Кіріспе

Американдық актер (1806–1872)

Эдвин Форрест (9 наурыз 1806 – 12 желтоқсан 1872) – XIX ғасыр американдық Шекспир актері. Оның британдық актер Уильям Макредимен араздасуы 1849 жылғы Астор-плейс қырқынының себебіне айналды.

Ерте өмір

Форрест Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Ребекка (қызметтік аты Лауман) мен Уильям Форресттің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі, шотландтық тауар сатушы, 1791 жылы Думфрисширден Нью-Джерси штатының Трентон қаласына көшіп келді. Оның анасы – әулетті неміс-американдық отбасының мүшесі болған. Бизнестегі сәтсіздік Уильямды Филадельфияға көшіруге мәжбүр етті, онда ол Ребеккаға үйленді және АҚШ Банкінің жергілікті бөлімшесінде жұмысқа орналасты. Бала кезінде Форрест пен оның ағасы Уильям жергілікті жасөспірімдер театры клубына қосылып, азын-малы безендірілген ағаш сарайында қойылған театрлық қойылымдарға қатысты. 11 жасында Форрест Филадельфияның Оңтүстік көше театрында алғаш рет кәсіби сахнада ойнады, Джон Д. Тернбуллдың "Рудольф: немесе Калабрияның қарақшылары" мелодрамасында Розалия де Борджияның әйел рөлін сомдады. 1819 жылы Форресттің әкесі қайтыс болғаннан кейін ол баспагердің, шебердің және, ақырында, кеме құралдарын жабдықтаушының шәкірті болуға тырысты. 1820 жылдың басында лекцияға қатысқанда ол азот оксидінің әсерін зерттеу экспериментіне қатысуға ерікті болды. Газдың әсерімен ол Шекспирдің "Ричард III" пьесасынан монолог айтты, бұл Филадельфияның көрнекті адвокаты Джон Свифтке үлкен әсер етті, сол себепті Свифт Уолнат-стрит театрында кастинг ұйымдастырды; нәтижесінде Форрест 1820 жылдың 27 қарашасында Джон Хоумның "Дуглас" пьесасындағы жас Норвал рөлінде сахнаға ресми түрде шықты.

Актерлік мансабының алғашқы жылдары

Нью-Йорк пен Филадельфия театрлары бұрыннан-ақ тәлімді және табысты актерлермен толы болды, көбінесе белгілі британдық театрлық отбасылардың ұрпақтары немесе кем дегенде британдық білім алғандар. Осы театрларда американдық актерлердің көптеген жетістіктерге жете алмайтынына менеджерлер күмәнмен қарады, себебі жергілікті таланттың сапасына сенімсіздік танытты. Сондықтан Форрест Питтсбург, Цинциннати және Лексингтондағы театрларға ие Джошуа Коллинз бен Уильям Джонстың ұсынысын қабылдады. Олар Огайо және Миссисипи өзендерінің аңғарларындағы жаңа қалаларда өнер көрсетудің қиындықтарына дайын актерлерді Филадельфияда іздестіріп жүрген еді. Оның қатал аймақтар арқылы жасаған сапары – ұзақ қашықтықтардың қолайсыздығы, пьесаларын қарапайым залдарда қою қажеттігі, жеткіліксіз қолдау және нашар декорациялар – толығымен сәтті болмады. Алайда, бұл сапар ақыл-есі мен денесіне тәртіп орнатып, оның келесі мансабында сезілді. 1824 жылы ол Луисвилльден Нью-Орлеанға сапар шекті, онда Уильям Колдуэлл басқаратын Американдық театр труппасына қосылуға шақырылды. Ол жерде ол жоғары сапалы қойылымдарда ойнай бастады, бірақ көбінесе Колдуэллге екінші рөлдерде болды және Нью-Орлеан көрермендерінен жағымды пікірлер алды. Дегенмен, Форрест труппаның жетекші актрисасы Джейн Пласидтің назары үшін жұмыс берушісімен бәсекелестікке түсті. Қызғаныштан ашуланып, ол труппадан кетіп, Луизиананың шөлейттерінде екі ай өмір сүрді. Кейін Форрест бұл уақыттың көп бөлігін Пуш ма та ха есімді чокто үндісінің басшысымен бірге өткізгенін айтты, бірақ соңғы зерттеулер оның әңгімесіне күмән келтірді. 1825 жылы ол Филадельфияға оралды, содан кейін Нью-Йорктің Олбани қаласындағы Перл-стрит театрында ойнауға кетті, онда ол Уильям Конвей және Эдмунд Кин сияқты көрнекті актерлермен бірге ойнап, олардан үйрену мүмкіндігіне ие болды.

Нью-Йорк жетістігі

1826 жылы ол Нью-Йорктегі Боуэри театрында «Отелло» рөлімен үлкен жетістікке жетті. Басшылық оны өте төмен жалақымен жұмысқа алды, оған басқа театрдан әлдеқайда жоғары жалақы ұсынылды, бірақ ол сөзін бұзуға бас тартты және келісімшартты өзіне зиян келтіре отырып орындады. Осы қатаң ар-ұятының сезімі оның бүкіл өмірінде сақталды. Форрест пен Кэтрин 1849 жылдың сәуір айында ажырасып, Филадельфияға көшіп кетті, онда 1850 жылдың ақпан айында ажырасуға өтініш берді, бірақ Пенсильвания заң шығарушы органы оның ажырасу өтінішін қабылдамады. Парк Годвиннің кеңесімен Кэтрин Чарльз О'Конорды өзінің адвокаты ретінде жалдады. Ажырасу үлкен резонанс тудырды, ал белгілі жазушы Натаниел Паркер Уиллис оқиғаның ортасында қалды. Уиллис өзінің «Home Journal» журналында Кэтриннің әділдігін қорғады және Форрест оның зиялылық артықшылығына қызғанышпен қарағанын айтты. 1850 жылдың 17 маусымында Форрест Нью-Йорк Жоғарғы сотына ажырасу туралы арыз бергеннен кейін, Форрест Нью-Йорктің Вашингтон алаңында Уиллисті гутта-першадан жасалған қамшымен ұрып, «Осы адам әйелімді азғырды!» деп айқайлады. Ревматизмнен жазылып жатқан Уиллис қарсы тұра алмады. Уиллистің әйелі көп ұзамай Уиллис Форресттің әйелімен байланыста екенін көрсететін анонимді хат алды. Кейін Уиллис Форрестке шабуыл жасағаны үшін сотқа шағымданып, 1852 жылдың наурызында оған 2500 доллар және сот шығындары төленді. О'Конор бұл істі жеңіп, ұлттық даңққа ие болды және Кэтринге жанбасқан алимент алуға мүмкіндік берді. 1872 жылдың 25 наурызында ол Бостон қаласында, Массачусетс штатындағы «Globe» театрында «Лир» рөлінде өнер көрсетіп, оны алты рет ойнады, содан кейін «Ришелье» мен «Виргиний» рөлдеріне жарияланды, бірақ арадағы жексенбіде суық тиді. Ол дүйсенбі күні түнде «Ришелье» рөлін ойнауға тырысты, сөздерінің сирек кездесетін жарқырауы қараңғылықты жарық етті, бірақ ол оны тез жеңіп жатқан аурумен күресті. Оған құлпынай ұсынылғанда, ол олардан бас тартып, «Егер өлсем де, мен өзімнің патшалық бейнемді сақтаймын» деді. Бұл оның актерлік мансабындағы соңғы өнер көрсетуі болды. Кейін ол пневмониядан жазылып кетті. Оның жалғыз қуанышы – көрермендердің ықыласы болғандықтан, ол бірнеше ірі қалаларда Шекспирден оқып беруге тырысты. Бірақ жоба сәтсіз аяқталды және ол үлкен ұятқа қалды. Сахнада тапқан үлкен ақшасын ол ақылмен және сәтті инвестициялап, үлкен байлыққа ие болды. 1850 жылдары ол Гудзон өзенінің жағасында жер сатып алып, сонда қамал салды. Ол бұл жерді «Фонтиль» деп атады, кейіннен оны үлкен пайдамен сатылып, монастырь құрылды, кейін ол Сент-Винсент тауының колледжіне айналды. 1855 жылы ол Филадельфиядағы сарайын сатып алып, сахнаны уақытша тастағаннан кейін зейнеткерлікке шықты. Ол АҚШ-тағы ең ірі драмалық кітапхананы жинады. Нью-Йорктен жалтара отырып және заңды түрде айналып өте отырып, ол әйеліне алимент төлеуден қашып, мүлкін әйелінің қарызына қалдырды. 1920 жылдары архитектор Герберт Дж. Крапп Нью-Йоркте және Филадельфияда екі жаңа театрдың дизайнын жасауға таңдалды. Екеуі де бастапқыда Форресттің құрметіне және театр әлеміне оның қосқан үлесі үшін «Форрест театры» деп аталды. Филадельфиядағы орын әлі күнге дейін «Форрест театры» деп аталып тұрса, Нью-Йорктегі ғимарат жылдар бойы атын өзгертті және қазіргі уақытта «Юджин О'Нилл театры» деп танылады.