Кіріспе

Қытайдың алғашқы ғарышкері Тейлор Гун Джин Ванг (; 16 маусым 1940 жылы туған) – Қытайда туған американдық ғалым. 1985 жылы ғарышқа ұшқан алғашқы қытай тегіндес адам болды. Ван реактивті қозғалтқыш зертханасының қызметкері ретінде Space Shuttle Challenger миссиясы STS 51 B-де жүк маманы болды.

Ерте өмір және білім

Қытай Республикасының Цзянсу провинциясының Янчэн қаласындағы әулетінен бастау алған Ван, Шанхайда Ван Чжанның (王章) және Ю Цзиэхоңның (俞洁虹/俞潔虹) ұлы ретінде дүниеге келді. 1952 жылы отбасымен бірге Тайваньға көшіп келді. Ол Каосунь қаласында бастауыш мектептің жоғары сыныптарын оқыды және Тайбэйдегі Тайвань Ұлттық Педагогиялық Университетінің жанындағы жоғары мектепті бітірді. Кейін Гонконгқа көшіп кетті. 1963 жылы Калифорния университетінде (UCLA) физиканы оқуға түсті, 1967 жылы ғылым бакалавры, 1968 жылы ғылым магистрі және 1972 жылы төмен температуралық физика, супероқшағындық және қатты дене физикасы бойынша доктор ғылымын қорғады.

Мансап және зерттеу

Докторлық дәрежесін алғаннан кейін 1972 жылы Калифорния технология институтының реактивтік қозғалтқыш зертханасына (JPL) аға ғалым ретінде орналасты. JPL-де ол контейнерсіз өңдеу ғылымы мен технологиясының зерттеулерін бастау және дамытуға жауапты болды. Ол Spacelab 3 миссиясының NASA Drop Dynamics (DDM) эксперименттерінің жетекші зерттеушісі (PI) болды, сондай-ақ NASA SPAR ұшу эксперименті #77 18 "Сұйық көпіршіктің динамикасы", NASA SPAR ұшу эксперименті #76 20 "Контейнерсіз өңдеу технологиясы" және Энергетика министрлігінің "Сфералық қабық технологиясы" эксперименттерінің де жетекші зерттеушісі (PI) атанды. 1975 жылы АҚШ азаматтығын алды, ал келесі жылы нөлдік гравитацияда айналатын сфералардың динамикалық мінез-құлқы туралы мақала жариялады. Бұл мақала NASA-да назар аударды, нәтижесінде 1983 жылдың 1 маусымында Ван Spacelab 3 миссиясы үшін пайдалы жүк маманы ретінде таңдалды. Ван DDM үшін акустикалық левитация жүйелерін, бейтарап жүзу жүйелерін және құлау мұнараларын пайдалана отырып, жердегі зертханаларда алдын ала құлау динамикасы эксперименттерін жүргізді, сондай-ақ JSC-нің KC 135 ұшақтары мен SPAR зымырандары ұшқан кездегі жартылай салмақсыз ортада да тәжірибелер жасады. Бұл ұшулар Spacelab 3-те өткізілген DDM эксперименттеріндегі тәжірибелік параметрлер мен процедураларды анықтауға көмектесті. Ол DDM үшін акустикалық левитация және манипуляция камерасын өңдеп тапты. (Ванг, Т. Г., М. Саффрен, Д. Эльман және Дж. С. Флетчер (1975) Акустикалық түрғысынан қоздырылған резонанстық камерада материалды ұстау. АҚШ Патенті No 3,882,732)

Ғарышқа ұшу

Ван STS 51 B Challenger-де ұшты (29 сәуір – 6 мамыр, 1985). STS 51B/Spacelab 3 Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылып, Калифорниядағы Эдвардс әуе базасына қонды. Бұл Spacelab-тің алғашқы толыққанды миссиясы болды. "Челленджер" бортындағы жеті адамнан тұратын экипаж кристалл өсуін, контейнерсіз материалдарды өңдеуге мүмкіндік беретін тамшы динамикасын, атмосфералық із газдарының спектроскопиясын, күн және планета атмосферасын модельдеуді, ғарыш сәулелерін, зертханалық жануарларды және адамдардың медициналық мониторингін зерттеді. Ван "Тамшы динамикасы модулі" деп аталатын эксперименттің бас дизайнері болды, мақсаты микрогравитациядағы сұйық тамшылардың негізгі физикалық қасиеттерін анықтау болды. Ол жан-жақты дайындалғанмен, эксперимент іске қосылғанда бұзылды. Қытай қауымдастығының үлкен үмітін сезінген Ван қатты күйзеліске түсті. Эксперименті сәтсіз аяқталғанда, Ван НАСА ұшу диспетчерлерімен оны жөндеуге мүмкіндік беру үшін келіссөздер жүргізді, тіпті рұқсат берілмесе қайта оралмаймын деп қорқытты, НАСА ұшу диспетчерлеріне: "Егер маған құралды жөндеуге мүмкіндік бермесеңіздер, мен қайтпаймын" деді. Ван жөндеуге рұқсат алды және экспериментті жөндеуде сәтті болды, бірақ оның сөзі экипаж мен миссия қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылық тудырды. Миссия аяқталғаннан кейін Ван 110 Жер орбитасында 2,9 миллион мильден астам қашықтықты жүріп өтті және ғарышта 168 сағаттан астам уақыт өткізді. Миссия сәтті аяқталғанмен, STS 51B миссия командирі Овермайер Challenger апатын тергеу тобында жұмыс істеген кезде, 51 B ұшырылғанда О-сақиналарында да ұқсас мәселе болғанын анықтады. Мортон Тиоколь инженерлері Ванның экипаж мүшесі Дон Линдке: "Сіз өлімге бір секундтың үштен біріне жуық жақындадыңыз" деді. Оқиға 2024 жылдың 22 қаңтарында Ars Technica сайтында жарияланды. Сол жерде STS 51 G миссиясының маманы Джон Фабиан, 51 B-ден кейінгі келесі шаттл рейсі, жақында бүйірлік люктің есігіне құлып орнату себебін түсіндірді: "Біз орбитаға шыққан кезде есікті іштен ашуға және харакири жасауға, яғни бүкіл экипажды өлтіруге болмайтындай етіп орнатылды. Бұл біздің рейсіміздегі адамдарға байланысты емес, 51 G-дан бұрын ұшқан біреуге қатысты алаңдаушылық болды".

Профессорлық қызмет

Уанг кейіннен Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Вандербильт университетінің ғасырлық профессоры атанды. Ол 200-ге жуық ғылыми мақала жазды және акустика, тамшы және көпіршік динамикасы, тамшылардың соқтығысуы мен бірігуі, зарядталған тамшы динамикасы, контейнерсіз ғылым және тірі жасушаларды қаптау салаларында 28 АҚШ патентіне ие. Оның тәжірибелері 1985 жылы АҚШ-тың Spacelab 3 ғарыш зертханасында, 1992 жылы АҚШ-тың Микрогравитация зертханасы 1 (USML 1) ғарыш зертханасында және 1995 жылы USML 2 ғарыш зертханасында жүргізілді.

Тану

Ван түрлі марапаттар мен сыйлықтар алды, соның ішінде 1985 жылғы NASA ғарыш ұшу медалі, 1987 жылғы NASA ерекше ғылыми жетістіктері медалі, 1989 жылғы Азия-Тынық мұхиты аймағының америкалық жетістіктері сыйлығы. 1994 жылғы Льюэллин Дж. Эванс атындағы ерекше ғылыми, инженерлік және басқару сыйлығы. 1996 жылғы Вандербильт университетінің түлектер лигасының білім беру сыйлығы. 2007 жылы CIE USA және Ұлттық инженерлер қорынан «Жылдың үздік азиялық-американдық инженеры» ғылыми-техникалық сыйлығымен марапатталды. 1990 жылы ол «Жалғыз ғана Жер күні» шарасы аясында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында сөз сөйледі. Ван Беверли Фенгке (馮雪平) үйленген, олардың Кеннет Ван және Эрик Ван есімді екі ұлы бар.