Кіріспе

Америкалық ғарыш зонды астероидқа (1996–2001)

Қорытынды

Миссияның басты мақсаты Жерге жақын 433 Эрос астероидін орбитадан шамамен бір жыл бойы зерттеу болды. Эрос – шамамен 13 × 13 × 33 км көлеміндегі S типіндегі астероид, Жерге жақын орналасқан екінші ірі астероид. Бастапқыда орбита 200 км радиуста дөңгелек болды. Орбита радиусы кезең-кезеңмен 2000 жылдың 30 сәуірінде 50 × 50 км орбитаға дейін төмендетілді, ал 2000 жылдың 14 шілдесінде 35 × 35 км-ге дейін азайтылды. Орбита келесі айларда 200 × 200 км орбитаға дейін көтерілді, содан кейін баяу төмендеп, 2000 жылдың 13 желтоқсанында 35 × 35 км ретроградтық орбитаға өзгертілді. Миссия 2001 жылдың 12 ақпанында Эрос астероидінің "саяқ" аймағына қонумен аяқталды. Кейбір ғалымдар миссияның түпкі мақсаты Эрос астероидін Жер бетінде табылған метеориттермен байланыстыру болды деп санайды. Химиялық құрамы туралы жеткілікті мәліметтер болған жағдайда, Эрос пен басқа S типіндегі астероидтер арасындағы себеп-салдар байланысын орнатуға болады, ал осы метеориттер S типіндегі астероидтердің бөліктері деп есептеледі (мүмкін, Эрос өзі). Бұл байланыс орнатылғаннан кейін метеориттік материалды үлкен, күрделі және жаңарып отыратын құралдармен зерттеуге болады, ал нәтижелерді ғарыштағы денелерге қатысты экстраполяциялауға болады. NEAR бұл байланысты ғылымға қанағаттандырарлық дәлелдемеді не жоққа шығармады. 1999 жылдың желтоқсаны мен 2001 жылдың ақпаны аралығында NEAR ғаламшаралық желінің бір бөлігі ретінде гамма сәулелік жарқылдарды анықтау үшін гамма сәуле спектрометрін пайдаланды, сондай-ақ Матильданың өлшемдері мен массасын есептеуге мүмкіндік беретін гравитациялық деректерді жинады.

Эросқа жол

1997 жылдың 3 шілдесінде NEAR ғарыш кеңістігіндегі алғашқы маңызды маневрді орындады – негізгі 450 Н қозғалтқышының екі кезеңді іске қосылуы. Бұл жылдамдықты 279 м/с-қа төмендетті және перигелийді 0,99 АЕ-ден 0,95 АЕ-ге дейін төмендетті. Жердің гравитациялық көмегімен ұшу 1998 жылдың 23 қаңтарында 7:23 UT уақытында орын алды. Ең жақын арақашықтық 540 км болды, бұл орбиталық еңісті 0,5 градустан 10,2 градусқа және афелий қашықтығын 2,17 АЕ-ден 1,77 АЕ-ге дейін өзгертті, бұл Эросқа жақын мәнге сәйкес келеді. Осы уақытта құралдар жұмыс істеді. Алғашқы миссия жоспары бойынша төрт іске қосылудан кейін 1999 жылдың 10 қаңтарында орбитаға ену іске қосылуы күтілген, бірақ алғашқы іске қосылудың тоқтатылуы және байланыс үзілуі оны мүмкінсіз етті. Жаңа жоспар бойынша NEAR 1998 жылдың 23 желтоқсанында 18:41:23 UT уақытында Эрос маңынан 965 м/с жылдамдықпен және Эрос массасының ортасынан 3827 км қашықтықта өтті. Камера Эрос суретін түсірді, жақын инфрақызыл спектрограф деректерді жинады, ал ұшу кезінде радиобайқау жүргізілді. 1999 жылдың 3 қаңтарында маневр жасалып, NEAR орбиталық жылдамдығы Эрос жылдамдығымен теңестірілді. Траекторияны нақтылап түзету үшін 20 қаңтарда гидразин қозғалтқышы іске қосылды. 12 тамызда екі минуттық қозғалтқыш іске қосылуы ғарыш кемесінің Эросқа қатысты жылдамдығын 300 км/сағ-қа дейін азайтты. Ұшудан кейін NEAR 200 км радиусты шеңберлік орбитаға көшті және орбитасын полярлықтан экваторлыққа ауыстырды. 2000 жылдың 13 желтоқсанына дейін орбита 35 км төменгі шеңберлік орбитаға ауыстырылды. 2001 жылдың 24 қаңтарынан бастап ғарыш кемесі бетке жақын (5-6 км) бірнеше жақындаулар жасады және 28 қаңтарда астероидтен 2-3 км қашықтықта өтті. Содан кейін ғарыш кемесі Эрос бетіне бақыланатын баяу түсуді бастады, 2001 жылдың 12 ақпанында шамамен 20:01 UTC (3:01 EST) уақытында Химерос атты ықшамдылығы бар жердің оңтүстігіне қонды. Операторлардың таңғалысына орай, қонғаннан кейін ғарыш кемесі зақымдалмаған және секундына 1,5-1,8 метр жылдамдықпен жұмыс істеді (осылайша астероидке жұмсақ қонған алғашқы ғарыш кемесі атанды). Deep Space Network желісінде антенна уақытын ұзартудан кейін ғарыш кемесінің гамма-сәуле спектрометрі Эрос құрамын орбитадағыдан он есе сезімтал болатын жер бетінен зерттеу үшін қайта бағдарламаланды. Сезімталдықтың артуы, ішінара, зондтан туындайтын шуға қарағанда Эростан алынған сигналдың күшеюімен байланысты болды. 2001 жылдың 28 ақпанында EST сағат 19:00-де NEAR Shoemaker-ден соңғы деректер алынды. 2002 жылдың 10 желтоқсанында ғарыш кемесімен байланыс орнатуға жасалған соңғы әрекет сәтсіз аяқталды. Бұл, мүмкін, зонд Эроста болған кездегі экстремалды -279 °F (-173 °C, 100 K) жағдайларға байланысты болды.

Ғарыш кемесі

Ғарыш кемесінің пішіні сегізбұрышты призма тәрізді, қабырғасы шамамен 1,7 метр. Оған жел пернесі орналасқандай, төрт бекітілген галлий арсениді күн панелі, антеннаның қоректендіру бөлігіне орнатылған магнитометрмен бірге 1,5 метрлік X-диапазонды жоғары сезімталдық радиоантеннасы, ал бір жағында (алдыңғы палубасында) рентгендік сәулелерді бақылайтын құрал, екінші жағында (артқы палубасында) қалған құралдар орналасқан. Көптеген электрондық құрылғылар палубаның ішкі бетіне бекітілген. Жетектеу модулі ішкі кеңісте орналасқан. Аспаптарды кеңістікке орнатудың орнына, ғарыш кемесінің корпусына тікелей бекіту туралы шешім қабылданғандықтан, гамма сәулелері спектрометрін ғарыш кемесінен таралатын шудан қорғау қажет болды. Жетектеу үшін төрт 21 Н және жеті 3,5 Н гидразин қозғалтқыштары қолданылды, олардың жалпы дельта V потенциалы 1450 м/с құрады. Гидразин қозғалтқыштары мен төрт реакциялық дөңгелектердің көмегімен бағытталды. Жетектеу жүйесінде екі окистендіргіш және үш отын багында 209 кг гидразин және 109 кг NTO окистендіргіші тасымалданды. Электр қуатын қамтамасыз ету үшін төрт 1,8 x 1,2 метрлік галлий арсениді күн панелі қолданылды, олар 2,2 АЕ (329 000 000 км) қашықтықта, Күннен ең алыс нүктеде 400 ватт, ал 1 АЕ (150 000 000 км) қашықтықта 1800 ватт қуат өндіре алады. Қуат 9 ампер-сағаттық, 22 ұяшықты қайта зарядталатын супер никель-кадмий аккумуляторында сақталды. Қатты күйдегі жад құрылғылары 16 Мбит IBM Luna C DRAM чиптерінен құралған. Бір жад құрылғысының сыйымдылығы 1,1 гигабит, екіншісінікі – 0,67 гигабит.