Заңды әдеби мәтін бойынша түсіндіру философиясы

Кіріспе

Құрама Штаттарда қатаң құрылымдық тәсіл – заңдарды жазылғандай нақты түсіндіруге міндеттейтін сот философиясы.

Құрама Штаттарда қатаң құрылымдық тәсіл – сот түсіндіруінің нақты құқықтық философиясы болып табылады, ол федералдық үкіметтің өкілеттіктерін АҚШ Конституциясымен үкіметке тікелей, яғни ашық және анық берілген өкілеттіктермен ғана шектейді. Бұл көбінесе мәтіндік тәсілмен немесе бастапқы мағыналық тәсілмен шатастырылады, бірақ олар бірдей емес, тіпті жиі қайшы келеді, мысалы Антонин Скалия атап өткендей.

Қатаң мағынасы

Қатаң құрылым судьядан мәтінді тек нақты жазылғандай, яғни әдепкі сөздермен оқып, қолдануды талап етеді. Бұл заңның қалыпты түсінігіне қайшы келуі мүмкін. Мысалы, "қылмыс жасағанда пышақ қолданған жазасы он жыл түрме жазасы болуы керек" деген заңды қарастырайық. Бұл әдетте пышақпен басқа адамды қорқытуға немесе жарақаттауға тыйым салу ретінде түсініледі. Алайда, таза әдепкі мағынасында оқылса, егер тамақтанушы тамағын кесу үшін пышақ қолданса, онда он жылға түрме жазасы да қарастырылады. Осы айырмашылықтың нәтижесінде, дерлік барлық мәтіндік тәсілді қолданушылар осы мағынадағы қатаң құрылымшылдықты қабылдамайды. Жоғарғы сот судьясы Антонин Скалия, мәтіндік тәсілдіктердің көрнекті жақтаушысы, "ешкімнің" қатаң құрылымшыл болмауы керек деді, себебі мәтіннің ең тура мағынасы, қалыпты түсінілген немесе бастапқы мағынамен қақтығысуы мүмкін. Сол сияқты, Конституцияның бастапқы жасаушыларының көпшілігі қатаң құрылымшыл болған жоқ; Вашингтон, Гамильтон және Адамс федералды үкіметке берілген өкілеттіктерді кеңінен түсіндірді. Конституциямен "нақты түрде" берілгендермен ғана федералды үкіметтің өкілеттіктерін шектеуге жасалған алғашқы әрекет конституциялық конвенцияда қабылданбады, өйткені көптеген Конституция жасаушылар бастапқыда Конституцияны осылай оқып түсінуді көздемеген. Алайда, конвенцияға қатыспаған кейбір жасаушылар, мысалы Томас Джефферсон, кейіннен федералды өкілеттіктердің қатаң түсіндірілуін талап етті. Джеймс Мэдисон (Конституцияның негізгі авторы) Джефферсон мен Адамс ұсынған түсіндірулердің арасындағы орташа көзқарасқа бейімді болды.

Жалпы қолданылуы

"Қатаң құрылымдық тәсіл" американдық саяси дискурста консервативті құқықтық философиялардың жалпы атауы ретінде қолданылады, олар конституциямен берілген өкілеттіктерден асып кеткен федералды заңдар мен ережелерді күштен шығаруға көбірек бейім. Мұның бір мысалы – маңызды мәселелер доктринасы. Маңызды мәселелер доктринасы, Конгресс тарапынан нақты уәкілеттіксіз, атқарушы биліктің кең ауқымды өзгерістер жасау мүмкіндігін шектейді, себебі ешкімнің түсініксіз заңда кең, ауқымды өкілеттіктер жасырылған деп түсінуі қиын. Бұл термин консервативті судьяларды немесе заңгерлерді сипаттау үшін де жиі қолданылады. Бұл қолданыс кең таралған, бірақ терминнің заңдық мағынасымен қақтығыста болады. Мысалы, 2000 жылғы сайлау кампаниясында Жоғарғы Соттың жаңа судьяларын таңдау туралы сөйлеген кезде Джордж Буш "Рехник, Скалия және Томас сияқты қатаң құрылымдық тәсілді қолданушыларды" тағайындауға уәде берді, бірақ Томас өзін түпнұсқашыл деп санайды, ал Скалия қатаң құрылымдық тәсілді "мәтіндік тәсілдің төмендеген түрі" деп атап, оны толығымен қабылдамады.

Тарих

Америка саясатында қатаң құрылымдама (strict construction) термині жаңа емес. Бұл терминді Демократиялық-республикалық партия мүшелері және демократтар соғысқа дейінгі кезеңде жиі қолданды, олар Федералды үкіметтің I бапта көрсетілген өкілеттіктері қатаң түрде түсіндірілуі керек деп талап еткен кезде. Олар осы тәсілді қолдау арқылы мемлекеттік биліктің көп бөлігі штаттарда қалады және федералды үкімет оның өкілеттіктерін жаңаша түсіндіру арқылы билікті тартып алмайды деп үміттенді. Осы тәсілдің ең танымал мысалы – Джефферсонның ұлттық банк конституциялық еместігі туралы пікірі. I баптың бұлыңғырлығы кең және тар мағынада түсіндіруге мүмкіндік бергендіктен, қатаң құрылымдаманы жақтаушылар Конституцияны ратификациялау кезінде Конституцияны қолдаушылар ұсынған Конгресс өкілеттіктерінің сақтықпен берілген сипаттамаларына жүгінді. Осылайша, өздерін қатаң құрылымдаманы жақтаушылар деп санаған саясаткерлер конституциялық түсіндіруге қазіргі кезде оригинализм деп аталатын тәсілді қабылдады. Бұл термин консервативті саясаткерлер тарапынан, мысалы, 1968 жылы Ричард Никсон сайлауға түскен кезде қолданыла бастады. Оның уәдесі – заңды қатаң түсіндіретін және сот жүйесіне «заң мен тәртіпті» қайта орнатуға ниетті судьяларды тағайындау болатын. Президент Никсон сол кезде осы философияға сәйкес келетін сегіз судьяны тағайындады. Олардың бірі, Гарри Блэкман, кейін солшылға қарай бұрылды, ал екіншісі, Льюис Ф. Пауэлл, орташа көзқарасқа ие болды. Ал қалған екеуі, Уоррен Бергер мен Уильям Ренквист, қатаң құрылымдаманы жақтаушылардың классикалық үлгісіне сай келді. Джеральд Форд толық мерзімге сайлануға үміткер болғанда бұл мәселеден алшақтады. Бірақ Рональд Рейган да қатаң құрылымдаманы жақтаушыларға уәде берді. Оның АҚШ Жоғарғы Сотына ұсынған үш кандидаттың барлығы осы санатқа жататын. Дегенмен, Антонин Скалия көбінесе оригиналист ретінде танылды, ал Сандра Дей О'Коннор мен Энтони Кеннеди консервативті көзқарастарды ұстанды. Рейганнан бері республикалық президенттер Джордж Буш және Дональд Трамп, сондай-ақ республикалық кандидаттар Джон Маккейн мен Митт Ромни сотқа қатаң құрылымдаманы жақтаушы судьяларды тағайындауға уәде берді.

The use of the term strict construction in American politics is not new. The term was used regularly by members of the Democratic Republican Party and by Democrats during the antebellum period when they argued that powers of the federal government listed in Article I should be strictly construed. They embraced this approach in the hope that it would ensure that the bulk of governmental power would remain with the states and not be usurped by the federal government via novel interpretations of its powers. Perhaps the best known example of this approach is Jefferson's opinion arguing against the constitutionality of a national bank. Because the vagueness of Article I inevitably lent itself to broad interpretations as well as narrow ones, strict constructionists turned to the somewhat restrained descriptions of the powers of Congress that were offered by advocates of the Constitution during ratification. Thus, politicians who identified themselves as strict constructionists embraced an approach to constitutional interpretation that resembles what we today call originalism. The term began to be used by conservative politicians such as beginning with Richard Nixon in 1968 when he was running for election. His pledge was to appoint justices that interpret the law and reinstate "law and order" to the judiciary. President Nixon appointed four justices that seemed (at the time) to be of that philosophy. One of them, Harry Blackmun, however, shifted leftward, while another, Lewis F. Powell, became a moderate. The other two, Warren Burger and William Rehnquist, were in the mold of what most think of in terms of strict constructionists. Gerald Ford, when running to serve a full term of his own, distanced himself from this issue. Ronald Reagan, however, also promised strict constructionists. All three of his US Supreme Court nominees loosely fell into this category. Still, Antonin Scalia was more of an originalist, while Sandra Day O'Connor and Anthony Kennedy were fairly conservative. Since Reagan, Republican presidents George W. Bush and Donald Trump, along with Republican nominees John McCain and Mitt Romney, have all promised to nominate strict constructionist judges to the courts.

Сын

Бұл терминді шатастыратын немесе мағынасыз термин деп сынға алды. Терминнің тар мағынасына байланысты, өте аз судьялар өздерін қатаң құрылымдықтар деп атайды. Бұл терминмен ең көп байланысты әділ, Антонин Скалия, бірде былай деп жазды: «Мен қатаң құрылымдық емеспін, және ешкім де болмауы керек», философияны «бүкіл философияны құрметтен төмендететін мәтіндік тәсілдің төмендеген түрі» деп атады. Скалия өзінің мәтіндік тәсілін былай түйіндеді: «Мәтін қатаң түсіндірілмеуі керек, сондай-ақ жеңілдетілген түрде де түсіндірілмеуі керек; оны оның барлық мағынасын қамтитын, ақылға қонымды түрде түсіндіру керек». Ол оларды ажырату үшін нақты бір жағдайды келтірді:

Мәтіндік тәсіл мен қатаң құрылымдық арасындағы айырмашылықты менің сотым өткен оқу жылында қараған бір сот ісінде көруге болады. Сот ісінде заңда «есірткі сатуға қатысты қылмыс кезінде» айыпталушы «оқ атар қару қолданса», жаза мерзімі ұзартылуы көзделген. Бұл істе айыпталушы кокаин сатып алуға тырысқан, ал кокаинге айырбастау үшін ол зарядталмаған оқ атар қару ұсынған, оны есірткі сатушыға көрсеткен. Сот, өкінішке орай, айыпталушыға жазаны ұзарту туралы шешім қабылдады, өйткені ол «есірткі сатуға қатысты қылмыс кезінде оқ атар қару қолданды». Бұл жағдай тіпті жақын болмады (6–3). Мен келіспедім. Қазір менің көпшіліктегі әріптестерімнің неге осылай дауыс бергенін, олар қатаң құрылымдық мәтіндіктер болғандықтан ба, әлде мәтіндік тәсілді мүлдем қолданбағандықтан ба, мен айта алмаймын. Бірақ дұрыс мәтіндік тәсілді білетін, яғни мен сияқты мәтіндік тәсілді қолданушы, әрине, менімен бірге дауыс берген болар еді. «Оқ атар қару қолдану» деген сөз тіркесі оқ атар қаруды оның қалыпты мақсаты бойынша, яғни қару ретінде қолдануды білдіреді. Егер сіз біреуден «Сіз таяқ қолданасыз ба?» деп сұрасаңыз, сіз оның әкесінің көне таяғын дәлізde сәндік ретінде іліп қойған-қоймағанын сұрамайсыз.

Абсурдтық ілім

Конституциялық ғалым Джон Харт Элли "қатаң құрылымдық тәсіл" заң философиясы немесе түсіндіру теориясы емес, белгілі бір саяси партияға ұнайтын сот шешімдерін жасыратын белгі деп санады. Заңда заңдарды әдемі әрі тікелей түсіндіру логикалық түрде абсурдты жағдайларға алып келуі мүмкін, ал абсурдтық доктринасы – мұндай жағдайларда заңның немесе бастапқы ниеттің тікелей оқылуынан гөрі, ақылға қонымды түсіндірулерді қолдану керек дейді. Абсурдтық доктринасы – заң теориясындағы доктрина, сондай-ақ "хатшының қатесінен туындаған ерекшелік" деп те аталады; АҚШ соттары абсурдты заңдық салдарлардан қашу үшін заңдарды олардың айқын мағынасына қайшы түсіндіреді. Бұл былай сипатталған: Адамның салауатты ақылы Пуффендорфтың айтқан пікірін мақұлдайды, яғни "көшеде қан тартқан әркім ең қатаң жазаға тартылуы керек" деген Болонья заңы, көшеде құлап түскен адамның тамырын ашқан хирургқа қатысты емес. Сол сияқты, Плоуден келтірген I Эдуард II заңы түрмеден қашқан адамның қылмыс жасағанын айтады, бірақ бұл ереже түрме өртеніп жатқанда қашқан адамға қатысты емес – "өртте жанудан құтылу үшін оны аспанға тігіп қоймайды".