Кіріспе

1967 жылы Венераны зерттеу үшін НАСА ғарыш зондын ұшырды. Маринер 5 (Маринер V немесе Маринер Венера 1967) – Маринер бағдарламасының ғарыш кемесі. Ол радиожабылу арқылы Венера атмосферасын зерттеу, сутегінің Лайман-альфа (қатаң ультракүлгін) спектрін өлшеу, сондай-ақ планетаның үстіндегі күн сәулесінің бөлшектерін және магнит өрісінің өзгерістерін анықтауға арналған эксперименттер жиынтығын алып жүрді. Оның мақсаты – планетаралық және Венераның магнит өрістерін, зарядталған бөлшектерді, плазманы, радиорефракцияны және Венера атмосферасының ультракүлгін сәулеленуін өлшеу болды.

Тарих

Маринер 5, Маринер 4-тің қосалқы нұсқасы ретінде салынды, бірақ Маринер 4 миссиясының сәтті аяқталуынан кейін, 1967 жылғы Венераға ұшу мүмкіндігі кезінде Венераға жақыннан ұшу миссиясын жүзеге асыру үшін қайта жабдықталды. Маринер 5, Маринер 4-те болған телекамера, иондау камерасы/Гейгер санауышы, ғарыш сәулелерін анықтағыш және ғарыш шаңын анықтағыш сияқты бірнеше эксперименттерден бас тартты. Ол Маринер 4-тен гелий векторлы магнитометрін, күн плазмасын зерттеу құралын және ұсталған сәулелерді анықтағышты сақтап қалды. Маринер 4-тен ерекшелігі, Маринер 5-тің траекториясы жоғары күшейткіш антеннасын Жерге бағыттау үшін Күннен бұрылуын қажет етті. Осының салдарынан, күн панельдері артқа қаратылып, Күнге қарай бағытталған күйде қалды. Сонымен қатар, Венераға жасаған миссиясы оны Күнге жақындатқандықтан, қажетті қуатты өндіру үшін азырақ күн жасушалары қажет болды, нәтижесінде күн панельдерінің мөлшері массаны үнемдеу және екі 50 МГц қос жиілікті қабылдағыш (DFR) антеннасын орнату үшін орын жасау мақсатында кішірейтілді. Ғарыш кемесінің артқы жағы Күнге қарағандықтан, күн плазмасын зерттеу құралы Маринер 5-тің артқы жағына орналастырылды. Жоғары күшейткіш антеннаның орнатылуы да өзгертілуі керек болды. Маринер 4-тен айырмашылығы, онда трансферлік орбитаның геометриясы жоғары күшейткіш антеннаның төменгі жазықтықтан 38 градусқа қарапайым бұрылыс жасауына мүмкіндік берді, Маринер 5-тің траекториясы жоғары күшейткіш антеннаның көбірек қиын бұрылыс жасауын талап етті. Жоғары күшейткіш антеннаға радиожасыру экспериментінің бөлігі ретінде оның бұрышын өзгертуге мүмкіндік беретін, бір рет қолданылатын механизм де енгізілді.

Іске қосу

Ұшу 1967 жылғы 14 маусымда Кеп-Канаверал әуе күштері станциясының 12-ші ұшыру кешенінен Atlas 5401 көлігімен жүзеге асты. Көтергіштің жұмысы Atlas бөлігінде және Agena-ның бірінші күйдірісінде қалыпты болды, барлық жүйелер тиісті деңгейде жұмыс істеді. Екінші Agena күйдірісі кезінде қозғалтқыш камерасының қысымында қалыптан тыс құбылулар болды, бірақ олар планетааралық траекторияға сәтті енуге кедерес келтірмеді. Бұрынғы NASA және Әуе күштерінің ұшыруларында осыған ұқсас жағдайлар бірнеше рет тіркелген, оны түзету мақсатында бағдарлама іске қосылды, нәтижесінде Agena турбопомпалық беріліс қорабы қайта жобаланды.

Венераның қасынан өтуі

1967 жылы 19 қазанда "Маринер-5" Венера планетасының жанынан өтіп, белгілі бір биіктікте ұшты. Алдыңғы "Маринер-2" ғарыш кемесінен гөрі сезімтал құралдары бар "Маринер-5" ыстық, бұлтқа толы планета және планетааралық кеңістіктегі жағдайлар туралы жаңа мәліметтер берді. "Маринер-5" ғарыш кемесінен алынған радиожабылу деректері, Венераға одан бұрын қонған "Венера-4" қондырғысы берген температура мен қысым туралы мәліметтерді түсінуге көмектесті. "Венера-4" және "Маринер-5" деректері 1969 жылы COSPAR ұйымының бірлескен кеңес-американдық жұмыс тобы тарапынан бірлесіп талданды, бұл ұйым ғарыш саласындағы алғашқы ынтымақтастықтардың бірі болатын. Осы миссиялардың деректері арқасында Венераның беті өте ыстық екені және атмосферасы күткеннен де тығыз екені анық болды. "Маринер-5" ғарыш кемесінің жұмысы 1967 жылдың қараша айында аяқталды және қазір ол Күнге айналатын орбитада тоқтатылған.

Қосымша байланыс әрекеттері

Күн желісінің/күн магниттік өрістерін зерттеу бойынша "Маринер-4" ғарыш кемесімен бірлескен зерттеу кезінде, бір жыл немесе одан астам уақыт бойы телеметриядан тыс болғаннан кейін Жермен байланыс орнатуға қосымша әрекеттер жасалды. Эксперимент барысында екі ғарыш кемесі де күн желісімен күннен таратылған идеалды магнит өрісі спиралінде болуға тиіс болды. 1968 жылдың сәуір және қараша айлары аралығында НАСА планетааралық жағдайды зерттеуді жалғастыру үшін "Маринер-5" ғарыш кемесін қайтадан алуға тырысты. 1968 жылдың маусым, шілде және тамыз айының басында "Маринер-5" ғарыш кемесін қайтадан алуға жасалған әрекеттер нәтиже бермеді. 14 қазанда DSS 14 қабылдағыш операторы "Маринер-5" сигналын анықтады. Тасымалдағыш толқын байқалды, бірақ ол күтілген жиілік диапазонынан тыс болды және толқын ұзындығы өзгеріп тұрды. Сигнал күшінің өзгеруі ғарыш кемесінің баяу айналып тұрғанын көрсетті. Дегенмен, ғарыш кемесін жоғары көтеріліс сигналына бекіту мүмкін болды, бірақ оған жіберілген командаларға ешқандай жауап қайтарылмады. Телеметрияның болмауы және командаларға жауап ретінде сигналдың өзгеруіне байланысты ғарыш кемесін жөндеу немесе пайдалану мүмкін болмады. Операциялар 1968 жылдың 5 қарашасында сағат 07:46 GMT бойынша DSS 61 станциясынан жолдың соңында тоқтатылды.