Кіріспе

Тайвань Ұлттық академиясы – Қытай Республикасының (Тайвань) мекемесі.

Академия Синика (AS, 1=Academia Sinica; ), штаб-пәтері Тайбэйдің Нанган ауданында орналасқан, Қытай Республикасының (Тайвань) ұлттық академиясы болып табылады. Нанкин қаласында құрылған академия математикалық және физикалық ғылымдардан бастап, тіршілік ғылымдарына, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдарға дейінгі кең ауқымды салалардағы ғылыми зерттеулерді қолдайды. Білім беру мекемесі ретінде, ол биология, ауыл шаруашылығы, химия, физика, информатика және жер және қоршаған орта ғылымдары бойынша ағылшын тіліндегі Тайвань халықаралық бітіруші бағдарламасы арқылы PhD білімі беру және стипендиялар ұсынады. Сондай-ақ, 2019 жылғы Рейтердің «Әлемдегі ең инновациялық ғылыми-зерттеу институттары» тізімінде 18-орында тұр. 2016 жылдан бері академия президенті – метаболикалық инженерия, жүйелік биология және синтетикалық биология саласындағы сарапшы Джеймс С. Ляо.

Тарих

Academia Sinica, яғни "Қытай академиясы", 1928 жылы Қытай Республикасының сол кездегі астанасы Нанкин қаласында құрылды, алғашқы отырысы Шанхайда өтті. 1948 жылдың желтоқсанына дейін Academia Sinica-ның барлық он төрт институты Қытай Азамат соғысының нәтижесінде Қытай Республикасы үкіметінің басқа да мекемелерімен бірге Нанкиннен Тайваньға көшуге келісті. Соңында, Academia Sinica-ның Тарих және филология институты ғана Тайваньға көшірілді, себебі Математика институтының директоры Цзян Лифу 1949 жылдың маусымында қызметінен кетіп, Тайваньға бармады. Academia Sinica-ның екінші шақырылысы 1957 жылы өтті. Осы уақытта, Academia Sinica-ның материктік бөлігі коммунистік үкімет астында жұмыс істеуін жалғастырды және 1980 жылдары Қытай Ғылым академиясы деп аталды. 2000 жылдары көптеген қазіргі институттар мен зерттеу орталықтары құрылды, олардың бір бөлігі ескі институттарды қайта ұйымдастыру арқылы іске асырылды. Academia Sinica-ның алғашқы PhD бағдарламасы – Тайвань халықаралық аспирантурасы 2006 жылы ашылды.

Миссия

Тайваньдағы басты академиялық ғылыми-зерттеу институты Academia Sinica басқа мемлекеттік қолдау көрсетілетін ғылыми-зерттеу институттарынан өзгеше, тиісті Атқарушы Юань министрліктеріне емес, тікелей Президент Әкімшілігіне бағынады. Осылайша, Academia Sinica өз зерттеу мақсаттарын дербес қалыптастыру құқығына ие. Ғылым және гуманитарлық ғылымдар саласындағы түрлі тақырыптар бойынша академиялық зерттеулерді жүргізуден бөлек, оның маңызды міндеттеріне елдегі академиялық деңгейді арттыру мақсатында ұсынымдар беру, үйлестіруді қамтамасыз ету және ынталандыру шараларын енгізу кіреді.

Көшбасшылық

Academia Sinica президенті Қытай Республикасының (Тайвань) президентімен Кеңес отырысынан ұсынылған үш кандидаттың ішіндегі біреуі тағайындалады. Academia Sinica президенті міндетті түрде академик болуы керек. Тағайындалғаннан кейін президент бес жылдық мерзімге қызмет етеді және қатарынан екі мерзімге дейін қызмет ете алады. Academia Sinica-ның қазіргі президенті – биохимик Джеймс С. Ляо, ол бұрынғы президент, биологиялық химик Чи Хьюи Вонгты алмастырды. Чи Хьюи Вонг Калифорния университетінің (Лос-Анджелес) Химиялық және биомолекулалық инженерия кафедрасының Парсонс қорының профессоры және кафедра меңгерушісі болған. Джеймс С. Ляо 2016 жылдың 21 маусымында 11-ші президент болып тағайындалды. Бұрынғы президенттердің қатарында философ және эссеші Ху Ши де бар, ол қытай либерализмі мен тіл реформасына зор үлес қосты, әсіресе, қарапайым қытай тілін қолдануды жақтады, сонымен қатар редология саласындағы белгілі ғалым және өмірінің соңына дейін Цзясю қолжазбасын сақтап қалды. Бесінші президент Юань Т. Ли «химиялық элементарлы процестер динамикасына қосқан үлесі үшін» Химия бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алды.

Жинақтау

Академия Синиканың съезі 281 академиктен тұрады, оның ішінде 105 отандық және 176 шетелден шақырылған ғалым бар. Академия Синиканың жеті академигі Нобель сыйлығының лауреаты. Академик атағы – еңбекақысыз, өмір бойына берілетін құрметті мәртебе. Олар міндетті түрде зерттеулер жүргізбейді немесе Академия Синика кампусында тұрмайды. Академиктер өздерінің ғылыми саласына қарай үш бөлімге бөлінеді: математика және физикалық ғылымдар, өмір ғылымдары, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар. Екі жыл сайынғы съезде әр бөлімге ең көп дегенде он жаңа мүше қабылданады. Академик болуға үміткерлер Тайвань немесе Қытай Республикасының азаматтарымен шектелмейді. Академиктердің жартысынан астамы – шетелдік ғалымдар мен зерттеушілер. Съезде академиктер жаңа академиктер мен құрметті академиктерді сайлайды, сондай-ақ Академия Синика Кеңесінің мүшелерін сайлайды. Съез академиялық зерттеулер жөнінде үкіметке ұсыныстар енгізе алады. Академиктер үкіметтің сұрауы бойынша зерттеулер жүргізуге міндетті, бірақ үкімет ешқашан ешқандай тапсырма берген емес.

Академиктер

Академиктер жыл сайын сайланады, номинациялар шілдеде ашылады және қазан айында аяқталады. Академиктерге сайлау қорытындысы келесі жылдың шілде айында жария етіледі. Академияға сайлану Тайваньда ұлттық құрмет саналады. 2022 жылғы академиктердің 34-ші құрамына дейін, қытай тегіндес кез келген ғалым Academia Sinica мүшесі болып сайлана алатын. 2023 жылдан бастап сайлау Қытай Республикасының азаматтарымен шектеледі. Бұл өзгеріс Academia Sinica-ны Тайвань емес мүшелерді құрметті немесе шетелдік мүшелер ретінде ресми түрде жіктеуді талқылауға мәжбүр етті. Мұндай жіктеу жүйесі Academia Sinica-ның Органикалық заңына өзгерістер енгізуді қажет етеді. Академиктердің бір тобы мүшелікті Тайвань паспорты немесе ұлттық жеке куәлігі барлармен шектеуді ұсынды.

Кампустар

Academia Sinica-ның негізгі кампусы Тайбэй қаласының Нанган ауданында орналасқан және ел ішінде және әлем бойынша 40-тан астам зерттеу станциясын басқарады.

Негізгі кампус

Негізгі кампус 1954 жылы Нанганның 南港舊庄 ауданында салынған. Орталық әкімшілік кеңсесімен және 28 институт пен ғылыми-зерттеу орталығымен қатар, негізгі кампуста халыққа ашық 10 музей немесе естелік зал, сондай-ақ экологиялық көл, орман паркі, Тудигонг ғибадатханасы (Фуде ғибадатханасы 福德宮) және кампустың ішінде өтіп, солтүстікке қарай Ұлттық биотехнология ғылыми-зерттеу паркіне баратын Сифен өзені (四分溪) орналасқан.

Ұлттық биотехнологиялық зерттеу паркі

2017 жылы аяқталып, 2018 жылдың қазан айында Тайвань президенті Цай Ин Вэнь ашқан Ұлттық биотехнологиялық зерттеу паркі негізгі кампустан шамамен 500 метр солтүстікке, ал Нанканг бағдарламалық қамтамасыз ету паркінен 500 метр оңтүстікке орналасқан. Батысында Нанган станциясы, ал шығысында Тайбэй Нанган көрме орталығының метро станциясы бар.

Ұлттық Тайвань университетінің негізгі кампусы

Үш физикалық ғылым институты – Математика, Астрономия және Атомдық және Молекулалық ғылымдар – Тайбэй қаласының Даан ауданындағы Гонггуаньда орналасқан Ұлттық Тайвань университетінің бас кампусында орналасқан. 2014 жылы екі институт арасында бірлескен кеңсе құрылды.

Бірлескен докторлық бағдарламалары

Жалпы, Academia Sinica – оқытуды жүзеге асырмайтын мекеме, бірақ Тайваньдағы ең ірі зерттеу университеттерімен, атап айтқанда Ұлттық Тайвань университеті, Ұлттық Циньхуа университеті, Ұлттық Янмин-Чяотун университеті және Ұлттық Орталық университетімен өте тығыз байланыста жұмыс істейді. Academia Sinica-ның көптеген ғылыми қызметкерлері осы университеттерде қосымша қызмет етеді немесе бірлескен профессор болып табылады. Бұған қоса, Academia Sinica Тайвань университеттерімен бірлесіп биологиялық ғылымдар саласында PhD бағдарламаларын ашты, мысалы, Ұлттық Тайвань мұхит университетімен теңіз биотехнологиясы бойынша докторлық бағдарлама. Осылайша, Academia Sinica-ның оқытушылары лекция оқып, аспиранттарға жетекшілік етеді.

Тайвань халықаралық аспирантурасы

2002 жылдан бері Academia Sinica Тайвань халықаралық аспирантура бағдарламасын (TIGP) құрды, ол PhD бағдарламаларына жергілікті және халықаралық студенттерге ашық. TIGP-дегі барлық оқу ағылшын тілінде жүргізіледі. Студенттер өздерінің ғылыми жетекшісін Academia Sinica немесе серіктес университеттердің бірінде (немесе екеуінде де) тағайындалған, бағдарлама үшін іріктелген көрнекті зерттеушілер мен профессорлардың арасынан таңдай алады. Қазіргі таңдағыда бағдарламаға қабылдану ай сайын 34 000 NTD, шамамен 1200 доллар немесе 1050 евро көлемінде стипендияны кепілдейді. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген сәтті өтініш берушілер әр ай сайын 30 000 NTD стипендиясымен және Тайваньға барып-қайту билетімен қамтамасыз етіледі. Бағдарламаның ерекшеліктері: өтініш беруші таңдаған зертханада тағылымдама, Academia Sinica және серіктес мекемелерге сапарлар, Тайваньдағы өңірлік саяхаттар және негізгі мандарин тілі сабақтары.

Жазғы тағылымдама бағдарламалары

Academia Sinica-ның көптеген институттары Тайваньдағы бакалавриат студенттері үшін жазғы тағылымдама бағдарламаларын ұсынады.

Орта мектеп бағдарламасы

Академия Синика биологиялық ғылымдарға қызығушылық танытқан дарынды және талантты жоғары сынып оқушылары үшін үш жылдық бағдарлама ұсынады. Оқуға түсу үшін оқушылар алдымен 10-сыныптың басында (Тайвань жоғары мектептерінің бірінші жылы) қабылдау емтиханын тапсыруы керек. 10-сыныпта оқушылар сарапшылардың лекцияларын тыңдайды және кампустағы әртүрлі зертханаларды көреді. 11- және 12-сыныптарда оқушылар өздері таңдаған зертханаға қабылданып, биология ғылымдарының түрлі салаларында тәжірибелік дағдыларын жетілдіреді. Бағдарламаны аяқтау үшін академиялық мақала тапсырылып, профессорлар мен құрбыларының алдында қорғалуы тиіс.

Докторантурадан кейінгі ғалымдар

Academia Sinica-да отандық және халықаралық докторанттардың саны көп. Олар Тайвань Ғылым және технология министрлігінің гранттарымен немесе Academia Sinica-ның қаражаты есебінен қаржыландырылады. Соңғысы – Academia Sinica докторантурадан кейінгі тағылымдама бағдарламасы екі бағыттан тұрады: Қайта тіркелмелі докторантурадан кейінгі ғалымдар (жылдық жалақысы: NT$810,351 (АҚШ $28,100), негізгі зерттеушіге байланысты қосымша үстеме ақылар) және Academia Sinica докторантурадан кейінгі ғалымдары (жылдық жалақысы NT$1,167,278 (АҚШ $40,000), сонымен қатар бара-қайта билет және зерттеуге арналған $4,500 көлеміндегі субсидия).

Халықаралық ынтымақтастық

Институт шетелдегі ғылыми-зерттеу және академиялық мекемелермен (мысалы, Гарвард Йенчинг институты) кең ауқымда ынтымақтастық етеді және бірнеше шетелдік институттар мен олардың ғалымдарын қабылдайды.

Франция

Француздық EFEO (L'École française d'Extrême Orient; Француз Азия зерттеулері мектебі) Тайпей орталығы 1992-1996 жылдары Ғылым академиясының Қазіргі заманғы тарих институтында, ал 1996 жылдан бері Тарих және филология институтында орналасқан. Оның зерттеу жобалары Тайвань мен Қытайдың жергілікті және мәдени тарихына қатысты, сондай-ақ конференциялар мен дөңгелек үстелдер ұйымдастырады, қонақ ғалымдар мен студенттерге көмек көрсетеді және EFEO стипендияларын тағайындайды.