Саакашвили: Азаматтықтан айыру және Украинаға қайта оралу жолы

Михаил Саакашвили – грузинский политик, экс-президент Грузии и губернатор Одессы. Лишение гражданства Украины, создание партии «Движение новых сил».

20 мин оқу

100%

Дереккөз: Mikheil Saakashvili — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Грузиялық-украиндық саясаткер, Грузияның бұрынғы президенті, Одесса облысының бұрынғы әкімі. 2016 жылдың 9 қарашасында президент Порошенко Саакашвилидің (әкім ретінде) отставкасын қабылдап, оны жеке кеңесші қызметінен босатты.

Жаңа күштердің қозғалысы

2016 жылдың 11 қарашасында Саакашвили "Жаңа күштер қозғалысы" деп аталатын жаңа саяси партия құру ниетін жариялады. 2017 жылдың ақпан айының соңында Украинаның Әділет министрлігі "Жаңа күштер қозғалысын" ресми саяси партия ретінде тіркеді. "РЕЙТИНГ" социологиялық тобының сауалнамасы бойынша, 2017 жылдың сәуірінде Саакашвилиге қатысты 18% жағымды пікір білдірді. Украинада саяси партияларға тек Украина азаматтары ғана жетекшілік ете алады және оның Парламентіне сайлана алады.

Украина азаматтығынан айыру

26 шілдеде 2017 жылы президент Порошенко Саакашвилиді Украина азаматтығынан айыру туралы жарлық шығарды, бірақ оның себебі көрсетілмеді. Украинаның көші-қон қызметі мәлімдемесінде: «Украина Конституциясына сәйкес, азаматтықтан айыру комиссиясының қорытындысына сүйене отырып, украин азаматтығынан айыру туралы шешімді президент қабылдайды» делінген. Азаматтығынан айырылған Саакашвили: «Менің тек бір ғана азаматтығым бар, ол – Украинаның азаматтығы, мен одан айырылмаймын! Қазір мені босқын болуға мәжбүрлеуге тырысуда. Бұл болмайды! Украинаға қайту құқығым үшін күресемін!» деді. Украина Парламентінің Петро Порошенко блогы фракциясының депутаты Сергей Лещенко Саакашвилидің (Порошенко жарлық шығарған кезде) АҚШ-та болғанын, бірақ ол Украинаға қайтуға тырысса, Грузияға экстрадициялануы мүмкін екенін айтты. The Economist басылымының мәліметінше, көптеген сарапшылар Порошенконың Саакашвилиден азаматтығын алуын «саяси қарсыластың ықпалынан шеттету ретінде» қарады (сол кездегі саяси сауалнамалар Саакашвилидің «Жаңа күштер қозғалысы» партиясына ерте сайлау болған жағдайда шамамен 2% дауыс беруді көрсетті). 28 шілдеде 2017 жылы Саакашвили Newshour бағдарламасына Украинаға «ескі, сыбайлас жемқор элитадан арылу» үшін оралуға ниеттенгенін айтты. 4 тамызда Саакашвили Польшада пайда болды; ол 4 күннен кейін елден Литваға сапар шегіп, «Еуропаны аралаймын» деді. 16 тамызда Саакашвили 10 қыркүйекте (2017) Краковец шекаралық бекеті арқылы Украинаға қайта оралатынын жариялады және адамдарды оны сол жерде күтіп алуға шақырды. 10 қыркүйекте Саакашвили Украинаға кіруге тырысқан пойыз Польшаның Пржемысль қаласындағы теміржол станциясында тоқтатылды. Содан кейін сол күні ол автобуспен Медыка-Шехини шекаралық бекетіне барды, онда оған Украинамен шекарадағы поляк бақылау бекетінен өтуге рұқсат берілді, бірақ украиндық бақылау бекетіне жеткенде шекара күзетшілерінің тізімімен тосылып, өтуіне уақытша кедергі келтірілді. Ақырында, украиндық тараптан келген адамдар жиналған топ Саакашвилиді Украинаға алып өтті. 12 қыркүйекте Львов қаласындағы «Леополис» қонақ үйінде Украинаның Мемлекеттік шекара қызметі Саакашвилиді «Украинаның мемлекеттік шекарасын заңсыз кесіп өту немесе кесіп өтуге талпыну» бойынша әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамамен таныстырды. 13 қыркүйекте Украинаның батыс қаласы Черновцыде өткен митингте Саакашвили 19 қыркүйекте Киевке қайта оралатынын мәлімдеді. 22 қыркүйекте Львов облысының Мостиски аудандық соты Саакашвилиді мемлекеттік шекарадан заңсыз өткені үшін кінәлі деп тапты. Сот шешімі бойынша ол 200 салық емес ең төменгі сома (3400 гривна) көлемінде айыппұл төлеуге міндетті. 2017 жылдың бірінші жартысында, сондай-ақ 2018 жылдың желтоқсаны мен 2019 жылдың қаңтарында Саакашвили «Zik» телеарнасында саяси ток-шоулар жүргізді. Саакашвили өзінің бағдарламасы 2019 жылы тоқтатылғанын мәлімдеді, себебі оның 2019 жылғы Украина президенттік сайлауына Юлия Тимошенконың кандидатурасы туралы пікірі бұрмаланды (ол оның кандидатурасын қолдаймын деді, бірақ телешоуы керісінше көрсетті). Украинаның Қауіпсіздік қызметі (СБУ) Саакашвилиді Киевтің орталық бөлігіндегі үйінің төбесінде ұстап алды және үйін тінті. Оны полициядан наразылық білдірген көптеген адамдар босатып алды. Саакашвилидің адвокаты саясаткер Украинаның конституциялық жүйесін құлатуға талпынғаны үшін ұсталғанын хабарлады, ал СБУ Саакашвилиді (Құрмет революциясы кезінде) Украина президенті Виктор Януковичпен байланысты «қылмыстық топтан» қаржы алғандығында айыптады. 8 желтоқсанда Украинаның Бас прокуроры Юрий Луценко Ұлттық полиция қызметкерлері Саакашвилидің орналасқан жерін тауып, оны ұстап, уақытша ұстау орталығына қамағанын мәлімдеді. Келесі күні Саакашвили мәжбүрлеп тамақтандыруға қарсы екенін айтып, мерзімсіз аштық жариялады. 11 желтоқсанда украиндық сот оны қамақтан босатып жіберді. 2018 жылдың 12 ақпанында Саакашвили Польшаға депортацияланды. Украинаның шекара қызметі: «Бұл адам Украина аумағында заңсыз болған және барлық заңды процедураларды орындағаннан кейін ол келген елге қайтарылды» деді. Саакашвилиге 2021 жылға дейін Украинаға кіруге тыйым салынды. Саакашвили өзінің грузин күзетшілері мен жақтастарының соңғы айларда ұрланып, азаптап, Грузияға депортацияланғанын мәлімдеді. 2018 жылдың 14 ақпанында Саакашвили Нидерландыға келді, онда ол отбасын қайта біріктіру негізінде тұрақты тұруға рұқсат алды.

On 26 July 2017, President Poroshenko issued a decree stripping Saakashvili of his Ukrainian citizenship, but without a reason for his doing so being stated. Ukraine's migration service said in a statement that "according to the Constitution of Ukraine, the president takes decisions on who is stripped of Ukrainian citizenship based on the conclusions of the citizenship commission". Saakashvili, in response to his being stripped of citizenship, replied: "I have only one citizenship, that of Ukraine, and I will not be deprived of it! Now there is an attempt under way to force me to become a refugee. This will not happen! I will fight for my legal right to return to Ukraine!" A Ukrainian legislator from the Petro Poroshenko Bloc faction in parliament, Serhiy Leshchenko, said that Saakashvili was (when Poroshenko issued his decree) in the United States, but that if he sought to return to Ukraine, he would face extradition to Georgia to face charges for alleged crimes that occurred during his presidency there. According to The Economist, most observers saw Poroshenko's stripping Saakashvili of his citizenship "simply as the sidelining of a political rival" (at the time political polls gave Saakashvili's political party Movement of New Forces around 2% in a hypothetical early election). On 28 July 2017, Saakashvili told Newshour he wanted to return to Ukraine to "get rid of the old corrupt elite" there. On 4 August, Saakashvili appeared in Poland; he left the country 4 days later travelling to Lithuania claiming "I'll be travelling across Europe." Saakashvili announced on 16 August that he will return to Ukraine on 10 September (2017) through the Krakovets checkpoint and urged people to meet him at the checkpoint. On 10 September, the train on which Saakashvili tried to enter Ukraine was held at a railway station in Przemysl, Poland. Then, on the same day, he travelled by bus to the Medyka Shehyni border crossing, where he was allowed to pass through a Polish checkpoint on the border with Ukraine, but then temporarily blocked from reaching the Ukrainian checkpoint by a line of border guards standing arm in arm. Finally, a crowd broke through from the Ukrainian side and took Saakashvili into Ukraine. On 12 September, in the Leopolis Hotel in Lviv, the State Border Guard Service of Ukraine acquainted Saakashvili with the protocol on the administrative violation of "Illegal crossing or attempted illegal crossing of the state border of Ukraine." At a rally in the western Ukrainian city of Chernivtsi on 13 September, Saakashvili announced that he would return to Kyiv on 19 September after travelling to several other cities to rally support. On 22 September, the Mostysky District Court of the Lviv region found Saakashvili guilty of illegally crossing the state border. Under the court's decision, he must pay a fine of 200 non taxable minimums (3400 hryvni). In the first half of 2017, and in December 2018 and January 2019, Saakashvili hosted political talk shows on the TV channel "Zik". Saakashvili claims his programme was axed in 2019 because his view on Yulia Tymoshenko's candidacy for the 2019 Ukrainian presidential election was distorted (he claimed to support her candidacy while his TV show suggested the exact opposite). was temporarily detained by Ukraine's Security Service on the roof of his apartment building in central Kyiv and his apartment was searched. He was freed from police by a large group of protesters. Saakashvili's lawyer reported that the politician had been detained for attempting to overthrow Ukraine's constitutional system, whilst the SBU accused Saakashvili of receiving financing from a "criminal group" linked to ousted (during the Revolution of Dignity) Ukrainian President Viktor Yanukovych. On 8 December, General Prosecutor of Ukraine Yuriy Lutsenko announced that National Police officers had found the location of Saakashvili, detained him and placed him in a temporary detention centre. The following day, Saakashvili began an indefinite hunger strike, claiming to oppose any attempts at compulsory feeding. On 11 December, a Ukrainian court released him from detention. On 12 February 2018, Saakashvili was deported to Poland. The Ukrainian border service stated "This person was on Ukrainian territory illegally and therefore, in compliance with all legal procedures, he was returned to the country from where he arrived". Saakashvili was subsequently banned from entering Ukraine until 2021 by the Ukrainian border service. Saakashvili claimed that his Georgian bodyguards and supporters had in recent months been kidnapped, tortured and deported to Georgia. On 14 February 2018, Saakashvili showed up in the Netherlands, having been granted permanent residency there on the basis of family reunification.

Украинаға оралу

2019 жылдың мамыр айында Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский Саакашвилидің украиналық азаматтығын қалпына келтірді. 2019 жылдың 29 мамырында Саакашвили Украинаға оралды; бірақ ол көп ұзамай Украинада саяси амбициялары жоқ екенін мәлімдеді. 4 маусымда Киев қаласының әкімі Виталий Кличко Саакашвилиге өз партиясының басшылығына қосылуға және 2019 жылдың шілдесінде өтетін мерзімінен бұрынғы парламент сайлауына қатысуға ұсыныс жасады. Саакашвили ұсыныстан бас тартты. Партия жалпы дауыс санының 0,46%-ын алып, бірде-бір орын жеңіп алмады. Сайлауға екі күн қалғанда Саакашвили өзінің қолдаушыларын сайлауда "Халық қызметшісі" партиясына дауыс беруге шақырды. ("Халық қызметшісі" партиясы сайлауда 43,16% дауыспен жеңіске жетті.) Саакашвили Financial Times газетіне: "Президент маған ХВҚ-мен келіссөздерді жүргізуді тапсырғысы келеді, менде тәжірибе бар", - деді. Украина парламенті бұл мәселені 2020 жылғы 24 және 30 сәуірдегі отырыстарында қарастырмады. 2020 жылдың 7 мамырында Президент Зеленский Саакашвилиді Ұлттық реформалар кеңесінің атқару комитеті төрағасы етіп тағайындады.

Грузиядағы саяси белсенділік

2013 жылы президенттік лауазымнан кейін Саакашвили грузин саясатындағы ықпалды тұлға болып қала берді. Ол грузин үкіметін құқықтық жүйені саяси қуғын-сүргін құралы ретінде пайдалануда айыптап, «Біріккен ұлттық қозғалысты» шетелден басқаруын жалғастырды. 2016 жылғы грузин парламенті сайлауы алдында Саакашвили «біз [«Біріккен ұлттық қозғалыс»] сайлауда жеңіске жетеміз» деп сенім білдірді және Грузияға оралып, жаңа үкімет құруға қатысатынын уәделеді. Биліктегі «Грузин арманы» партиясының негізін қалаушы Бидзина Иванишвили Саакашвилиді тәртіпсіздіктерді ұйымдастыруды жоспарлап отыр деп айыптады, Саакашвили оны жоққа шығарды және өз кезегінде Иванишвилиді «өзі жоспарлағандары үшін қарсыластарын кінәлауда» деп айыптады. 2016 жылдың 26 қыркүйегінде Саакашвили Одессадан видеокөрініс арқылы Зугдидидегі «Біріккен ұлттық қозғалыстың» сайлауалды митингіндегі жақтастарына «жеңіс сөзсіз» екенін айтты. Саакашвилидің әйелі Сандра Роэлофс Саакашвилидің Грузияға оралып, жеңісті тойлайтынын мәлімдеді. Осы арада Тбилисиде «Ұлттық қозғалысқа» байланысты «Еркін аймақ» тобының мүшелері баспасөз брифингін өткізіп, Саакашвилиді ұйым жетекшісі Коба Хабазиге тәртіпсіздікке дайындалуды тапсырды деп айыптады. Грузияның Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі саботаж туралы айыптауларға жауап ретінде тергеу бастады. «Еркін аймақтың» басқа мүшелері бұл талаптардан бас тартып, одан кейін топтың Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің ықпалында екенін айыптады. 2016 жылдың 27 қыркүйегінде YouTube-қа Михаил Саакашвили мен басқа «Ұлттық қозғалыс» көшбасшыларының «революциялық сценарийді» іске асыру қажеттілігін талқылаған әңгімесі жарияланды. Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі «мемлекеттік билікті құлатуға немесе басып алуға қастандық жасау» бойынша тергеу бастады. Саакашвили әңгіменің рас екенін жоққа шығарды және Бидзина Иванишвилиді «өздерінің сөзсіз жеңілісінен қашуға» тырысып барып жатыр деп айыптады. 2016 жылдың 4 қазанында Саакашвили Иванишвилиді «Біріккен ұлттық қозғалыстың» депутаты Гиви Таргамадзенің көлігіне жасалған жарылысқа қатысқан деп айыптады, Иванишвили Таргамадзені «құқық қорғау органдарымен белсенді байланыста болғандықтан одан құтылуға» тырысып жатыр деді. 2016 жылдың 5 қазанында Саакашвили Тбилисидегі жақтастарына видеокөрініс арқылы сөйлеп, Грузияға оралуына үш күн қалғанын айтты. Сайлаудан кейін Саакашвили сайлаудың «аса ауыр бұзушылықтармен» өткенін айтып, жақтастарын наразылыққа шақырды. Саакашвили сондай-ақ Парламентке бойкот жариялауды қолдады, бұл қадамды «Біріккен ұлттық қозғалыстың» басқа көшбасшылары «партия үшін өзіне-өзі зиян келтіру» деп сипаттады. 4 қарашада «Ұлттық қозғалыстың» саяси кеңесі Саакашвилидің бойкотқа шақыруын қабылдамады. Саакашвили бұл шешімді сынап, партияның «жеңіліске алдын ала келісімін бергенін» айыптап, «Бір-екі ерке тұлғамен» байланыс орнатуға ниеті жоқ екенін мәлімдеді. 1 желтоқсанда саяси кеңес жаңа төраға сайлау үшін қаңтарда съезд өткізу туралы шешім қабылдады. Саакашвили 2015 жылдың маусымында грузин азаматтығынан айырылғаннан кейін «Ұлттық қозғалыстың» төрағасы болу құқығынан айырылды, өйткені грузин заңнамасы бойынша Грузия азаматтары ғана Грузияның саяси партияларына төрағалық ете алады. Содан бері бұл лауазым бос тұрды. Партияның ықпалды мүшелерінің кейбіреуі партияның Михаил Саакашвилиден алыстамауы үшін лауазымды бос қалдыруды қолдады және бұл мәселені съезде көтеретіндерін айтты. Саакашвили съезд өткізу идеясын қолдады, ал партияның кейбір мүшелері, Гига Бокерия мен Давид Бакрадзенің басшылығымен, Саакашвилиді саяси кеңесті айналып өтіп, съездті ұйымдастыруға тырысқаны үшін айыптады. 2017 жылдың 12 қаңтарында, съезге бір апта қалғанда, «Біріккен ұлттық қозғалыс» ресми түрде бөлінуін жариялады. Парламентке бойкот жариялауға қарсы болған және жаңа партия төрағасын сайлауды қолдаған партия мүшелері өз партиясын құруды шешті. Жаңа құрылған ұйым бұрынғы партияның құқықтық негізін, «Еуропалық Грузияны» пайдаланды. «Ұлттық қозғалыстың» сайлау тізімінің көп бөлігі парламенттегі «Еуропалық Грузия» фракциясына көшті, нәтижесінде «Ұлттық қозғалыс» парламентте алты мүшемен қалды. Саакашвили партияның адал мүшелеріне «маған партиядан алыстатуға» және «Иванишвилидің «Біріккен ұлттық қозғалысты» басып алу әрекетіне» қарсылық көрсеткені үшін алғыс айтты. Ол «Ұлттық қозғалыстың» сайлаушылары арасында кең таралған пікірді білдірді, яғни бұл топтардың кетуі үкіметтік «Грузин арманы» коалициясының ықпалымен болды, оның мақсаты оппозицияны әлсірету. 20 қаңтарда «Ұлттық қозғалыстың» съезі Михаил Саакашвили Грузияға оралғанша партия төрағасын сайламау туралы ұсынысты қолдады. «Еуропалық Грузия» мүшелері «Ұлттық қозғалыстың» «Гүл революциясының құндылықтарын сатқанын» және популизмге бет бұрғанын айыптады. Netgazeti онлайн жаңалықтар сайтымен сұхбаттасқан Георгий Угулава «Еуропалық Грузияны» «Ұлттық қозғалысқа» қарағанда либералдырақ деп сипаттады, сондай-ақ «Ұлттық қозғалысты» популисттік және қауымдық деп атады. «Ұлттық қозғалыстың» ресми төрағасы 2019 жылдың 24 наурызына дейін болған жоқ, сол күні Саакашвилидің ұсынымымен Григол Вашадзе «Ұлттық қозғалыстың» төрағасы болып тағайындалды.

After stepping down as President in 2013, Saakashvili still remained an influential figure in Georgian politics. He continued to manage the United National Movement party from abroad, while accusing the Georgian government of using the legal system as a tool of political retribution. Ahead of the 2016 Georgian parliamentary election, Saakashvili said that he was confident that "we [the United National Movement] are winning the election" and promised to return to Georgia and take part in forming a new government. Founder of the ruling Georgian Dream party Bidzina Ivanishvili accused Saakashvili of planning to stir disorders, which Saakashvili denied and in turn accused Ivanishvili of "blaming opponents for what he himself is planning". On 26 September 2016, Saakashvili addressed his supporters at the United National Movement's campaign rally in Zugdidi via video link from Odesa, telling them that "the victory is inevitable". Saakashvili's wife Sandra Roelofs said that Saakashvili would return to Georgia to celebrate the victory. Meanwhile, members of the UNM affiliated group, Free Zone, held press briefing in Tbilisi, accusing Saakashvili of instructing the leader of the organization Koba Khabazi to prepare for staging disorders. In response to allegations, the State Security Service of Georgia launched an investigation into charges of sabotage. Other members of the Free Zone distanced themselves from these claims and in turn accused the defecting group of being under influence of the State Security Service. On 27 September 2016, a recording was uploaded on YouTube, purportedly of a call between Mikheil Saakashvili and other UNM leaders discussing the need to pursue a "revolutionary scenario". The State Security Service launched an investigation into charges of "conspiracy to overthrow or to seize state power". Saakashvili denied the authenticity of the conversation and accused Bidzina Ivanishvili of trying to "avoid unavoidable defeat". On 4 October 2016, Saakashvili accused Ivanishvili of being behind the explosion of car belonging to United National Movement MP Givi Targamadze, alleging that Ivanishvili was trying to "get rid of" Targamadze because he "has been keeping active contacts with the law enforcement [officers], which scares Ivanishvili very much". On 5 October 2016, Saakashvili addressed his supporters via video link in Tbilisi, saying that three days were left before his return to Georgia. After elections, Saakashvili said that they were held "with gross violations", calling his supporters to protest. Saakashvili also expressed his support for boycotting the Parliament, a step which other leaders of the United National Movement described as a "suicide for the party". On 4 November, the UNM's political council rejected Saakashvili's calls to boycott. Saakashvili slammed the decision and said that he had no desire to maintain contact with "one or two whimsical persons" from UNM, accusing them of "prescribing defeat" for the party. On 1 December, the political council voted to hold a congress in January to elect a new chairman. Saakashvili lost his right to be UNM's chairman in June 2015, when he was deprived of Georgian citizenship because under Georgian legislation only Georgian citizens can chair political parties in Georgia. Since then, this position remained vacant. Some influential members of the party expressed support for further leaving the position vacant to avoid distancing the party from Mikheil Saakashvili and said that they would raise the issue on congress. Saakashvili supported the idea of holding congress, while some members of the party, under the leadership of Giga Bokeria and Davit Bakradze, accused Saakashvili of "hijacking" the congress organization in circumvention of the political council. On 12 January 2017, one week before the congress, the United National Movement officially announced splitting. Members of the party who opposed boycotting the parliament and supported electing a new party chair opted to set up their own party. The breakaway entity took the largely unknown legal vehicle of a previous party European Georgia. A majority of the UNM's electoral list defected to European Georgia faction in the parliament, leaving the UNM with six members in parliament. Saakashvili thanked loyal members of the party for opposing efforts to "distance me from the party" and what he called "Ivanishvili's attempt to take over the United National Movement". He voiced the common belief among the UNM voters that these defections were encouraged by the ruling Georgian Dream Coalition in order to weaken its opposition. On 20 January, the UNM congress supported the proposal not to elect the party chairman until Mikheil Saakashvili would return to Georgia. The European Georgia members accused the UNM of "betraying the values of Rose Revolution" and turning to populism. In an interview with the online news website Netgazeti, Giorgi Ugulava distinguished the EG as being more liberal than the UNM, specifically describing the UNM as populist and communitarian. The UNM had no official chairman until 24 March 2019, when Saakashvili was succeeded as the UNM party's chairman by his own nominee, Grigol Vashadze.

Грузияға қайта оралу

2021 жылғы грузин жергілікті сайлауларына дейін Саакашвили өзінің қолдаушыларына Грузияға оралуға уәде берді. Алайда, Саакашвилидің мәлімдемелері Грузияда қызу пікірталас тудырды, жоғары лауазымды грузин шенеуніктері Саакашвилидің жасаған қылмыстары үшін тұтқындалып, түрмеге қамалатынын мәлімдеді. Бұл мәлімдемелер 2018 жылы Тбилиси қалалық сотының шешіміне негізделген, онда Саакашвили билікті теріс пайдалану, жемқорлық және оппозициялық депутат Валери Гелашвилиге дене жарақатын келтіруді ұйымдастырғаны үшін алты жылға бас бостандығынан айырылды. Саакашвили мен оның қолдаушылары бұл үкімдерді саяси мақсатта шығарылған деп айыптады. Бұл оқиға Грузияның телеарналарында көрсетілмей тұрып, видео әлеуметтік желілерде таралып, талқыланды. Бірнеше сағат бойы үкіметке жақын және оппозициялық телеарналар Саакашвилидің Грузияға оралуына қатысты видео және оның қайнап жатқан жері туралы пікірталасқа белсенді қатысты. Сонымен қатар, Саакашвилиді қолдайтын «Мтавари Архи» телеарнасы «Саакашвили Грузияда» деген жаңалық бағдарламасын, ал үкіметке жақын «Имеди» телеарнасы «Саакашвили Украинада» деген жаңалық бағдарламасын ұсынды. Грузияның Ішкі істер министрлігі Саакашвилиді ұстау үшін арнайы күштер Батумиге жіберілгенін хабарлады. Бірнеше минуттан кейін Грузияның премьер-министрі Ираклий Гарибашвили Ішкі істер министрі Вахтанг Гомелаури және Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің басшысы Григол Лилуашвилимен бірге өткен брифингте Михаил Саакашвилидің тұтқындалғанын мәлімдеді. Грузия президенті Саломе Зурабишвили Саакашвилиге «ешқашан» кешірім бермейтінін айтты. 2021 жылдың 3 қарашасында Зурабишвили бұл мәлімдемесін қайта растады. Саакашвили өзіне қарсы тағылған айыптаулар бойынша әділ сот процесі өткізілмейтініне наразылық ретінде аштық жариялады, оның пікірінше бұл айыптаулар «оны және Грузияны қиратуға» бағытталған. 2021 жылдың 10 қазанында оның жеке дәрігері биліктен оны ауруханаға ауыстыруды өтінді, өйткені ол тұтқындалғаннан бері аштық жариялап, денсаулығы нашарлаған. 2021 жылдың 14 қазанында ондаған мың адам Тбилисидің Руставели даңғылында Саакашвилиді түрмеден босату талабымен наразылық акциясын өткізді. Біріккен ұлттық қозғалыстың жетекшісі Ника Мелия наразылық акциясын жоспарсыз аяқтағаны және одан әрі наразылық акцияларын жоспарламағаны үшін сынға ілікті. Кейбіреулер оның партияны басқару қабілетіне және Саакашвилиге адалдығына күмән келтіріп, Мелия мен Саакашвили арасындағы партия ішіндегі билік күресін атап өтті. Мелия сынға жауап беріп, қандай да бір жанжалдың бар екенін жоққа шығарды. Грузияның құқық қорғаушысы Саакашвилиге тиісті медициналық көмек көрсетілмейтінін және оны басқа тұтқындар зорлап, мазалап отырғанын мәлімдеді. Грузияның Мемлекеттік инспекторлық қызметі Михаил Саакашвилиге қатысты адамгершілікке жатпайтын қарым-қатынас жасады деген айып бойынша қылмыстық тергеуді бастады. 2022 жылдың 1 наурызынан бастап Грузияның Арнайы тергеу қызметі Мемлекеттік инспекторлық қызметінің орнына тергеуді жалғастырды. 2021 жылдың 8 қарашасында Саакашвили Глдани жазалау ауруханасына ауыстырылды. 2021 жылдың 19 қарашасында Саакашвили Горидегі әскери ауруханаға ауыстырылды. Саакашвилидің дәрігері Ноколоз Кипшидзе және адвокаты Ника Гварамия Саакашвили 50 күндік аштық ереуілін тоқтатуға келісетінін мәлімдеді. 2021 жылдың 29 желтоқсанында ол ауруханадан Рустави түрмесіне жеткізілді, оппозициялық көшбасшылар мен БАҚ-тың мәліметінше, оның денсаулығы әлі де нашар, салмағы төмендеп келеді, адвокаты Ника Гварамияның сөзінше. 2022 жылдың 12 мамырында Саакашвили Тбилисидегі азаматтық ауруханаға ауыстырылды. 1 ақпанда Саакашвили сотта қашықтан куәлік берді. Оның салмағы айтарлықтай төмендегені байқалды, қабырғалары мен асқазаны ісініп көзге түсті. Оның адвокатының мәліметінше, Саакашвилидің бойы 195 см, салмағы 69,7 кг, 2021 жылдың 1 қазанынан бері 52 кг салмақтан айырылған және мүгедектер арбасынсыз жүре алмайды. Дегенмен, сот бұл жеткілікті деп танымады және Саакашвилидің жазасын кейінге қалдыру немесе босату туралы қорғау тарапынан түскен өтінішті қанағаттандырмады. 2023 жылдың наурызында Польша Грузияға Саакашвилидің денсаулығына қатысты алаңдаушылықтарды ескере отырып, оны тексеру үшін дәрігерлерді жіберуді ұсынды. Түрмеде Саакашвили саяси белсенділігін жалғастырып келеді. 2023 жылдың тамызында Newsweek журналы Саакашвилидің кең ауқымды пікірін жариялады, онда ол Грузияға оралу шешімі және түрмеде кездескен қиындықтары туралы ойларын білдірді: «Бір жыл бұрын денсаулығым күрт нашарлап, өлім жақын болған кезде, Грузияға оралғаныма өкіндім. Егер осы сынақтан құтылсам, егер тағы бір рет бостандық татсам, онда грузин саясатын мүлдем тастап кетемін деп ойладым. Менің құрбаным – есепсіздік, ақымақтық болды. Бірақ тіпті грузин саясатынан бас тартсам да, грузин саясаты қайтадан маған оралып келді. Менің түсінігімше, тіпті сыртқы байланысы шектеулі түрмедегі тұтқын болсам да, Грузияның болашағында маңызды рөл атқаруым керек, мен осы рөлден жалтаруға болмайды».

Prior to 2021 Georgian local elections, Saakashvili promised his supporters to return to Georgia. Nevertheless, Saakashvili's statements stirred significant controversy in Georgia, with high ranking Georgian officials saying that Saakashvili would be arrested and sent to prison for his crimes. These statements were made on the basis of Tbilisi City Court decisions in 2018, which condemned Saakashvili for six years in prison for abuse of power, embezzlement and his role in the organization of a grievous bodily injury against an opposition lawmaker Valery Gelashvili. Saakashvili and his supporters denounced these verdicts as politically motivated. The video was shared and discussed on social media, before the story began to appear on Georgia's TV channels. For several hours, both pro government and opposition TV channels actively engaged in the debate over Saakashvili's alleged homecoming video and whereabouts. At the same time, pro Saakashvili Mtavari Arkhi TV featured a news program titled "Saakashvili is in Georgia", while pro government Imedi TV featured a news program titled "Saakashvili is in Ukraine". Georgia's Ministry of Internal Affairs reported that special forces were sent to Batumi in operation to detain Saakashvili. A few moments later, Georgian Prime Minister Irakli Gharibashvili announced at a briefing together with the Minister of Internal Affairs Vakhtang Gomelauri and the head of the State Security Service Grigol Liluashvili that Mikheil Saakashvili was under arrest. President of Georgia Salome Zourabichvili stated that she would "never" pardon Saakashvili. On 3 November 2021 Zourabichvili confirmed her first statement again. Saakashvili began a hunger strike in protest of what he considered as the state's refusal to give him a fair trial on charges which he thought would "destroy him and Georgia". On 10 October 2021, his personal doctor asked authorities to move him to hospital as he continued with his hunger strike since his arrest and his health condition had allegedly worsened. On 14 October 2021, tens of thousands protested on Tbilisi's Rustaveli Avenue, demanding the release of Saakashvili from prison. Nika Melia, a leader of the United National Movement, came under criticism for ending a demonstration without presenting a plan of action or scheduling further protests, some even questioning his ability to lead the party and his loyalty to Saakashvili, pointing at the alleged internal power struggle within the party between Melia and Saakashvili. Melia responded to criticism by denying the existence of any conflict. Georgia's rights ombudsman stated that Saakashvili was not being given proper medical care and was being abused by fellow inmates. The State Inspector's Service of Georgia launched a criminal investigation into alleged inhuman treatment of Mikheil Saakashvili. Since 1 March 2022, the Special Investigation Service of Georgia has continued investigating instead of the State Inspector's Service. On 8 November 2021, Saakashvili was moved to Gldani penitentiary hospital. On 19 November 2021, Saakashvili was transferred to a Gori military hospital. Saakashvili's doctor Nokoloz Kipshidze and lawyer Nika Gvaramia stated that Saakashvili would end the 50 day hunger strike. On 29 December 2021, he was taken from hospital to prison of Rustavi, according to oppositional leaders and media his health conditions were still bad, and he was still continuing decreasing weight, according to his lawyer Nika Gvaramia. On 12 May 2022, Saakashvili was transferred to a civilian hospital in Tbilisi. On 1 February, Saakashvili testified before the court remotely. He appeared to have lost a lot of weight, as evidenced by protruding ribs and stomach. According to his lawyer, Saakashvili, who is 195 cm in height, weighs only 69.7 kilograms, has lost 52 kilograms since 1 October 2021, and cannot move without a wheelchair. Despite this, the Court did not deem this sufficient and did not satisfy the motion of the defence in the case on the postponement of Saakashvili's sentence or his release. In March 2023, Poland suggested sending doctors to Georgia to examine Saakashvili amid concerns about his health. While in prison, Saakashvili has remained politically active. In August 2023, Newsweek published an extensive opinion piece by Saakashvili, in which he reflected on his decision to return to Georgia and the challenges he had faced in prison, writing:There was a time a year ago, as my health was declining dramatically and death felt imminent, when I regretted coming back to Georgia. I thought to myself that if I survived this ordeal, if I tasted freedom again, I would leave Georgian politics behind for good. I felt my sacrifice had been a miscalculation, a folly. But even when I tried to turn my back on Georgian politics, Georgian politics kept returning to me. I have come to recognize that even as a prisoner with limited contact with the outside, I have a crucial role to play in Georgia's future, a role I cannot just walk away from.

Төңкеріс жасауға тырысуда

2023 жылдың 18 қыркүйегінде Грузияның Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі (МҚҚ) Саакашвилиді және оның жақтастарын Украина үкіметімен және Грузин легионымен (көбінесе этникалық грузин еріктілерден құралған, Украина атынан соғысқан топ) бірлесіп, Грузия үкіметіне қарсы мемлекеттік төңкеріс жоспарлағаны үшін айыптады. МҚҚ 2023 жылдың қазан және желтоқсан айларында үкіметке қарсы наразылықтарды украиндық барлау қызметі ұйымдастыруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Грузия үкіметі Грузин легионының командирі Мамука Мамулашвилиге қарсы сегіз қылмыстық іс қозғады, ал МҚҚ оны ұстау үшін сыйақы жариялады. Мамулашвили төңкеріс туралы айыптаулардың негізсіз екенін және бұл «Грузин арманының» пророссийшілдік партия екенін көрсететін дәлел екенін мәлімдеді.

Саакашвилидің тұтқындалуына халықаралық реакция

Саакашвилидің тұтқындалуы Украина үкіметі, Еуропа Парламенті, АҚШ Мемлекеттік департаменті және халықаралық ұйымдар тарапынан қатты сынға ұшырады. Халықаралық сын Саакашвилидің түрмедегі адам құқықтарының бұзылуына, сондай-ақ оған қарсы саяси мотивациямен қозғалып жатқан сот ісіне бағытталды. 2021 жылдың 1 қазанында Украина Президенті Владимир Зеленский Саакашвилидің босатылуын қамтамасыз ету үшін жұмыс істейтінін мәлімдеді, себебі Саакашвили 2015 жылы Грузия азаматтығынан айырылған Украина азаматы. 9 қарашада Саакашвили Глдани түрме ауруханасына ауыстырылғаннан кейін Amnesty International Twitter желісінде Саакашвили туралы мәлімдеме жасады: "#Грузия: бұрынғы президент #Саакашвили (5 апталық аштық ереуілі) түрме ауруханасына күшпен ауыстырылды; қадір-қасиетіне, жеке өміріне қол сұғылмады және тиісті медициналық көмек көрсетілмеді деп хабарланды. Бұл тек қана таңдап алынған әділдік емес, көрінетін саяси кек алу." 2021 жылдың 18 қарашасында АҚШ Мемлекеттік департаменті Грузия үкіметін Саакашвилиге әділ қарауға және оның әділ сотқа қатысу құқығын қамтамасыз етуге шақырды, сондай-ақ түрме жағдайын сынға алған тәуелсіз медициналық топты жоғары бағалады. 2022 жылдың 14 желтоқсанында Еуропалық Парламент Грузия үкіметін Саакашвилиді медициналық себептермен босатуға және оны шетелде емдеуге шақырды, сонымен қатар Грузиндік арман партиясының негізін қалаушысы Бидзина Иванишвилиге "Грузиядағы демократиялық саяси процесті нашарлатудағы" рөлі үшін санкция салу мүмкіндігін қарастырды. 2023 жылдың 14 ақпанында Еуропалық Парламент үшінші, міндетті емес резолюцияны қабылдады, онда Грузия үкіметі мен Бидзина Иванишвили Михаил Саакашвилиге түрмеде дұрыс қарамайды деп айыпталды, оны түрмеден босатуды және Иванишвилиге жеке санкциялар салуды тағы да талап етті. Зеленскийдің сөзіне göre, Украина "ресми Тбилисиді осы зұлпылықты тоқтатуға және Саакашвилидің Украинаға оралуына келісуге бірнеше рет шақырған". Президент Зеленский Сыртқы істер министрлігіне Грузияның Украинадағы елшісін шақыруды тапсырды, оған наразылығын білдіріп, Саакашвилиді Украинаға беру мәселесін талқылау үшін Тбилисидегі бас кеңсесімен кеңесу үшін 48 сағат ішінде елден кетуін сұрады. Зеленский Twitter желісінде былай деп жазды: "Қазір Ресей Грузия билігінің қолымен Украина азаматы Михаил Саакашвилиді өлтіруде. Біз ресми Тбилисиді осы зорлық-зомбылықты тоқтатуға және Саакашвилидің Украинаға оралуына келісуге бірнеше рет шақырдық. Біздің серіктестеріміз Украинамен координацияда да..."

Saakashvili's arrest led to major criticism from the Ukrainian government, European Parliament, U. S. State Department and international organizations. International criticism was focused on alleged violation of Saakashvili's human rights in prison, as well as on allegedly politically motivated legal proceedings against him. On 1 October 2021, Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy also stated he would work to ensure Saakashvili's release, as Saakashvili is a Ukrainian citizen who was stripped of his Georgian citizenship in 2015. On 9 November, after Saakashvili was transferred to Gldani prison hospital, Amnesty International uploaded statement on Twitter, about Saakashvili: "#Georgia: ex President #Saakashvili (5th week of hunger strike) violently transferred to prison hospital; allegedly threatened; denied dignity, privacy & adequate healthcare. Not just selective justice but apparent political revenge." On 18 November 2021, the U. S. State Department urged the Government of Georgia to treat Saakashvili fairly and guarantee his right to a fair trial, and also praised the independent medical team that criticized the prison conditions. On 14 December 2022, the European Parliament passed a resolution which urged the Georgian government to release Saakashvili on medical grounds to be treated abroad, while threatening to sanction Bidzina Ivanishvili, a founder of Georgian Dream party, for his role in "deteriorating the democratic political process in Georgia"
On 14 February 2023, the European Parliament adopted a third non binding resolution, accusing the Georgian government and Bidzina Ivanishvili of mistreating Mikheil Saakashvili in prison, once again calling for his release from prison and personal sanctions on Ivanishvili. According to Zelenskyy, Ukraine had "repeatedly called on official Tbilisi to stop this mockery and agree on the return of Saakashvili to Ukraine." President Zelensky has instructed the Ministry of Foreign Affairs to summon the Georgian Ambassador to Ukraine, expressing a strong protest and requesting his departure within 48 hours for consultations with his capital in Tbilisi about transferring Saakashvili in Ukraine. Zelensky has uploaded statement on Twitter: Right now, Russia is killing Ukrainian citizen Mykhailo Saakashvili at the hands of the Georgian authorities. We have repeatedly called on the official Tbilisi to stop this abuse and agree on Saakashvili's return to Ukraine. Our partners, in coordination with Ukraine, have also

2023 жылдың 12 шілдесінде Грузиядағы АҚШ-тың бұрынғы елшілері Грузия үкіметін "қамауда отырған және денсаулығы нашарлаған бұрынғы президент Михаил Саакашвилиге өмірін сақтап қалатын медициналық көмек алуға" рұқсат беруге шақыратын мәлімдеме жасады. Өздерінің хатында елшілер Уильям Харрисон Кортни (1995-1997), Кеннет Спенсер Яловиц (1998-2001), Ричард Монро Майлз (2002-2005), Джон Ф. Теффт (2005-2009) және Ян К. Келли (2015-2018) бұрынғы президент Михаил Саакашвилидің сот отырысындағы нашар және құрып кеткен сыртқы түрінен кейін күшейген халықаралық алаңдаушылыққа қосылды. 2023 жылдың 14 шілдесінде Еуропалық Парламенттің 44 депутаты Грузияның бұрынғы Президенті Михаил Саакашвилиді Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің біріне ауыстыруды талап етіп, Президент Зурабишвилиге, Парламент спикері Папуашвилиге және Премьер-министр Гарибашвилиге хат жазды. Депутаттар Саакашвилиге қажетті және тиісті медициналық көмек көрсету қажеттігін атап өтті.

Грузия үкіметінің реакциясы

Бұл сын Грузия үкіметі мен Украина және Еуропа басшылығы, сондай-ақ Батыс және халықаралық ұйымдар арасында ауыр дау-жанжалдарға әкелді. Грузияның ресми өкілдері Саакашвилиге қарсы сот процесінің барлық қажетті заңдық стандарттарға сай келгенін және Саакашвилиді оны босату үшін үкіметке қысым көрсету үшін "халықаралық лоббистерді" пайдалануда деп айыптады. Олар өз мәлімдемелерін АҚШ-тың Шетелдік Агенттерді Тіркеу бөлімінің сайтында жарияланған құжаттарға негіздеді, онда Саакашвили мен оның отбасы мүшелерінің АҚШ-тағы лоббистерге жұмсаған қаражаты туралы ақпарат бар еді. Бұл лоббистердің міндеті – АҚШ конгрессмендері мен сенаторларын Грузияға санкция салуға көндіру болған. Грузияның билігі бұл Саакашвилиді босату үшін үкіметке қысым жасау жоспарының бір бөлігі деп мәлімдеді. Грузияның премьер-министрі Ираклий Гарибашвили Украинаны Саакашвилиді Грузия үкіметін құлату үшін Украинадан жібергенін айыптады. Алайда, Гарибашвилидің сөзіне қарағанда, Саакашвили тұтқындалған, ал Украина үкіметі Тбилисиден Саакашвилиді Киевке босатуды сұраған. Грузияның премьер-министрі парламентте сөйлеген сөзінде Украина үкіметі мен Грузияның оппозициясы жақын идеологиялық серіктестер екенін мәлімдеді. Еуропалық парламенттен түскен сынға жауап ретінде Грузияның премьер-министрі Ираклий Гарибашвили Саакашвилиді "Еуропалық парламенттің агенты" деп атады. "Еуропалық парламент өзінің ұятты резолюциясымен Саакашвилидің олардың агенты екенін және олар өздерінің агентерін құтқару және оны түрмеден шығару үшін барлық мүмкіндікті пайдалануда екенін ашық мойындады. Бұл болмайды. Біз оларға және көптеген халықаралық серіктестерімізге Саакашвилидің көптеген ауыр қылмыстар жасағанын және енді оған шекараны заңсыз кесіп өту де қосылды деп айттық", - деді Гарибашвили. Грузияның билігі өз ұстанымын Еуропалық адам құқықтары сотының (ЕҚҚС) шешімдерімен негіздеді. 2011 жылы ЕҚҚС «Енукидзе және Гиргвляни Грузияға қарсы» ісі бойынша шешім шығарды, бұл Біріккен Грузия банкінің Сыртқы істер департаментінің басшысы Сандро Гиргвляниді өлтіру ісі болды, онда Саакашвили кінәлі деп танылды. Сот мемлекет Гиргвлянидің өмір сүру құқығын бұзды және үкімет, соттар мен парламент әділетке кедергі келтіру және қылмыскерлерді жауапкершіліктен босату үшін үйлесіп жұмыс істегенін айтты. 2023 жылы Саакашвили ЕҚҚС-ке шағымданып, түрмеде оның құқықтары бұзылғанын мәлімдеді және соттан оны Польшадағы Варшавадағы ауруханаға ауыстыруды бұйырды. Сот Саакашвилидің өтінішін қабылдамады. Жауап ретінде Грузияның билігі сот шешімін мақтады. Үкімші партияның төрағасы Ираклий Кобахидзе Еуропалық соттың, сыбайлас жемқорлыққа батқан Еуропалық парламенттен өзгеше, әділеттіліктің бекінісі болып қала беретінін айтты.

Criticism led to heavy squabbles between Georgian government and Ukrainian and European leadership, as well as Western and international organizations. Georgian officials argued that legal proceedings against Saakashvili met all necessary legal standarts and accused Saakashvili of using "international lobbysts" to pressure the government to release him. They have based their claims on documents published on U. S. Foreign Agents Registration Unit website, which contained information about Saakashvili's and his family members' spendings on lobbyists in the US, which were tasked with working on convincing U. S. congressmen and senators to impose sanctions against Georgia. Georgian officials claimed that this was part of a plan to pressure the government to release Saakashvili. Georgian Prime Minister Irakli Garibashvili accused Ukraine of sending Saakashvili from Ukraine to overthrow the Georgian government. However, according to Garibashvili, Saakashvili was arrested and the Ukrainian Government asked Tbilisi to release Saakashvili to Kyiv. Georgian Prime Minister claimed at a speech in parliament that the Ukrainian Government and the Georgian opposition are close ideological partners. In response to criticism from the European Parliament, Georgia's Prime Minister Irakli Garibashvili said that Saakashvili is "agent of the European Parliament". "The European Parliament has explicitly recognised with its shameful resolution that Saakashvili is their agent and they are doing everything to save their agent and get him out of prison. This is not going to happen. We told them and many of our international partners that Saakashvili committed many serious crimes and now the illegal border crossing has been added", said Garibashvili. The Georgian officials justified their positions based on the decisions of the European Court of Human Rights (ECHR). In 2011, the ECHR ruled on the ENUKIDZE AND GIRGVLIANI v. GEORGIA case, a high profile murder case of head of the United Georgian Bank's Foreign Department Sandro Girgvliani, for which Saakashvili was convicted, saying that the state violated Girgvliani's right to life and that the government, the courts and the parliament coordinated to obstruct justice and free the criminals of their liability. In 2023, Saakashvili filed a case in the ECHR, stating that his rights had been violated in prison and calling the Court to order his transferal to a hospital in Warsaw in Poland. The Court rejected Saakashvili's request. In response, Georgian officials praised the Court. The ruling party chairman Irakli Kobakhidze said that the European Court remained a bastion of justice, unlike the European Parliament, which he described has having become trapped in corruption.

Валерий Гелашвилиді ұрып-соғуды бұйырған

2005 жылдың 14 шілдесінде кәсіпкер және республика парламентінің депутаты Валерий Гелашвилиді белгісіз біреулер салып, ұрып-соқты. Гелашвили бас сүйегіне жарақат алып, бет сүйектерінің көптеген сынықтары, мұрын мен маңдайдың жаралары, жоғарғы және төменгі жақ сүйектерінің сынықтары болды. Бұл оқиға "Резонанси" газеті Гелашвилимен жасаған сұхбатын жариялағаннан кейін орын алды. Сұхбатта Гелашвили Саакашвилимен үйі үшін болған дау-жанжалды және Саакашвилидің жеке өміріне қатысты пікірлерін айтқан болатын. 2004 жылы билік өкілдері Гелашвилиден пәтер үйін мемлекетке беруді сұрады, себебі үкімет жақын жердегі Жол полициясы ғимаратын жаңа президенттік резиденцияға айналдыруға шешім қабылдаған. Гелашвили келісімін берді, бірақ жаңа президенттік резиденцияның құрылыс жұмыстарын оның құрылыс фирмасы "Эвра" жүзеге асыруын талап етті. Гелашвили сұхбатында үкімет фирмаға құрылыс жұмысы үшін ақы төлемегенін мәлімдеді. Кейін ол шабуылға Саакашвили мен билік өкілдерін кінәлады. 2012 жылы билікке келген жаңа үкімет осы істі тергеп-тексеруге уәде берді. 2018 жылғы 28 маусымда Тбилиси қалалық соты 2005 жылы Валерий Гелашвилиге шабуыл жасауға бұйрық бергені үшін бұрынғы президент Михаил Саакашвилиді басқа да қылмыстармен бірге алты жылға бас бостандығынан айырды. Сонымен қатар, Саакашвилиге екі жыл үш айға мемлекеттік қызметке орналасуға тыйым салынды.

2007 жылғы наразылықтардың күшпен таратылуы

Саакашвили 2007 жылғы грузин демонстрацияларын басқарғаны үшін кеңінен сынға ұшырады, оларды полиция қатаң тәсілдермен таратып жіберді. Саакашвили Тбилисидің басты көлік артериясы – Руставели даңғылын жапқан наразыларға резеңке оқтар мен көз жасылтатын газ қолданғаны үшін де сынға ұшырады.

Сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар

Саакашвили билікке келгеннен кейін саяси қарсыластары тарапынан сыбайлас жемқорлық және байлық жинауда айыпталып келеді. Грузиядағы ұсақ-түйек сыбайлас жемқорлық Саакашвили әкімшілігімен көбінесе жойылғанмен, элиталық сыбайлас жемқорлық маңызды мәселе болып қала берді деген күдік туды. Саакашвилидің жақын шеңберіндегі сыбайлас жемқорлық 2007 жылғы грузин демонстрацияларының басты себептерінің бірі болды. Грузияның бұрынғы қорғаныс министрі Ираклий Окруашвили отставкаға кеткеннен кейін Саакашвилиді сыбайлас жемқорлыққа және өз отбасының мүддесін лоббилеуге айыптады. Окруашвили президенттің ағасын 200 мың доллар парамен ұстағанын, бірақ президенттің өтінішімен осы оқиғаны жасыруға мәжбүр болғанын мәлімдеді. Саакашвилидің отбасы мүшелері президенттің бұйрығымен көптеген мемлекеттік мүлікті сатып алды деген айыптаулар таралды, нәтижесінде Саакашвилидің отбасы екінші мерзімінің соңына қарай Грузиядағы ең бай отбасылардың біріне айналды. Күдік бойынша, Саакашвилидің отбасы жоғары білім беру саласының көп бөлігін (оның анасы Тбилисидегі бірнеше университеттің үлесіне ие), курорт индустриясын және жарнама секторын бақылауға алды. Оппозиция сол кездегі президент Саакашвилиді мұнай мен минералдар саласын қамтитын элиталық сыбайлас жемқорлық жүйесін бақылауда айыптады. Саакашвили саяси қарсыластарының айыптауларын жоққа шығарып, өз әкімшілігінің сыбайлас жемқорлықты жоюдағы ең табысты үкіметтердің бірі болғанын мәлімдеді. Ол қарсыластарын жалған ақпарат таратуда және адал болмауда айыптады.

Жеке өмір

Саакашвили 1993 жылы Страсбургте танысқан голланд тіл білімі маманы Сандра Роэлофсқа үйленген. Олардың екі ұлы бар, Эдуард және Николoz. Саакашвилидің 2021 жылдың қазан айында Грузияға оралуына бірнеше күн қалғанда, ол Украина депутаты Елизавета Яскомен бірге Facebook-те видео түсіріп, олардың романтикалық қарым-қатынаста екенін мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін Яско Сандра Роэлофстың Саакашвилидің "бұрынғы әйелі" екенін айтты. Бұған дейін бұқаралық ақпарат құралдарында Саакашвили мен оның жұбайы Роэлофстың ажырасқаны туралы хабарламалар болған жоқ. 2021 жылдың 31 желтоқсанында Саакашвили әнші София Нижарадзеден туған некеден тыс қызы, Элис Марияның бар екенін мойындады және оны "менің ең сүйікті қызым және кіші балам" деп атады. 2023 жылдың 1 маусымында Яско Саакашвилимен ата-ана болғанын хабарлады, бірақ баланың жынысы мен туған күні жарияланбады. Саакашвили өзінің ана тілі – грузин тілінен басқа, ағылшын, француз, орыс және украин тілдерін еркін меңгереді, сондай-ақ осетин және испан тілдерін де біледі. Грузиядан тыс жерлердегі кейбір дереккөздерде Саакашвилидің есімі орысша Михаил деп жазылады. Грузияда оны көбінесе Миша деп атайды, бұл Михаил есімінің қысқартылған түрі. Саакашвили спортпен айналысуды ұнатады және бұрын көпшілік орында велосипедпен жүргенін көруге болар еді.

Бағалау

2010 жылғы «Жарысты авторитаризм: Суық соғыстан кейінгі гибридтік режимдер» атты зерттемесінде саясаттанушылар Стивен Левицкий мен Лукан А. Уэй түрлі БАҚ және адам құқықтары жөніндегі есептерге сілтеме жасап, Саакашвилидің Грузиясын «жарысқа қабілетті авторитарлық» (яғни, формалды түрде демократиялық, бірақ мәнінде демократиялық емес) мемлекет деп сипаттады. Саакашвилидің үкіметі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте «көзге көрінерлік жетістіктерге» қол жеткізгені үшін Дүниежүзілік банк тарапынан мақтау алды. Сонымен қатар, АҚШ Мемлекеттік департаменті 2005 жылы «үкімет бірнеше заңға өзгерістер енгізіп, тергеулер мен қылмыстық қудалаудың көлемін арттырды, бұл сотқа дейінгі күзет орындарындағы зорлық-зомбылық пен қатыгездікті азайтты» деп атап өтті. Дін бостандығының жағдайы да дәстүрлі емес діндердің жақтастарын мазалағандардың тергелуі мен қудалануының күшейтілуіне байланысты жақсарды. Патаркацишвилидің Грузия президентіне қатысты оппозициялық көзқарасының адалдығына қатысты Jamestown Foundation саяси талдаушысы Владимир Сокор күмән білдірді, ол бизнесменнің наразылығын Саакашвилидің сыбайлас жемқорлыққа қарсы реформаларымен байланыстырды, бұл реформалар «Патаркацишвилидің 1990-жылдардағы кеңестік үлгідегі, әдеттегі бизнес жүргізу мүмкіндіктерін қатты шектеді». Алаяқтыққа қатысты айыптауларға байланысты Ресей билігінен қашқан Патаркацишвилиді Саакашвили «мемлекеттік қылмыскер» деп атады және оны мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады, бірақ оның айыптауларын мойындаудан бас тартты. 2010 жылы шыққан «Соғыстың 5 күні» атты голливудтық фильмінде фин-америкалық режиссер Ренни Харлиннің туындысы бойынша куба-американдық актер Энди Гарсия Саакашвили рөлін сомдады. Фильм Саакашвилидің және Грузия-Ресей соғысы кезіндегі оқиғалардың баяндалуын қамтиды.