Апторп Купер, Джон Листон, Джон Эмери, Дэниел Эгертон, Уильям Макреди. Стивен Эдмунд Кин, Александр және Элизабет Поуп (туған есімі Елизавета Яунж), миссис Доротея Джордан, оның ағасы Джон Филип Кембл, Райт Боуден, оның қарындасы Сара Сиддонс, Элизабет Биллингтон, Майкл Келли (тенор), Анна Мария Крауч және Чарльз Ли Льюс сияқты Лондон жұлдыздарын ұсынды.

Актер

Ол Фальстаф рөлін ойнағаны үшін де танымал болды. 1783 жылы Стивен ағасы Джонмен бірге Лондонда дебют жасады. Замандас сыншылар бұл рөлде Кембл «комедия мен салмақтың оңтайлы тепе-теңдігіне» қол жеткізді деп бағалады. 1802 жылы Лондондағы Корольдік театр, Дрюри Лейндегі өнер көрсеткеннен кейін, Morning Chronicle газеті «Оның елдегі байланыстары Лондонға тұрақты шартқа келісуіне кедергі келтіріп отырғанына өкініш білдіруге болады» деп жазды. Кембл Фальстаф рөлін ойнау үшін Лондонға Ковент-Гарденде (1806) және Дрюри-Лейнде (1816) қайта оралды, бұл үшін ол зор құрметке ие болды. Кемблдің қайтысынан кейін «Эдинбург әдеби журналы» «Стефан Кембл, британ сахнасы көрген ең жақсы сэр Джон Фальстафф болған шығар» деп жазды. Кембл сонымен қатар Гамлет, Король Лир, Отелло, «Венеция саудагері» пьесасында Шейлок және тағы да көптеген рөлдерді ойнады. «Лондон журналына» Джон Тейлор «Стивен Кембл мырза айтарлықтай талантты актер болды» деп жазды. Тейлор Кемблдің театр арқылы әділетсіздікке қарсы күресуге деген бейілділігі туралы былай деп жазады: «Ашық, тура мінезді және әділеттілік пен адалдықты қатты білдіруді қажет ететін барлық кейіпкерлерді, әсіресе, жамандыққа деген адал наразылықты бейнелейтіндерді, ол өте күшті жеткізді, тіпті өзінің сезімдері мен мінезін дамытып жатқаны байқалды. Осы стиль губернатор, сэр Кристофер Карри рөлін «Инкл мен Ярико» операсында өте сәтті сомдауына көмектесті». Тейлор Кемблдің провинциялық театрлардағы беделі туралы былай деп жазады: «Адам өмірін ұқыпты бақылайтын, мінез-құлық пен әдептілікті шебер бейнелейтін Стивен Кембл өте зиялы және әзілқой серіктес болды, сондықтан ол қонақтап жүрген провинциялық қалалардағы ең жақсы топтарда құрметпен қарсы алынды».

Жазушы

Сондай-ақ, ол 1791 жылы «Солтүстік қонақүйі» (The Northern Inn) атты драмалық пьесасын жариялады. Пьеса «Солтүстік қыз» немесе «Жақсы королева Бесс күндері» (The northern lass, or, Days of good Queen Bess, The good times of Queen Bess) деген аттармен де белгілі болды. Бұл пьеса алғаш рет 1791 жылғы 16 тамызда «Солтүстік қонақүйі немесе королева Бесс жақсы күндері» (The northern inn, or, The good times of Queen Bess) деген атпен Хеймаркет театрында (яғни Кішкентай театр немесе Хеймаркеттің Корольдік театры) қойылды. Кембл 1809 жылы «Одалар, лирикалық балладалар және әртүрлі жағдайлардағы өлеңдер» (Odes, Lyrical Ballads and Poems on various occasions) жинағын да жариялады. Кемблдің поэзиясы туралы шотланд жазушысы Джон Уилсон: «Стефан Кембл – өте талантты және талғампаз адам еді. Оның өлеңдер жинағында тілдің күші зор, сезім мен қиял да жеткілікті. Ол әзілге жақын, бірақ өткір емес юморға ие, жағымды серік және лайықты адам болды» деді. Кемблдің жазуларының ерекше қызығушылық тудыратыны – ол Трафальгар шайқасы, лорд Нельсонның және Роберт Бернстің қазасы, құлдарды жою қозғалысына қосылуы, 1807 жылғы құл саудасы заңына қолдау көрсетуі, оның қайын інісі Уильям Сиддонстың өлімі сияқты замандас оқиғалар туралы ойлары. Стивен 1513 жылғы Флодден шайқасына негізделген «Флодден даласы» (Flodden Field) атты пьесаны ұлы Генри Кемблмен (1789–1836) бірлесіп жазды, оны Томас С. Хамблин сахналады. Мәтін Сэр Уолтер Скотттың «Мармион: Флодден даласының хикаясы» (Marmion: a tale of Flodden field) еңбегіне негізделген. Алты әннен тұрады. Пьеса алғаш рет 1818 жылғы 31 желтоқсан күні бейсенбі кешкісін Друри-Лейн Корольдік театрында қойылды. «European Magazine» және «London Review» басылымдары тұңғыш қойылымда «барлық пьеса қарсылықсыз өтті және қайталануына көрермендер ыстық ықыласпен қолдау көрсетті» деп хабарлады. Оның «Той тасы кейіпкерінің рөлінде, есекке мініп» (In the Character of Touchstone, Riding on an Ass) атты эссесі 1820 жылы Уильям Оксберидің «Актердің бюджеті» (The Actor’s Budget) кітабында жарияланды.

Зейнеткерлік

Кембл Ньюкаслдан Даремге көшіп келді және 1806 жылдан кейін зейнеткерлікке шықты. Өмірінің соңғы жылдарында Кембл басқару ісіндегі жауапкершілігін азайтты және сахнада сирек-сирек ғана пайда болды. Ол Даремде тұратын тағы бір белгілі адам, 3 фут 3 дюйм бойы бар поляк еркек кісі, Йозеф Борувляскимен жақын дос болды. Осы екі дос – бірі кішкентай, бірі үлкен – қаланың ағаш жапыралы бақтарымен серуендегенде, Дурхам тұрғындары үшін қызықты көрініс болған екен. 2013 жылы Гвинея монетасының 350 жылдығына арналған 2 фунт стерлинг монетасының шетіне оның Гвинеяға арнаған өлеңінен үзінді жазылды. "Гвинея деген не? Ол – тамаша нәрсе".