Хаидерабад: Үндістанның Телангана штатының астанасы

Кіріспе

Телангананың астанасы, Үндістан

Хайдарабад – Үндістанның Телангана штатының астанасы және ең ірі қаласы. Ол Оңтүстік Үндістанның солтүстік бөлігіндегі Муси өзенінің жағалауындағы Декан үстіртінде орналасқан. Орташа биіктігі 500 метрден астам. Хайдарабадтың көп бөлігі қала орталығынан солтүстікке қарай, қаланың негізі қаланғанға дейінгі Хусейн Сагар көлін қоса алғанда, жасанды көлдердің айналасындағы төбелі жерде жайғасқан. 2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша, Хайдарабад – Үндістанның халық саны бойынша төртінші қаласы, қала шегінде 6,9 миллион тұрғыны бар, ал агломерацияда 9,7 миллион тұрғыны бар, бұл Үндістанның ең көп халқы бар алтыншы агломерациясы. 74 миллиард долларлық өніммен Хайдарабад Үндістанның бесінші ірі қалалық экономикасына ие. Құтб Шахи әулетінің Мұхаммед Кули Кутб Шах 1591 жылы Хайдарабадты Golconda бекінісінен тысқары қарай кеңейту үшін құрды. 1687 жылы қала моғолдардың билігіне көшті. 1724 жылы моғол вице-патшасы Асаф Джах I тәуелсіздігін жариялап, Асаф Джахи әулетін құрды, ол Низамдар деп те белгілі. Хайдарабад 1769 жылдан 1948 жылға дейін Асаф Джахилердің резиденциясы болды. Хайдарабад князьдік мемлекетінің астанасы ретінде қалада 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін британдық резиденция және гарнизон орналасқан. 1948 жылы Хайдарабад Үндістан Одағына қосылды және 1948 жылдан 1956 жылға дейін Хайдарабад штатының астанасы болып қала берді. 1956 жылғы штаттарды қайта ұйымдастыру туралы заң қабылданғаннан кейін Хайдарабад жаңа құрылған Андхра-Прадеш штатының астанасы болды. 2014 жылы Андхра-Прадеш Телангана штатын құру үшін бөлінді, ал Хайдарабад екі штаттың да бірлескен астанасы болды, бірақ 2024 жылы аяқталуы тиіс өтпелі кезең қарастырылды. 1956 жылдан бері қалада Үндістан президентінің қысқы резиденциясы – Раштрапати Нилаям орналасқан. Құтб Шахи және Низам дәуірінен қалған ескерткіштер бүгінге дейін сақталған, Шарминар қаланың символы болып табылады. Ерте замананың соңында Моғол империясы Деканда әлсіреп, Низамның демеуі әлемнің әртүрлі аймандарынан ғалымдарды тартты. Жергілікті және көшіп келген шеберлердің бірігуінен ерекше мәдениет пайда болды, оның ішінде сурет салу, қолөнер, зергерлік бұйымдар, әдебиет, диалект және киім-кешек бүгінгі күнге дейін маңызды. Асханасы үшін қала ЮНЕСКО-ның гастрономиялық шығармашылық қаласы ретінде танылған. Қаладағы Телугу киноиндустриясы 2021 жылға қарай Үндістандағы ең табысты киноиндустрия болып табылады. 19-ғасырға дейін Хайдарабад інжу-маржан өнеркәсібімен танымал болды және "Мұналар қаласы" деп аталды, сонымен қатар Golconda алмастарын саудалаудың жалғыз орталығы болды. Қаланың көптеген тарихи және дәстүрлі базарлары әлі де ашық. Хайдарабадтың Декан үстірті мен Батыс Гат арасындағы орталық орналасуы және 20-ғасырдағы индустриализация Үндістанның ірі ғылыми-зерттеу, өндірістік, білім беру және қаржы институттарын тартты. 1990 жылдардан бері қала фармацевтика, биотехнология және ақпараттық технология саласындағы Үндістанның ірі орталығына айналды. Ақпараттық технологияға арналған арнайы экономикалық аймақтар – "Хардуэр Парк" және "Хайтек Сити" құрылғаннан кейін, көптеген халықаралық компаниялар Хайдарабадта өкілдіктерін ашты.

Hyderabad ('/h//aɪ//d//ər//ə//b//æ//d//audio=Hyderabad. ogg/ HYdərəbad; , ) is the capital and largest city of the Indian state of Telangana. It occupies on the Deccan Plateau along the banks of the Musi River, in the northern part of Southern India. With an average altitude of , much of Hyderabad is situated on hilly terrain around artificial lakes, including the Hussain Sagar lake, predating the city's founding, in the north of the city centre. According to the 2011 census of India, Hyderabad is the fourth most populous city in India with a population of 6.9 million residents within the city limits, and has a population of 9.7 million residents in the metropolitan region, making it the sixth most populous metropolitan area in India. With an output of 74 billion, Hyderabad has the fifth largest urban economy in India. The Qutb Shahi dynasty's Muhammad Quli Qutb Shah established Hyderabad in 1591 to extend the capital beyond the fortified Golconda. In 1687, the city was annexed by the Mughals. In 1724, Asaf Jah I, the Mughal viceroy, declared his sovereignty and founded the Asaf Jahi dynasty, also known as the Nizams. Hyderabad served as the imperial capital of the Asaf Jahis from 1769 to 1948. As capital of the princely state of Hyderabad, the city housed the British Residency and cantonment until Indian independence in 1947. Hyderabad was annexed by the Indian Union in 1948 and continued as a capital of Hyderabad State from 1948 to 1956. After the introduction of the States Reorganisation Act of 1956, Hyderabad was made the capital of the newly formed Andhra Pradesh. In 2014, Andhra Pradesh was split to form the state of Telangana, and Hyderabad became the joint capital of the two states with a transitional arrangement scheduled to end in 2024. Since 1956, the city has housed the Rashtrapati Nilayam, the winter office of the president of India. Relics of the Qutb Shahi and Nizam eras remain visible today; the Charminar has come to symbolise the city. By the end of the early modern era, the Mughal Empire had declined in the Deccan, and the Nizam's patronage attracted men of letters from various parts of the world. A distinctive culture arose from the amalgamation of local and migrated artisans, with painting, handicraft, jewellery, literature, dialect and clothing prominent even today. For its cuisine, the city is listed as a creative city of gastronomy by UNESCO. The Telugu film industry based in the city is the highest grossing film industry in India as of 2021. Until the 19th century, Hyderabad was known for the pearl industry and was nicknamed the "City of Pearls", and was the only trading centre for Golconda diamonds in the world. Many of the city's historical and traditional bazaars remain open. Hyderabad's central location between the Deccan Plateau and the Western Ghats, and industrialisation throughout the 20th century attracted major Indian research, manufacturing, educational and financial institutions. Since the 1990s, the city has emerged as an Indian hub of pharmaceuticals and biotechnology and information technology. The formation of the special economic zones of Hardware Park and HITEC City, dedicated to information technology, has encouraged leading multinationals to set up operations in Hyderabad.

Топонимика

Хайдарабад атауы "Хайдар қаласы" немесе "Арыстан қаласы" дегенді білдіреді, "хайдар" – "арыстан", "абад" – "қала" сөздерінен шыққан. Бұл атау шайқаста арыстанша батыл болғандықтан Хайдар деп аталған халифа Әли ибн Әби Талибтің құрметіне берілген. Алғашқыда қала Багханагар ("бақтар қаласы") деп аталған, кейін Хайдарабад атауын алған. Еуропалық саяхатшылар фон Позер мен Тевенот 17 ғасырда екі атаудың да қолданыста болғанын анықтаған. Көпке тараған аңыз бойынша, қаланың негізін қалаушы Мұхаммед Құли Құтб Шах оны Бхагья Нагар ("бақытты қала") деп атаған, бұл атауды ол жергілікті биші қыз Бхагматидің құрметіне берген. Ол ислам дініне кіріп, Хайдер Махал атағын алған. Қала оның құрметіне Хайдарабад деп аталған.

Қазіргі тарих

1713 жылы моғол императоры Фаррухсияр Мұбариз ханды Хайдарабадтың әкімі етіп тағайындады. Ол билік құрған кезеңде қаланы нығайтып, ішкі және көрші елдерден келген қауіп-қатерлерді бақылауға алды. 1714 жылы Фаррухсияр Асаф Жах I-ді Деканның вице-патшасы етіп тағайындады (алты моғол провинциясының әкімшісі), оған Низам-үл-Мүлк (Мемлекетті басқарушы) атағы берілді. 1721 жылы ол Моғол империясының премьер-министрі болып тағайындалды. Сарайдағы саяси қайраткерлермен араздасуы салдарынан 1723 жылы барлық императорлық міндеттерінен бас тартып, Деканға кетіп қалды. Асаф Жах I-нің қарсыластарының ықпалымен моғол императоры Мұхаммед Шах Мұбариз ханға Асаф Жах I-ді тоқтату туралы бұйрық берді, бұл Шәкәр Кеда шайқасына әкеп соқты. 1748 жылы Асаф Жах I-нің қазасынан кейін оның ұлдары мен немерелері – Назир Жұң (1748–1750), Музаффар Жұң (1750–1751) және Салабат Жұң (1751–1762) – көрші мемлекеттердің мүмкіндіктерін пайдаланып, отаршыл шетелдік күштердің қолдауымен таққа таласты, бұл саяси тұрақсыздыққа алып келді. 1762 жылдан 1803 жылға дейін билік құрған Асаф Жах II-нің билікке келуі тұрақсыздыққа нүкте қойды. 1768 жылы ол Масулипатам шартына қол қойды, осы шарт бойынша Шығыс Үндістан компаниясы жылдық белгілі бір жалдама төлеміне Коромандел жағалауындағы салықтарды бақылау және жинау құқығын алды. 1769 жылы Хайдарабад қаласы Асаф Жәхи низамдарының ресми астанасы болды. 20 ғасырдың басында Хайдарабад көлік инфрақұрылымының дамуы, жер асты дренаж жүйесі, су құбырлары, электр энергиясы, телекоммуникация, университеттер, өнеркәсіп және Бегумпет әуежайының салынуы арқасында заманауи қалаға айналды. Низамдар Британдық үстемдік кезінде Хайдарабад княздығын басқарды. 1946-1951 жылдар аралығында Үндістан Коммунистік партиясы Телангана аймағындағы феодалдарға қарсы Телангана көтерілісін ұйымдастырды. 1950 жылдың 26 қаңтарында күшіне енген Үндістан Конституциясы Хайдарабад штатын Үндістанның B штатының біріне айналдырды, ал Хайдарабад қаласы оның астанасы болып қала берді. 1955 жылғы «Тілдік штаттар туралы ойлар» атты баяндамасында, Үндістан Конституциясының жобалау комитетінің төрағасы Б.Р. Амбедкар, қаланың жабдықталуы мен стратегиялық орталық орналасуына байланысты Хайдарабад қаласын Үндістанның екінші астанасы ретінде белгілеуді ұсынды. 1956 жылдың 1 қарашасында Үндістан штаттары тілдік принцип бойынша қайта ұйымдастырылды. Хайдарабад штаты үш бөлікке бөлінді, олар көршілес штаттармен біріктіріліп, Махараштра, Карнатака және Андхра-Прадеш штаттарын құрады. Телангана аймағындағы Хайдарабад штатының телугу және урду тілінде сөйлейтін тоғыз ауданы телугу тілінде сөйлейтін Андхра штатымен біріктіріліп, Хайдарабадты астана еткен Андхра-Прадеш штаты құрылды. Бірігуді жоққа шығаруға және жаңа Телангана штатын құруды талап ететін бірнеше наразылық акциялары, жиналып «Телангана қозғалысы» деп аталды. 1969 және 1972 жылдары маңызды шаралар өтті, ал үшіншісі 2010 жылы басталды. Қала бірнеше жарылыстан зардап шекті: 2002 жылы Дилсухнагардағы жарылыс екі адамның өмірін қиды; 2007 жылдың мамыр және тамыз айларындағы террористік шабуылдар қауымдық шиеленістерге және тәртіпсіздіктерге әкеп соқты; ал 2013 жылдың ақпан айында екі бомба жарылды. 2013 жылдың 30 шілдесінде Үндістан үкіметі Андхра-Прадештің бір бөлігінен жаңа Телангана штатын құруға және Хайдарабад қаласын Телангананың астанасы және бір бөлігі етуге, сонымен қатар қаланың он жылдан аспайтын мерзімге Андхра-Прадештің де астанасы болып қалатынын жариялады. 2013 жылдың 3 қазанында Одақтың Министрлер кабинеті бұл ұсынысты мақұлдады, ал 2014 жылдың ақпан айында Парламенттің екі палатасы да Телангана заң жобасын қабылдады. Үндістан Президентінің соңғы бекітуімен 2014 жылдың 2 маусымында Телангана штаты құрылды.

In 1713, Mughal emperor Farrukhsiyar appointed Mubariz Khan as Governor of Hyderabad. During his tenure, he fortified the city and controlled the internal and neighbouring threats. In 1714 Farrukhsiyar appointed Asaf Jah I as Viceroy of the Deccan—(administrator of six Mughal governorates) with the title Nizam ul Mulk (Administrator of the Realm). In 1721, he was appointed as Prime Minister of the Mughal Empire. His differences with the court nobles led him to resign from all the imperial responsibilities in 1723 and leave for Deccan. Under the influence of Asaf Jah I's opponents, Mughal Emperor Muhammad Shah issued a decree to Mubariz Khan, to stop Asaf Jah I which resulted in the Battle of Shakar Kheda. The death of Asaf Jah I in 1748 resulted in a period of political unrest as his sons and grandson—Nasir Jung (1748–1750), Muzaffar Jang (1750–1751) and Salabat Jung (1751–1762)—contended for the throne backed by opportunistic neighbouring states and colonial foreign forces. The accession of Asaf Jah II, who reigned from 1762 to 1803, ended the instability. In 1768 he signed the Treaty of Masulipatam—by which the East India Company in return for a fixed annual rent, got the right to control and collect the taxes at Coromandel Coast. In 1769 Hyderabad city became the formal capital of the Asaf Jahi Nizams. and during the early 20th century, Hyderabad was transformed into a modern city with the establishment of transport services, underground drainage, running water, electricity, telecommunications, universities, industries, and Begumpet Airport. The Nizams ruled the princely state of Hyderabad during the British Raj. Between 1946 and 1951, the Communist Party of India fomented the Telangana uprising against the feudal lords of the Telangana region. The Constitution of India, which became effective on 26 January 1950, made Hyderabad State one of the part B states of India, with Hyderabad city continuing to be the capital. In his 1955 report Thoughts on Linguistic States, B. R. Ambedkar, then chairman of the Drafting Committee of the Indian Constitution, proposed designating the city of Hyderabad as the second capital of India because of its amenities and strategic central location. On 1 November 1956 the states of India were reorganised by language. Hyderabad state was split into three parts, which were merged with neighbouring states to form Maharashtra, Karnataka and Andhra Pradesh. The nine Telugu and Urdu speaking districts of Hyderabad State in the Telangana region were merged with the Telugu speaking Andhra State to create Andhra Pradesh, with Hyderabad as its capital. Several protests, known collectively as the Telangana movement, attempted to invalidate the merger and demanded the creation of a new Telangana state. Major actions took place in 1969 and 1972, and a third began in 2010. The city suffered several explosions: one at Dilsukhnagar in 2002 claimed two lives; terrorist bombs in May and August 2007 caused communal tension and riots; and two bombs exploded in February 2013. On 30 July 2013 the government of India declared that part of Andhra Pradesh would be split off to form a new Telangana state and that Hyderabad city would be the capital city and part of Telangana, while the city would also remain the capital of Andhra Pradesh for no more than ten years. On 3 October 2013 the Union Cabinet approved the proposal, and in February 2014 both houses of Parliament passed the Telangana Bill. With the final assent of the President of India, Telangana state was formed on 2 June 2014.

География

Хайдарабад Делиден оңтүстікке, Мумбайдан оңтүстік-шығысқа және жолмен Бангалордан солтүстікке қарай орналасқан. Ол Оңтүстік Үндістанның солтүстік бөлігіндегі Декан үстіртінде, Кришна өзенінің саласы – Муси өзенінің жағасында, Телангана штатының оңтүстік бөлігінде жатыр. Үлкен Хайдарабад ауданы құрайды, бұл оны Үндістанның ірі мегаполистерінің біріне айналдырады. Қалада көптеген көлдер бар, олар кейде "теңіз" деген мағына беретін "сагар" деп аталады. Мысалға, Муси өзеніндегі бөгеттер арқылы жасалған жасанды көлдерді айтуға болады: Хусейн Сагар (1562 жылы қала орталығына жақын салынған), Осман Сагар және Химаят Сагар. 1996 жылғы мәліметтер бойынша, қалада 140 көл және 834 су сақтағыш (қолаңдар) болған.

Климат

Хайдарабадтың тропикалық ылғалды және құрғақ климаты (Köppen Aw) ыстық жартылай шөлейтті климатқа (Köppen BSh) жақын. Жылдық орташа температурасы; айлық орташа температуралары. Жаз айлары (наурыз–маусым) ыстық және құрғақ болады, орташа ең жоғары температурасы 30-дан астам градусқа жетеді; сәуір мен маусым аралығында температура жиі 40 градустан асып кетеді. Қала жылына 2731 сағат күн сәулесін алады; күндізгі ең көп күн сәулесі ақпан айында байқалады.

Қорғау

Хайдарабадтың көлдері мен аласа төбелерінің еңістері әртүрлі флора мен фаунаның мекеніне айналады. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, ағаш жамылғысы қаланың жалпы аумағының 1,7% құрайды, бұл 1996 жылы 2,7% болған. Қаланың ішінде және айналасындағы ормандық аймақтар экологиялық және биологиялық маңызы бар жерлерді қамтиды, олар ұлттық парктер, жануарлар бақтары, шағын жануарлар бақтары және жабайы табиғат қорығы түрінде сақталған. Нехру зоологиялық паркі – қаланың ірі жануарлар бағы, ол Үндістанда алғашқылардың бірі болып арыстан мен жолбарыс сафари паркін ашты. Хайдарабадта үш ұлттық саябақ бар (Мругавани ұлттық паркі, Махавир Харина Ванастали ұлттық паркі және Касу Брахмананда Редди ұлттық паркі), ал Манджира жабайы табиғат қорығы қаладан шамамен алыс орналасқан. Хайдарабадтың басқа да қоршаған орта резерваттары: Котла Виджаябхаскара Редди ботаникалық бағы, Аменпур көлі, Шамирпет көлі, Хуссейн Сагар, Фокс Сагар көлі, Мир Алам тоғаны және Патанчеру көлі, ол жергілікті құстарға мекен жай болып табылады және әлемнің әртүрлі аймақтарынан келетін көшпенді құстарды тартады. Қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін қорғаумен айналысатын ұйымдар: Телангана орман департаменті, Орман шаруашылығын зерттеу және білім беру жөніндегі үнділік кеңес, Жартылай құрғақ тропикалық аймақтардағы Халықаралық дақылдар зерттеу институты (ICRISAT), Үндістанның Жануарлар әл-ауқаты жөніндегі кеңесі, Хайдарабадтың «Көк кресті» және Хайдарабад университеті. "(1) Белгіленген күннен бастап, қазіргі Андхра-Прадеш штатындағы Хайдарабад Телангана және Андхра-Прадеш штаттарының ортақ астанасы болып табылады, мерзімі он жылдан аспауы тиіс. (2) (1) тармақшада көрсетілген мерзім өткеннен кейін Хайдарабад Телангана штатының астанасы болады және Андхра-Прадеш штатының жаңа астанасы болады". Осы тараулар ортақ астанаға 1955 жылғы Хайдарабад қалалық корпорациясы туралы заң бойынша белгіленген Хайдарабад қалалық корпорациясының аумағы кіретінін де анықтайды. Қайта ұйымдастыру заңының 3 және 18(1) баптарына сәйкес, қалалық депутаттар Телангана штатының заң шығару жиналысының мүшелері болып табылады.

Hyderabad's lakes and the sloping terrain of its low lying hills provide habitat for an assortment of flora and fauna. as of 2016, the tree cover is 1.7% of the total city area, a decrease from 2.7% in 1996. The forest region in and around the city encompasses areas of ecological and biological importance, which are preserved in the form of national parks, zoos, mini zoos and a wildlife sanctuary. Nehru Zoological Park, the city's one large zoo, is the first in India to have a lion and tiger safari park. Hyderabad has three national parks (Mrugavani National Park, Mahavir Harina Vanasthali National Park and Kasu Brahmananda Reddy National Park), and the Manjira Wildlife Sanctuary is about from the city. Hyderabad's other environmental reserves are: Kotla Vijayabhaskara Reddy Botanical Gardens, Ameenpur Lake, Shamirpet Lake, Hussain Sagar, Fox Sagar Lake, Mir Alam Tank and Patancheru Lake, which is home to regional birds and attracts seasonal migratory birds from different parts of the world. Organisations engaged in environmental and wildlife preservation include the Telangana Forest Department, Indian Council of Forestry Research and Education, the International Crops Research Institute for the Semi Arid Tropics (ICRISAT), the Animal Welfare Board of India, the Blue Cross of Hyderabad and the University of Hyderabad. "(1) On and from the appointed day, Hyderabad in the existing State of Andhra Pradesh, shall be the common capital of the State of Telangana and the State of Andhra Pradesh for such period not exceeding ten years. (2) After the expiry of the period referred to in sub section (1), Hyderabad shall be the capital of the State of Telangana and there shall be a new capital for the State of Andhra Pradesh." The same sections also define that the common capital includes the existing area designated as the Greater Hyderabad Municipal Corporation under the Hyderabad Municipal Corporation Act, 1955. As stipulated in sections 3 and 18(1) of the Reorganisation Act, city MLAs are members of the Telangana state assembly.

Жергілікті билік

Гейдарабад қалалық корпорациясы (ГХМК) қаланың азаматтық инфрақұрылымын басқарады, ГХМК-ның алты әкімшілік аймағы бар: Оңтүстік аймақ (Чарминар), Шығыс аймақ (Л. Б. Нагар), Батыс аймақ (Серилингампалли), Солтүстік аймақ (Кукатпалли), Солтүстік-шығыс аймақ (Секундерабад) және Орталық аймақ (Хайратабад); бұл аймақтар 30 "шеңберден" тұрады, олар 150 муниципалды округті қамтиды. Әр округтің атынан халықтың тікелей дауысымен сайланатын корпоратор сайланады. 2020 жылы қалада 7 400 000 сайлаушы болды, оның 3 850 000-ы ер адамдар, ал 3 500 000-ы әйелдер. Корпораторлар қала әкімін (Мэрді) сайлайды, ол ГХМК-нің құрметті басшысы болып табылады; атқарушы билік мемлекеттік үкімет тағайындаған муниципалды комиссарда. ГХМК қаланың инфрақұрылымдық жұмыстарын жүзеге асырады, мысалы, жолдар мен дренаждарды салу және күтіп ұстау, қала құрылысын жоспарлау, соның ішінде құрылыс ережелерін реттеу, муниципалды базарлар мен саябақтарды күтіп ұстау, қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару, туу және өлім туралы куәліктер беру, сауда лицензияларын беру, мүлік салығын жинау, сондай-ақ ана мен балаға медициналық көмек көрсету, мектепке дейінгі және бейресми білім беру сияқты әлеуметтік қызметтерді ұсынады. ГХМК 2007 жылдың сәуір айында Хайдарабад муниципалды корпорациясын (ХМК) Хайдарабад, Ранга Редди және Медак аудандарының 12 муниципалитетімен біріктіру арқылы құрылды. Секундерабад гарнизондық кеңесі – бірнеше әскери лагерьлер орналасқан 2000 км² аумақты басқаратын азаматтық әкімшілік мекемесі. Османия университетінің кампусы университет басшылығымен тәуелсіз басқарылады. Хайдарабад полициясының құзыреті үш комиссариатқа бөлінеді: Хайдарабад (1847 жылы құрылған, Үндістандағы ең көне полиция комиссариаты), Киберабад және Рачоконда, олардың әрқайсысын полиция комиссары басқарады, олар Үндістан полиция қызметінің (IPS) офицерлері болып табылады. Хайдарабад полициясы – Телангана полициясының бөлімшесі, ол мемлекеттік Ішкі істер министрлігіне бағынады. Қаланың әкімшілік органдарының құзыреті көлемі бойынша өсу ретімен: Хайдарабад полициясының аймағы, Хайдарабад ауданы, ГХМК аймағы ("Хайдарабад қаласы") және Хайдарабад қалалық даму басқармасы (ХМДА) бағынысындағы аймақ. ХМДА – ГХМК және оның маңындағы елді мекендерді қамтитын, қаланы қоршап тұрған бес аудандағы 54 мандалды қамтитын саяси емес қала құрылысы агенттігі. Ол ГХМК және қала маңындағы муниципалитеттердің даму қызметін үйлестіреді және Хайдарабад қалалық сумен жабдықтау және кәріз басқармасы (ХМВССБ) сияқты ұйымдардың басқаруын жүзеге асырады. Хайдарабад – Телангана, Андхра-Прадеш үкіметтерінің және Үндістан Президентінің қысқы резиденциясы Раштрапати Нилаям, сондай-ақ Телангана жоғарғы соты мен түрлі жергілікті мемлекеттік органдардың орналасқан жері. Төменгі қалалық азаматтық соты мен Метрополитендік қылмыстық соты Жоғарғы соттың құзыретінде болады. ГХМК аймағында 24 мемлекеттік заң шығарушы жиналыстың сайлау округі бар, олар Парламенттің төменгі палатасы (Лок Сабха) құрамындағы бес округті құрайды.

The Greater Hyderabad Municipal Corporation (GHMC) oversees the civic infrastructure of the city, there are six administrative zones of GHMC: South Zone–(Charminar), East Zone–(L. B. Nagar), West Zone–(Serilingampally), North Zone–(Kukatpally), Northeast Zone–(Secunderabad) and Central Zone–(Khairatabad); these zones consist of 30 "circles", which together encompass 150 municipal wards. Each ward is represented by a corporator, elected by popular vote, as of 2020 the city has 7,400,000 voters of which 3,850,000 are male and 3,500,000 are female. The corporators elect the Mayor, who is the titular head of GHMC; executive powers rest with the Municipal Commissioner, appointed by the state government. The GHMC carries out the city's infrastructural work such as building and maintenance of roads and drains, town planning including construction regulation, maintenance of municipal markets and parks, solid waste management, the issuing of birth and death certificates, the issuing of trade licences, collection of property tax, and community welfare services such as mother and child healthcare, and pre school and non formal education. The GHMC was formed in April 2007 by merging the Municipal Corporation of Hyderabad (MCH) with 12 municipalities of the Hyderabad, Ranga Reddy and Medak districts covering a total area of The Secunderabad Cantonment Board is a civic administration agency overseeing an area of , where there are several military camps. The Osmania University campus is administered independently by the university authority. In Hyderabad police jurisdiction is divided into three commissionerates: Hyderabad (established in 1847 AD, an oldest police commissionerate in India ), Cyberabad, and Rachakonda, each headed by a commissioner of police, who are Indian Police Service (IPS) officers. The Hyderabad police is a division of the Telangana Police, under the state Home Ministry. The jurisdictions of the city's administrative agencies are, in ascending order of size: the Hyderabad Police area, Hyderabad district, the GHMC area ("Hyderabad city"), and the area under the Hyderabad Metropolitan Development Authority (HMDA). The HMDA is an apolitical urban planning agency that covers the GHMC and its suburbs, extending to 54 mandals in five districts encircling the city. It coordinates the development activities of GHMC and suburban municipalities and manages the administration of bodies such as the Hyderabad Metropolitan Water Supply and Sewerage Board (HMWSSB). Hyderabad is the seat of the Government of Telangana, Government of Andhra Pradesh and the President of India's winter retreat Rashtrapati Nilayam, as well as the Telangana High Court and various local government agencies. The Lower City Civil Court and the Metropolitan Criminal Court are under the jurisdiction of the High Court. The GHMC area contains 24 State Legislative Assembly constituencies, which form five constituencies of the Lok Sabha (the lower house of the Parliament of India).

Коммуналдық қызметтер

HMWSSB (Хайдарабад қалалық сумен жабдықтау және кәріз басқармасы) жаңбыр суын жинауды, кәріз қызметін және сумен жабдықтауды реттейді. 2005 жылы HMWSSB су сұранысының артуын қанағаттандыру үшін Нагарджуна Сагар бөгетінен су құбырын іске қосты. Электр қуатын жеткізуді Теланғана Оңтүстік электр тарату компаниясы (TSPDCL) басқарады. 2014 жылы қалада Телангана штатының Төтенше жағдайлар және өртке қарсы іс-қимыл департаменті басқаратын 15 өрт сөндіру станциясы болды. Хайдарабадта мемлекеттік India Post-тың бес бас пошта бөлімшесі және көптеген қосалқы пошта бөлімшелері бар, олар жеке курьерлік қызметтермен толықтырылады. Қалдықтарды жоюды 2010 жылы GHMC бастаған Біріктірілген қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару жобасы жүзеге асырады. Жедел қала құрылысы және экономикалық белсенділіктің жоғарылауы өнеркәсіптік қалдықтардың, ауаның, шудың және судың ластануына алып келді, осы мәселелерді Телангана ластануды бақылау басқармасы (TPCB) реттейді. 2006 жылы ауа ластануына әртүрлі көздердің үлесі: көлік құралдарынан – 20–50%, көлік құралдарының шығарындылары мен жол шаңынан – 40–70%, өнеркәсіптік шығарындылардан – 10–30% және тұрмыстық қоқысты өртеуден – 3–10% құрады. Ауадағы бөлшектерден туындаған өлім-жітім жыл сайын 1700–3000 адамды құрайды деп есептеледі. Қаланың "VIP аймақтары", Заң шығарушылар үйі, Хатшылық және Телангана бас министрінің кеңсесінде ауа сапасының индексі ең төменгі деңгейде, олар PM2.5 жоғары концентрациясынан зардап шегеді. Хайдарабад маңындағы жер асты суының қаттылығы 1000 ппм-ге жетеді, бұл қажетті деңгейден үш есе жоғары, ол ауыз судың негізгі көзі болып табылады, бірақ халық санының артуы және сұраныстың өсуі жер асты суының ғана емес, сонымен қатар өзендер мен көлдердің деңгейінің төмендеуіне әкелді. Бұл тапшылықты қаланың су көздерін ластайтын өнеркәсіптік тазарту қондырғыларынан тазартылмаған ағынды судың шығарылуы одан әрі ушықтырады.

Ұлты

"Хайдарабади" деп аталатын Хайдарабад тұрғындарының көп бөлігі телугу және урду тілдерінде сөйлейді, сонымен қатар араб, маратхи, марвари және патан қауымдастықтары да азды-көпті кездеседі. Хайдарабад мұсылмандары – ерекше қауымдастық, олардың тарихы, тілі, ас-тағамы және мәдениетінің көп бөлігі Хайдарабад пен осы жерді бұрын басқарған түрлі әулеттерге байланысты. 1948 жылға дейін Хадрами арабтары, африкалық арабтар, армянтар, абиссиниялықтар, ирандықтар, патандықтар және түріктер де болған. Хадрами арабтары ең ірісі болған бұл қауымдастықтар, Хайдарабад штаты Үндістан Одағының құрамына кіргеннен кейін, Асаф Джах низамдарының қолдауын жоғалтқандықтан азайып кетті.

Дін

Индустар көпшілікті құрайды. Мұсылмандар өте ірі азшылықты құрайды және қаланың барлық жерінде кездеседі, сондай-ақ Хайдарабадтың Ескі қаласы мен оның төңірегінде басымдық танытады. Христиандар, сикхтер, джайнистер, буддистер және парсылар да бар, сонымен қатар танымал шіркеулер, мешіттер мен ғибадатханалар кездеседі. 2011 жылғы халық санауы бойынша, Үлкен Хайдарабадтың діни құрамы: индустар (64,9%), мұсылмандар (30,1%), христиандар (2,8%), джайнистер (0,3%), сикхтер (0,3%) және буддистер (0,1%); 1,5% дінсіздер.

Тілдер

Телугу және урду қаланың ресми тілдері болып табылады, ал Хайдарабад тұрғындарының көпшілігі екі тілді. Хайдарабадта сөйленетін телугу диалектісі Телангана Мандалика деп аталады, ал урду тіліндегі диалектісі Деккани деп аталады. Ағылшын тілі "Екінші ресми тіл" ретінде бизнес және басқаруда кеңінен қолданылады, сонымен қатар білім беру және басылымдарда маңызды оқыту құралы болып табылады. Маңызды азшылықтар бенгал, хинди, каннада, маратхи, марвари, одия, пәнджәби және тамил тілдерінде сөйлейді. GHMC-нің 2012 жылғы Дүниежүзілік банкке ұсынған есебіне сәйкес, Хайдарабадта 1,7 миллион халқы бар 1476 шалғай аудан бар, олардың 66%-ы қаланың "орталық" бөлігіндегі (2007 жылдың сәуір айында кеңейтілгенге дейін Хайдарабадты құраған бөлік) 985 шалғай ауданда, ал қалған 34%-ы 491 қала маңындағы үйлерде тұрады. Шалғайдағы үй шаруашылықтарының 22%-ы 20 ғасырдың соңғы онжылдығында Үндістанның әртүрлі аймақтарынан көшіп келген, ал 63%-ы 10 жылдан астам уақыттан бері шалғайда тұрып жатқанын мәлімдеді. 2008 жылы "Жақсы басқару орталығы" жүргізген сауалнамаға сәйкес, шалғайда тұратын үй шаруашылықтарының 87,6%-ы толық отбасылар, 18%-ы өте кедей, жылдық табысы 70 долларға дейін, 73%-ы кедейлік шегінен төмен (Андхра-Прадеш үкіметі мойындаған стандартты кедейлік шегі жылдық), 27%-ы негізгі жалақы алушылардың (CWE) уақытша жұмыспен қамтылғандары және 38%-ы сауатсыз. 5-14 жас аралығындағы балалардың 3,7%-ы мектепке бармайды, ал 3,2%-ы бала еңбегімен айналысады, олардың 64%-ын ұлдар, 36%-ын қыздар құрайды. Бала еңбегін ең көп пайдаланатындар – көшедегі дүкендер мен құрылыс алаңдары. Жұмыс істейтін балалардың 35%-ы қауіпті жұмыстармен айналысады. Хайдарабад көршілес Секундрабадпен байланысты, оған Хөсейн Сагар көлі арқылы қосылған. Хайдарабадтың оңтүстік-орталық бөлігінде тарихи және мәдени ескерткіштер көп, мысалы, Чарминар, Мека мешіті, Салар Джунг мұражайы, Низам мұражайы, Телангана жоғары соты, Фалакнума сарайы, Чоумахалла сарайы, сондай-ақ Pearl Market, Laad Bazaar және Madina Circle-ден тұратын дәстүрлі сауда дәлізі. Өзеннің солтүстігінде ауруханалар, колледждер, ірі теміржол станциялары және Бегум базары, Коти, Абидс, Сұлтан базары және Моаззам Джахи базары сияқты бизнес орталықтары орналасқан, сонымен қатар Үндістанның Резервтік банкі, Телангана хатшылығы, Үндістан үкіметінің монета цехы, Телангана заң шығарушы жиналысы, Қоғамдық бақтар, Шахи мешіті, Низам клубы, Равиндра Бхарати, Мемлекеттік мұражай, Бирла ғибадатханасы және Бирла планетариум сияқты әкімшілік және демалыс орындары бар. Хайдарабадтың солтүстігінде Хөсейн Сагар көлі, Tank Bund жолы, Рани Гундж және Секундрабад теміржол станциясы орналасқан. Қаланың солтүстік-батыс бөлігінде Банджара Хиллс, Джубили Хиллс, Бегумпет, Хайртабад, Толичовки, Джаганнатх ғибадатханасы және Мияпур сияқты жоғары сапалы тұрғын және коммерциялық аудандар бар. Солтүстік шетінде Кукатпалли, Санатнагар, Мусапет, Баланагар, Патанчеру және Чанда Нагар сияқты өнеркәсіптік аймақтар орналасқан. Солтүстік-шығыс шетінде Малқажгири, Нередмет, А. С. Рао Нагар және Упал сияқты тұрғын үйлер шоғырланған.

Telugu and Urdu are both official languages of the city, and most Hyderabadis are bilingual. The Telugu dialect spoken in Hyderabad is called Telangana Mandalika, and the Urdu spoken is called Deccani. English is a "Secondary official language" is pervasive in business and administration, and it is an important medium of instruction in education and publications. A significant minority speak other languages, including Bengali, Hindi, Kannada, Marathi, Marwari, Odia, Punjabi and Tamil. According to a 2012 report submitted by GHMC to the World Bank, Hyderabad has 1,476 slums with a total population of 1.7 million, of whom 66% live in 985 slums in the "core" of the city (the part that formed Hyderabad before the April 2007 expansion) and the remaining 34% live in 491 suburban tenements. About 22% of the slum dwelling households had migrated from different parts of India in the last decade of the 20th century, and 63% claimed to have lived in the slums for more than 10 years. According to a 2008 survey by the Centre for Good Governance, 87.6% of the slum dwelling households are nuclear families, 18% are very poor, with an income up to per annum, 73% live below the poverty line (a standard poverty line recognised by the Andhra Pradesh Government is per annum), 27% of the chief wage earners (CWE) are casual labour and 38% of the CWE are illiterate. About 3.7% of the slum children aged 5–14 do not go to school and 3.2% work as child labour, of whom 64% are boys and 36% are girls. The largest employers of child labour are street shops and construction sites. Among the working children, 35% are engaged in hazardous jobs. Hyderabad is twinned with neighbouring Secunderabad, to which it is connected by Hussain Sagar. Many historic and heritage sites lie in south central Hyderabad, such as the Charminar, Mecca Masjid, Salar Jung Museum, Nizam Museum, Telangana High Court, Falaknuma Palace, Chowmahalla Palace and the traditional retail corridor comprising the Pearl Market, Laad Bazaar and Madina Circle. North of the river are hospitals, colleges, major railway stations and business areas such as Begum Bazaar, Koti, Abids, Sultan Bazar and Moazzam Jahi Market, along with administrative and recreational establishments such as the Reserve Bank of India, the Telangana Secretariat, the India Government Mint, the Telangana Legislature, the Public Gardens, Shahi Masjid, the Nizam Club, the Ravindra Bharathi, the State Museum, the Birla Temple and the Birla Planetarium. North of central Hyderabad lie Hussain Sagar, Tank Bund Road, Rani Gunj and the Secunderabad railway station. In the northwest part of the city there are upscale residential and commercial areas such as Banjara Hills, Jubilee Hills, Begumpet, Khairtabad, Tolichowki, Jagannath Temple and Miyapur. The northern end contains industrial areas such as Kukatpally, Sanathnagar, Moosapet, Balanagar, Patancheru and Chanda Nagar. The northeast end is dotted with residential areas such as Malkajgiri, Neredmet, A. S. Rao Nagar and Uppal.

Көрнекті орындар

Құтб Шахи мен Низам дәуірінде салынған мұражай ғимараттары ортағасырлық, моғол және еуропалық стильдердің ықпалымен қалыптасқан Үнді-Ислам сәулет өнерін көрсетеді. 1908 жылы Муси өзенінің тасыған суынан кейін қала кеңейтілді және азаматтық ескерткіштер салынды, әсіресе Мир Осман Али Хан (VII Низам) билігі тұсында, оның сәулет өнеріне көрсеткен қамқорлығы оны қазіргі Хайдарабадтың құрушысы деп атауға себеп болды. 2012 жылы Үндістан үкіметі Хайдарабадты «Үндістанның үздік мұралық қаласы» деп жариялады. 16-шы және 17-шы ғасырлардың басындағы Құтб Шахи сәулеті классикалық парсы сәулетіне еретін, күмбездері мен алып аркалары бар еді. Хайдарабадтағы ең көне сақталған Құтб Шахи құрылысы – 16-шы ғасырда салынған Голконда бекінісінің қираған қалдықтары. Көптеген тарихи базарлар әлі де бар, олар Шарминардан солтүстікке қарай, бекініс бағытында салынған. Шарминар қаланың символына айналды; ол ескі Хайдарабадтың орталығында орналасқан, қабырғалары ұзын және әрқайсысы жолға қараған төрт үлкен аркасы бар төртбұрышты құрылыс. Әр бұрышта биік минарет тұр. Шарминар, Голконда бекінісі және Құтб Шахи мазарлары Үндістанда ұлттық маңызы бар ескерткіштер саналады; 2010 жылы Үндістан үкіметі осы орындарды ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізуді ұсынды. Хайдарабадтағы Низам сәулетінің ең көне мысалдарының бірі – Чоумахалла сарайы, ол патшалық биліктің ордасы болған. Онда барокко стиліндегі гаремнен неоклассикалық патшалық сарайға дейін әртүрлі сәулеттік стильдер ұсынылған. Басқа сарайлар: Фалакнума сарайы (Андреа Палладио стиліне сүйене отырып салынған), Парани Хавели, Король Коти сарайы және Белла Виста сарайы. Мир Осман Әли ханның билігі тұсында еуропалық стильдер, Үнді-Ислам стилімен қатар, кең таралды. Бұл стильдер Хайдарабад жоғары соты, Османия ауруханасы, қалалық колледж және Качегуда теміржол станциясы сияқты көптеген азаматтық ескерткіштерде көрінетін Индо-сарацен стилінде көрініс тапқан, олардың барлығын Винсент Эш жобалаған. Оның билігі кезінде салынған қаланың басқа да маңызды құрылыстары – Мемлекеттік орталық кітапхана, Телангана заң шығарушы жиналысы, Мемлекеттік археология мұражайы, Юбилей залы және Хайдарабад теміржол станциясы. Пайға сарайы, Асман Гар сарайы, Башир Бағ сарайы, Еррум Манзил және Испан мешіті – бәрі де Пайға әулетімен салынған басқа да танымал орындар.

Heritage buildings constructed during the Qutb Shahi and Nizam eras showcase Indo Islamic architecture influenced by Medieval, Mughal and European styles. After the 1908 flooding of the Musi River, the city was expanded and civic monuments constructed, particularly during the rule of Mir Osman Ali Khan (the VIIth Nizam), whose patronage of architecture led to him being referred to as the maker of modern Hyderabad. In 2012, the government of India declared Hyderabad the first "Best heritage city of India". Qutb Shahi architecture of the 16th and early 17th centuries followed classical Persian architecture featuring domes and colossal arches. The oldest surviving Qutb Shahi structure in Hyderabad is the ruins of the Golconda Fort built in the 16th century. Most of the historical bazaars that still exist were constructed on the street north of Charminar towards the fort. The Charminar has become an icon of the city; located in the centre of old Hyderabad, it is a square structure with sides long and four grand arches each facing a road. At each corner stands a high minaret. The Charminar, Golconda Fort and the Qutb Shahi tombs are considered to be monuments of national importance in India; in 2010 the Indian government proposed that the sites be listed for UNESCO World Heritage status. Among the oldest surviving examples of Nizam architecture in Hyderabad is the Chowmahalla Palace, which was the seat of royal power. It showcases a diverse array of architectural styles, from the Baroque Harem to its Neoclassical royal court. The other palaces include Falaknuma Palace (inspired by the style of Andrea Palladio), Purani Haveli, King Kothi Palace and Bella Vista Palace all of which were built at the peak of Nizam rule in the 19th century. During Mir Osman Ali Khan's rule, European styles, along with Indo Islamic, became prominent. These styles are reflected in the Indo Saracenic style of architecture seen in many civic monuments such as the Hyderabad High Court, Osmania Hospital, City College and the Kacheguda railway station, all designed by Vincent Esch. Other landmark structures of the city constructed during his regin are the State Central Library, the Telangana Legislature, the State Archaeology Museum, Jubilee Hall, and Hyderabad railway station. Other landmarks of note are Paigah Palace, Asman Garh Palace, Basheer Bagh Palace, Errum Manzil and the Spanish Mosque, all constructed by the Paigah family.

Экономика

Хайдарабадтың қалалық аймағының экономикасының соңғы бағалаулары 40-74 миллиард долларды (ЖІӨ-ге қатысты ППП) құрады және ол Үндістанның ең өнімді бес немесе алтыншы қалалық аймағы ретінде танылды. Хайдарабад – Телангананың жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ), салықтар мен басқа да кірістердің ең ірі үлесін қосады, сонымен қатар 2012 жылғы маусымдағы Үндістанның резервтік банкінің (РБИ) мәліметтері бойынша, ең ірі алтыншы депозиттік және төртінші несиелік орталық болып табылады. 2011 жылғы жан басына шаққандағы жылдық табысы көрсетілген. 2005 жылғы сауалнамаға сәйкес, қаладағы ерлердің 77%-ы және әйелдердің 19%-ы жұмыспен қамтылған. Қаладағы қызмет көрсету саласы үстемдік танытады, жұмыс істейтін жұмыс күшінің 90%-ы осы секторда еңбек етеді. Хайдарабадтың інжу-маржан саудасындағы рөлі оған «Инжу-маржан қаласы» деген атау берді, ал 18 ғасырға дейін қала Голконда алмастары деп белгілі алмастар үшін жалғыз әлемдік сауда орталығы болды. Индустрияландыру Низамдар тұсында 19 ғасырдың соңында басталды, бұл қаланың ірі порттарымен байланыстыратын теміржол желісінің кеңеюіне көмектесті. 1950-1970 жылдар аралығында Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL), Nuclear Fuel Complex (NFC), National Mineral Development Corporation (NMDC), Bharat Electronics (BEL), Electronics Corporation of India Limited (ECIL), Defence Research and Development Organisation (DRDO), Hindustan Aeronautics Limited (HAL), Celllular and Molecular Biology (CCMB), DNA Fingerprinting and Diagnostics (CDFD), State Bank of Hyderabad (SBH) және Andhra Bank (AB) сияқты үнді кәсіпорындары қалада құрылды. Қалада Хайдарабад қор биржасы (HSE) орналасқан. 2013 жылы Бомбей қор биржасының (BSE) Хайдарабадтағы бөлімшесі 2014 жылдың соңына дейін BSE Mumbai-ге операциялар мен мәмілелер бойынша қызметтер көрсетуі күтілді. Қаржылық қызметтер секторының өсуі Хайдарабадтың дәстүрлі өндірістік қаладан индустриялық қызмет көрсету орталығына айналуына көмектесті. Хайдарабадтың коммерциялық нарықтары төрт секторға бөлінеді: орталық бизнес аудандары, суб-орталық бизнес орталықтары, аудандық бизнес орталықтары және жергілікті бизнес орталықтары. Қаланың барлық жерінде көптеген дәстүрлі және тарихи базарлар орналасқан, олардың ішінде Лад базары ең танымал, ол түрлі-түрлі дәстүрлі және мәдени ескерткіштерді, сондай-ақ асыл тастар мен інжу-маржандарды сатумен танымал. 1961 жылы құрылған мемлекеттік кәсіпорын «Indian Drugs and Pharmaceuticals Limited» (IDPL) құрылғаннан кейін, ондаған жылдар бойы көптеген ұлттық және халықаралық компаниялар қалада өндіріс және зерттеу орталықтарын ашты. 2010 жылғы мәліметтерге сәйкес, қала Үндістанның ірі дәрі-дәрмектерінің үштен бірін және биотехнологиялық өнімдердің 16%-ын өндірді, бұл оның «Үндістанның фармацевтикалық астанасы» және «Үндістанның геномдық аңғары» деген беделін нығайтты. Хайдарабад – ақпараттық технологияның әлемдік орталығы, сондықтан оны Киберабад (Кибер-қала) деп атайды, ал қаладан NASSCOM мүшелерінің 22%-ы шыққан. Tech Mahindra, Infosys, Tata Consultancy Services (TCS), Polaris, Cyient және Wipro сияқты ірі үнді компаниялары да қалада өкілдік етеді. Қала мен оның маңындағы аймақтарда Үндістанның кез келген қаласынан көп арнайы экономикалық аймақтар орналасқан. Хайдарабадтағы автомобиль өнеркәсібі де дамып, оны автомобиль өндірісінің орталығына айналдыруда. Hyundai, Hyderabad Allwyn, Praga Tools, HMT Bearings, Ordnance Factory Medak, Deccan Auto және Mahindra & Mahindra сияқты автомобиль компаниялары Хайдарабад экономикалық аймағында өндіріс орталықтарына ие. Fiat Chrysler Automobiles, Maruti Suzuki және Triton Energy Хайдарабадқа инвестиция салуды жоспарлап отыр. Үндістанның қалған бөлігі сияқты, Хайдарабадтың да жұмыс күшінің 30%-ын жұмыспен қамтыған үлкен бейресми экономикасы бар. Көшедегі сатушылардың 84%-ы ерлер, ал 16%-ы әйелдер, олардың төрттен үш бөлігі белгілі бір орында орналасқан «тұрақты сатушылар», көбінесе өз дүкендері бар. 2024 жылы Дүниежүзілік экономикалық форум қалада Төртінші өнеркәсіптік революция орталығын (C4IR) құрды, ол өмір ғылымдары мен денсаулық сақтау саласын дамыту үшін ең жаңа технологияларды пайдалану орталығы ретінде сипатталды.

Recent estimates of the economy of Hyderabad's metropolitan area have ranged from 40 74 billion (PPP GDP), and have ranked it either fifth or sixth most productive metro area of India. Hyderabad is the largest contributor to the gross domestic product (GDP), tax and other revenues, of Telangana, and the sixth largest deposit centre and fourth largest credit centre nationwide, as ranked by the Reserve Bank of India (RBI) in June 2012. Its per capita annual income in 2011 was According to a 2005 survey, 77% of males and 19% of females in the city were employed. The service industry remains dominant in the city, and 90% of the employed workforce is engaged in this sector. Hyderabad's role in the pearl trade has given it the name "City of Pearls" and up until the 18th century, the city was the only global trading centre for diamonds known as Golconda diamonds. Industrialisation began under the Nizams in the late 19th century, helped by railway expansion that connected the city with major ports. From the 1950s to the 1970s, Indian enterprises, such as Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL), Nuclear Fuel Complex (NFC), National Mineral Development Corporation (NMDC), Bharat Electronics (BEL), Electronics Corporation of India Limited (ECIL), Defence Research and Development Organisation (DRDO), Hindustan Aeronautics Limited (HAL), Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB), Centre for DNA Fingerprinting and Diagnostics (CDFD), State Bank of Hyderabad (SBH) and Andhra Bank (AB) The city is home to Hyderabad Securities formerly known as Hyderabad Stock Exchange (HSE), and houses the regional office of the Securities and Exchange Board of India (SEBI). In 2013, the Bombay Stock Exchange (BSE) facility in Hyderabad was forecast to provide operations and transactions services to BSE Mumbai by the end of 2014. The growth of the financial services sector has helped Hyderabad evolve from a traditional manufacturing city to a cosmopolitan industrial service centre. Hyderabad's commercial markets are divided into four sectors: central business districts, sub central business centres, neighbourhood business centres and local business centres. Many traditional and historic bazaars are located throughout the city, Laad Bazaar being the prominent among all is popular for selling a variety of traditional and cultural antique wares, along with gems and pearls. The establishment of Indian Drugs and Pharmaceuticals Limited (IDPL), a public sector undertaking, in 1961 was followed over the decades by many national and global companies opening manufacturing and research facilities in the city. as of 2010, the city manufactured one third of India's bulk drugs and 16% of biotechnology products, contributing to its reputation as "India's pharmaceutical capital" and the "Genome Valley of India". Hyderabad is a global centre of information technology, for which it is known as Cyberabad (Cyber City). and 22% of NASSCOM's total membership is from the city. and major Indian firms including Tech Mahindra, Infosys, Tata Consultancy Services (TCS), Polaris, Cyient and Wipro. The city and its suburbs contain the highest number of special economic zones of any Indian city. The Automotive industry in Hyderabad is also emerging and making it an automobile hub. Automobile companies including as Hyundai, Hyderabad Allwyn, Praga Tools, HMT Bearings, Ordnance Factory Medak, Deccan Auto and Mahindra & Mahindra have units in the Hyderabad economic zone. Fiat Chrysler Automobiles, Maruti Suzuki and Triton Energy will invest in Hyderabad. Like the rest of India, Hyderabad has a large informal economy that employs 30% of the labour force. Among the street vendors, 84% are male and 16% female, and four fifths are "stationary vendors" operating from a fixed pitch, often with their own stall. In 2024, the World Economic Forum established a Centre for Fourth Industrial Revolution (C4IR), in the city. Which it describes as a hub to leverage the latest technology in advancing the life sciences and health sectors.

Мәдениет

Хайдарабад Моғол империясының құлдырауынан кейін Үндістандағы ең ірі мәдени орталыққа айналды. 1857 жылы Дели құлағаннан кейін, Низамның қолдауымен, Үндістанның солтүстігі мен батысынан келген суретшілер мен өнерпаздардың қалаға қоныс аударуы мәдени ортаны дамытты. Бұл қоныс аудару Солтүстік және Оңтүстік Үндістан тілдерінің, мәдениеттерінің және діндерінің араласуына себеп болды, нәтижесінде қала индуист және мұсылман дәстүрлерінің қатар өмір сүруімен танымал болды. Солтүстік-оңтүстік араласуының нәтижесінде телугу және урду тілдері Телангананың ресми тілдеріне кірді. Діндердің араласуы Хайдарабадта Ганеш-Чатурти, Дивали және индуисттік Боналу сияқты, сондай-ақ мұсылмандық Ид-ұл-Фитр мен Ид-ұл-Адха сияқты көптеген мерекелер тойлануына әкелді. Хайдарабади киімдерінің дәстүрлі түрі мұсылмандық және индуисттік әсерлердің қосындысынан тұрады, еркектер шервани және курта-пайжама киеді, ал әйелдер хара дупатта мен салвар-камиз киеді. Көптеген мұсылман әйелдері сыртта бурқа мен хиджап киеді. Дәстүрлі индуист және мұсылман киімдерінен өзге, батыс мәдениетіне ұқсау жастар арасында батыс стиліндегі киімдерді таңдауға алып келді.

Музыка және кино

Оңтүстік Үндістан музыкасы мен билері, Кучипуди және Бхаратанатьям сияқты стильдер, Декан аймағында кең таралған. Мөғолдар мен Низамдардың мәдени саясатының нәтижесінде Солтүстік Үндістан музыкасы мен биі дамыды. Олардың билігі тұсында ақсүйектердің арасында тәуайфтармен (сарай қыздары) қарым-қатынас жасау дәстүрге айналды. Бұл тәуайфтар әдеп пен мәдениеттің беделі ретінде құрметке ие болды және аристократияның көптеген балаларына ән салу, поэзия және классикалық би үйретуге тағайындалды. Осының нәтижесінде сарай музыкасының, бидің және поэзияның ерекше стильдері пайда болды. Батыс және үнді халық музыкасының жанрларынан – filmi музыкасынан бөлек, Хайдарабад тұрғындары қалалық марфа музыкасын, Dholak ke Geet (жергілікті фольклорға негізделген үй тақырыптары) және қаууалиді, әсіресе тойларда, фестивальдерде және басқа да мерекелік шараларда орындайды. Музыканың дамуын одан әрі қолдау үшін мемлекеттік билік "Голконда" музыка және би фестивалі, "Тарамати" музыка фестивалі және "Премавати" би фестивалін ұйымдастырады. Қала театр мен драма саласында аса танымал болмаса да, мемлекеттік үкімет Равиндра Бхаратхи, Шилпакала Ведика, Лалитакала Торанам және Ламакаан сияқты жерлерде түрлі бағдарламалар мен фестивальдер арқылы театр өнерін қолдайды. "Нумайш" – жергілікті және ұлттық тұтыну тауарларының танымал жылдық көрмесі, тек музыкалық емес, сонымен қатар музыкалық қойылымдарды да ұсынады. Қалада Телугу киноиндустриясы орналасқан, ол "Толливуд" деп белгілі және 2021 жылғы деректер бойынша Үндістандағы ең табысты киноиндустрия болып табылады. 1970 жылдары әлемдік деңгейде танымал Шьям Бенегалдың Деккани тіліндегі реалистік фильмдері Үндістанда "параллель кино" деп аталған көркем фильмдер қозғалысын бастады. "Долливуд" деп аталатын Деккан киноиндустриясы 2005 жылдан бері аймақтық танымалдылыққа ие болған жергілікті Хайдарабади диалектінде фильмдер шығарады. Қала Халықаралық балалар кинофестивалі және Хайдарабад халықаралық кинофестивалі сияқты халықаралық кинофестивальдерге төңкерілді. 2005 жылы Гиннестің рекордтар кітабы Рамоджи Фильм Ситиін әлемдегі ең ірі киностудия деп жариялады.

South Indian music and dances such as the Kuchipudi and Bharatanatyam styles are popular in the Deccan region. As a result of their culture policies, North Indian music and dance gained popularity during the rule of the Mughals and Nizams, and it was also during their reign that it became a tradition among the nobility to associate themselves with tawaif (courtesans). These courtesans were revered as the epitome of etiquette and culture, and were appointed to teach singing, poetry, and classical dance to many children of the aristocracy. This gave rise to certain styles of court music, dance and poetry. Besides western and Indian popular music genres such as filmi music, the residents of Hyderabad play city based marfa music, Dholak ke Geet (household songs based on local folklore), and qawwali, especially at weddings, festivals and other celebratory events. The state government organises the Golconda Music and Dance Festival, the Taramati Music Festival and the Premavathi Dance Festival to further encourage the development of music. Although the city is not particularly noted for theatre and drama, the state government promotes theatre with multiple programmes and festivals in such venues as the Ravindra Bharathi, Shilpakala Vedika, Lalithakala Thoranam and Lamakaan. Although not a purely music oriented event, Numaish, a popular annual exhibition of local and national consumer products, does feature some musical performances. The city is home to the Telugu film industry, popularly known as Tollywood—as of 2021 it is the highest grossing Indian film industry. In the 1970s, Deccani language realist films by globally acclaimed Shyam Benegal started a movement of coming of age art films in India, which came to be known as parallel cinema. The Deccani film industry ("Dollywood") produces films in the local Hyderabadi dialect, which have gained regional popularity since 2005. The city has hosted international film festivals such as the International Children's Film Festival and the Hyderabad International Film Festival. In 2005, Guinness World Records declared Ramoji Film City to be the world's largest film studio.

Өнер және қолөнер

Бұл аймақ Голконда және Хайдарабад кескіндемелерімен әйгілі, олар Декан кескіндемесінің тармақтары болып табылады. 16 ғасырда дамыған Голконда стилі – шетелдік техникаларды үйлестірген жергілікті стиль және көршілес Майсурдың Виджаянагара суреттерімен ұқсастықтары бар. Голконда стилінде әдетте жарқыраған алтын және ақ түстер кеңінен қолданылады. Хайдарабад стилі 17 ғасырда Низамдар тұсында қалыптасты. Моғол кескіндемесінің күшті ықпалында болған бұл стиль жарқын түстерді пайдаланады және көбінесе аймақтық ландшафт, мәдениет, киім-кешек және зергерлік бұйымдарды бейнелейді. Сондай-ақ, Зари мен Зардози – алтын, күміс және басқа металл жіптерді қолдана отырып, күрделі өрнектер жасауды қамтитын матаға арналған кестелеу өнері бар. Шынжыр – 16 ғасырда Голкондада пайда болған жылтыратылған калико тоқымасы. Хайдарабадқа танымал қолөнердің тағы бір мысалы – Каламкари, ол Андхра-Прадеш қалаларынан келген қолмен боялған немесе қалыпта басылған мақта мата. Бұл өнер екі стильде ерекшеленеді: индуисттік стиль – Шрикалахасти, ол толығымен қолмен жасалады, және исламдық стиль – Мачилипатнам, ол қолмен және қалыпты пайдаланады. Хайдарабадтың өнер және қолөнер үлгілері Салар Джунг мұражайында («әлемдегі ең ірі жеке жинақтардың бірі»), Телангана мемлекеттік археология мұражайында, Низам мұражайында, Қалалық мұражайында және Бирла ғылым мұражайында қойылған.

Ас мәзірі

Хайдарабади асханасы күріш, бидай және ет тағамдарының кең ассортиментін, сондай-ақ түрлі дәмдеуіштерді шебер пайдалануды қамтиды. Хайдарабад ЮНЕСКО-ның гастрономиялық шығармашылық қаласы ретінде тізілген. Мұғал және араб асханаларының үйлесімімен дайындалған хайдарабади биряни мен хайдарабади халемі – Хайдарабади асханасының ерекшелігі. Бұл асханаға француз асханасы да белгілі бір дәрежеде әсер еткенімен, араб, түрік, иран, сондай-ақ телугу және Маратхавада асханаларының ықпалы зор. Халық арасында нихари, чакна, багара байнан тағамдары мен кубани ка метха, двойная ка метха және тәтті қабақтан жасалған кадду ки хир (тәтті қамыр) сияқты десерттер танымал.

Медиа

Хайдарабадтың ең алғашқы газеттерінің бірі – "Деккан Таймс" 1780 жылдары құрылған. Хайдарабадта жарияланатын негізгі телугу тіліндегі күнделікті газеттер – "Енаду", "Сакши" және "Намасте Телангана", ал ағылшын тіліндегі негізгі газеттер – "Таймс оф Индия", "Хинду" және "Декан Хроникал". Ірі урду газеттеріне "The Siasat Daily", "The Munsif Daily" және "Etemaad" жатады. Секундерабад кантондық кеңесі 1919 жылы Хайдарабад мемлекетінде алғашқы радиостансаны құрды. "Декан Радиосы" 1935 жылғы 3 ақпанда жұмысын бастаған қаладағы алғашқы радио хабар тарату стансасы болды, ал FM тарату 2000 жылы басталды. Хайдарабадта қолжетімді арналар: "All India Radio", "Radio Mirchi", "Radio City", "Red FM", "Big FM" және "Fever FM". Хайдарабадта теледидар тарату 1974 жылы Үндістан үкіметінің телеарнасы "Дурдаршан" іске қосылғаннан бастау алды. "Дурдаршан" екі тегін эфирлік телеарна мен бір спутниктік арнаны таратуда. Жеке спутниктік арналар 1992 жылғы шілдеде "Star TV" телеарнасының іске қосылуымен пайда болды. Спутниктік телеарналарға кабельдік жазылым, тікелей спутниктік хабар тарату қызметтері немесе интернет негізіндегі теледидар арқылы қол жеткізуге болады. Хайдарабадтағы алғашқы телефондық интернетке қол жеткізу 1990 жылдардың басында қолжетімді болды, бірақ ол бағдарламалық жасақтаманы әзірлейтін компаниялармен шектелді. Бірінші мемлекеттік интернет-сервис 1995 жылы, ал бірінші жеке сектордағы интернет-провайдер (ISP) 1998 жылы жұмысын бастады. 2015 жылы қаланың кейбір бөліктерінде жоғары жылдамдықты WiFi енгізілді.

Білім

Хайдарабадтағы мемлекеттік және жеке мектептер Білім министрлігі немесе Орталық Білім министрлігінің басқаруында болады, бұл олардың аккредитациясына байланысты және «10+2+3» жоспарын сақтайды. Оқушылардың шамамен үштен екісі жекеменшік білім беру ұйымдарына қатысады. Оқыту тілдері: ағылшын, хинди, телугу және урду. Білім беру мекемесіне байланысты студенттер орта мектеп аттестатын немесе Үндістанның орта білім аттестатын тапсырады. Орта білімін аяқтағаннан кейін студенттер жоғары орта білім беретін мектептерге немесе колледждерге түседі. Хайдарабадтағы кәсіби колледждерге түсу, олардың көпшілігі Джавахарлал Неру атындағы технологиялық университеті Хайдарабад (JNTUH) немесе Османия университеті (OU) жүйесінде жұмыс істейді, Инженерлік, ауыл шаруашылығы және медициналық біріктірілген кіру емтиханы (EAM CET) арқылы жүзеге асырылады. Хайдарабадта 13 университет бар: алты жеке университет, екі дербес университет, алты мемлекеттік университет және үш орталық университет. Орталық университеттерге Хайдарабад университеті (Хайдарабад орталық университеті, HCU), Маулана Азад атындағы ұлттық урду университеті және ағылшын және шетел тілдері университеті жатады. 1918 жылы құрылған Османия университеті Хайдарабадтағы алғашқы университет және 2012 жылғы мәліметтерге сәйкес, халықаралық студенттер үшін Үндістандағы екінші ең танымал оқу орны. 1982 жылы құрылған Д. Б. Р. Амбедкар атындағы ашық университеті – Үндістандағы алғашқы қашықтықтан оқытуды ұсынатын ашық университет. Хайдарабадта биомедициналық ғылымдар, биотехнология және фармацевтика сияқты нақты салаларда маманданған бірқатар орталықтар бар, мысалы, Ұлттық фармацевтикалық білім беру және зерттеу институты (NIPER), Ұялы және молекулалық биология орталығы (CCMB), ДНК саусақ іздері мен диагностика орталығы (CDFD) және Ұлттық тамақтану институты (NIN). Хайдарабадта бес ірі медициналық колледж бар: Османия медициналық колледжі, Ганди медициналық колледжі, Низам атындағы медициналық ғылымдар институты, Деккан медициналық ғылымдар колледжі және Шадан медициналық ғылымдар институты, сондай-ақ көптеген оқытулық ауруханалар бар. Хайдарабадтың шетінде Бүкіл Үндістан медицина ғылымдары институты құрылуына келісім берілді. Низамия Тибби мемлекеттік колледжі – Унани медицинасын оқытатын колледж. Хайдарабад сонымен қатар жүрек-қан тамырлары аурулары туралы білім беруді дамытатын коммерциялық емес Үндістандық жүрек қауымдастығының бас кеңсесі болып табылады. Хайдарабадтағы маңызды орталық мекемелерге НАЛСАР заң университеті, Хайдарабад (NLU), Химиялық технология институты (IICT), Ұлттық геофизикалық зерттеу институты, Ұлттық ауылдық даму институты, Үндістан Әуе күштері академиясы, Ұлттық өнеркәсіптік қауіпсіздік академиясы, Орталық құрал-жабдықтар дизайны институты, Мемлекеттік кәсіпорын институты, Үндістанның әкімшілік қызметкерлері колледжі және Сардар Валлабхай Пател атындағы ұлттық полиция академиясы кіреді. Техникалық және ғылыми-зерттеу мекемелеріне Халықаралық ақпараттық технологиялар институты, Хайдарабад (IIITH), Бирла технология және ғылым институты, Пилани – Хайдарабад (BITS Pilani), Тата фундаменталды зерттеулер институты, Хайдарабад (TIFR H) және Үндістан технология институты, Хайдарабад (IIT H), сондай-ақ Халықаралық өсімдіктер зерттеу институты, жартылай құрғақ тропиктер (ICRISAT) және Ачарья Н. Г. Ранга атындағы ауыл шаруашылығы университеті сияқты ауыл шаруашылығы инженерлік институттары кіреді. Хайдарабадта сонымен қатар НИФТ Хайдарабад, Үндістан бизнес мектебі, ICFAI жоғары білім беру қоры және Ұлттық ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеулер менеджменті академиясы (NAARM) сияқты бакалавриат және магистратура бағдарламаларын ұсынатын сәндік дизайн мектептері бар.

Public and private schools in Hyderabad are governed by the Board of Secondary Education, Telangana or Central Board of Secondary Education, depending on the affiliation and follow a "10+2+3" plan. About two thirds of pupils attend privately run institutions. Languages of instruction include English, Hindi, Telugu and Urdu. Depending on the institution, students are required to sit the Secondary School Certificate or the Indian Certificate of Secondary Education. After completing secondary education, students enroll in schools or junior colleges with higher secondary facilities. Admission to professional graduation colleges in Hyderabad, many of which are affiliated with either Jawaharlal Nehru Technological University Hyderabad (JNTUH) or Osmania University (OU), is through the Engineering Agricultural and Medical Common Entrance Test (EAM CET). There are 13 universities in Hyderabad: six private universities, two deemed universities, six state universities, and three central universities. The central universities are the University of Hyderabad (Hyderabad Central University, HCU), Maulana Azad National Urdu University and the English and Foreign Languages University. Osmania University, established in 1918, was the first university in Hyderabad and as of 2012 is India's second most popular institution for international students. The Dr. B. R. Ambedkar Open University, established in 1982, is the first distance learning open university in India. Hyderabad is home to a number of centres specialising in particular fields such as biomedical sciences, biotechnology and pharmaceuticals, such as the National Institute of Pharmaceutical Education and Research (NIPER), Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB), Centre for DNA Fingerprinting and Diagnostics (CDFD) and National Institute of Nutrition (NIN). Hyderabad has five major medical schools—Osmania Medical College, Gandhi Medical College, Nizam's Institute of Medical Sciences, Deccan College of Medical Sciences and Shadan Institute of Medical Sciences—and many affiliated teaching hospitals. An All India Institute of Medical Sciences has been sanctioned in the outskirts of Hyderabad. The Government Nizamia Tibbi College is a college of Unani medicine. Hyderabad is also the headquarters of the Indian Heart Association, a non profit foundation for cardiovascular education. Notable central institutions in Hyderabad include the NALSAR University of Law, Hyderabad (NLU), Indian Institute of Chemical Technology (IICT), National Geophysical Research Institute, National Institute of Rural Development, Indian Air Force Academy, National Industrial Security Academy, Central Institute of Tool Design, Institute of Public Enterprise, Administrative Staff College of India and the Sardar Vallabhbhai Patel National Police Academy. Technical and research institution include the International Institute of Information Technology, Hyderabad (IIITH), Birla Institute of Technology and Science, Pilani – Hyderabad (BITS Pilani), Tata Institute of Fundamental Research Hyderabad (TIFR H) and Indian Institute of Technology, Hyderabad (IIT H) as well as agricultural engineering institutes such as the International Crops Research Institute for the Semi Arid Tropics (ICRISAT) and the Acharya N. G. Ranga Agricultural University. Hyderabad also has schools of fashion design including NIFT Hyderabad, management schools including the Indian School of Business, ICFAI Foundation for Higher Education, and the National Academy of Agricultural Research Management (NAARM) offering undergraduate and postgraduate courses.

Спорт

Кәсіби деңгейде қалада 2002 жылғы Үндістанның ұлттық ойындары, 2003 жылғы Африка-Азия ойындары, 2004 жылғы АП Туризм Хайдарабад ашық әйелдер теннис турнирі, 2007 жылғы Әскери әлем ойындары, 2009 жылғы Бадминтон әлем чемпионаты және 2009 жылғы IBSF әлем снукер чемпионаты сияқты ұлттық және халықаралық спорттық іс-шаралар өтті. Қалада кәсіби жарыстарға арналған бірқатар орындар бар, мысалы, Сурандрахра Прадеш спорт кешені далалық хоккейге, Гачибоулидегі Г. М. С. Балайоги стадионы жеңіл атлетика мен футболға, ал крикетке Лал Бахадур Шастри стадионы және Ражив Ганди халықаралық крикет стадионы, Хайдарабад крикет қауымдастығының үй алаңы ретінде қолданылады. Хайдарабад көптеген халықаралық крикет матчтарын өткізді, соның ішінде 1987 және 1996 жылғы ICC крикет әлем чемпионаттарының ойындарын қабылдады. Хайдарабадтың крикет командасы бірінші сыныптық крикет турнирі Ранжи Трофи, А тізіміндегі Виджай Хазаре Трофи және Т20 Сайед Муштак Али Трофи турнирлерінде бақ сынасады. Хайдарабад – 2016 жылғы Индия премьер-лигасының (IPL) чемпионы болған Sunrisers Hyderabad франшизасының туған жері. Бұрынғы Deccan Chargers франшизасы 2009 жылғы Индия премьер-лигасында жеңіске жеткен болатын. Қаланың кәсіби футбол клубы Хайдарабад ФК Үндістан Супер лигасында (ISL) өнер көрсетіп, 2021–22 жылғы Үндістан Супер лигасының чемпионы атанды. Британдық үстемдік кезінде Секундерабад белгілі спорт орталығына айналды, көптеген жарыс жолдары, парад алаңдары мен поло алаңдары салынды. Низамдар мен британдықтар құрған Secunderabad Club, Nizam Club және жыл сайынғы Deccan derby жарысына танымал Хайдарабад жарыс клубы сияқты элиталық клубтар әлі де жұмыс істеп келеді. Соңғы жылдары мотор спорты дамыды, Andhra Pradesh Motor Sports Club Deccan Mile Drag, TSD Ralli және 4x4 off road ralli сияқты танымал іс-шараларды ұйымдастырып келеді. 2023 жылғы Хайдарабад ePrix жарысы, Хайдарабад көшелерінде өткен, Үндістандағы алғашқы FIA Formula E әлем чемпионатының жарысы болды.

Көлік

2018 жылғы мәліметтер бойынша, Хайдарабадта орта қашықтыққа жүру үшін ең көп қолданылатын көлік түрлері – мемлекеттік қызметтер, атап айтқанда жеңіл теміржол мен автобустар, сондай-ақ жеке таксилер мен авторикшалар. Бұл көлік түрлері күніне 3,5 миллион жолаушыға қызмет көрсетеді. Автобус қатынасы қала орталығындағы Махатма Ганди автобус станциясынан жүзеге асырылады, онда 3800 автобустан тұратын парк 3,3 миллион жолаушыға қызмет етеді. Хайдарабад метрополитені 2017 жылдың қараша айында ашылды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, ол 57 стансасы бар 3 желілі желі болып табылады және Дели метрополитені мен Намма метрополитенінен кейін Үндістандағы үшінші ірі метро желісі болып есептеледі. Хайдарабадтың көп режимді көлік жүйесі (MMTS) – күніне 180 000 жолаушы тасымалдайтын 121 бағыттан тұратын үш желілі қала маңындағы теміржол қызметі. Хайдарабадтан қалааралық теміржол қатынасы жүзеге асырылады; ең ірі және басты станция – Секундерабад теміржол станциясы, ол Үндістан теміржолының Оңтүстік-Орталық аймақтық бас штабы және Секундерабад пен Хайдарабадты байланыстыратын автобустар мен MMTS жеңіл теміржол қызметтерінің торабы болып табылады. Хайдарабадтағы басқа да ірі теміржол станциялары – Хайдарабад Декан, Качегуда, Бегумпет, Малкаджгири және Лингампалли. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, қалада 5,3 миллионнан астам көлік құралы тіркелген, оның 4,3 миллионы – екі дөңгелекті, ал 1,04 миллионы – төрт дөңгелекті көліктер. Мұнда жолаушылардың 80%-ы және жүктердің 60%-ы автомобиль көлігімен тасымалданады. Қала ішіндегі жол ағзаларын жеңілдету үшін Ішкі сақиналық жол, Сыртқы сақиналық жол, Хайдарабадтың көтерілген тас жолы (Үндістандағы ең ұзын эстакада), сондай-ақ әртүрлі түйіскендер, көпірлер мен жер асты жолдары салынды. Қала ішіндегі ең жоғары жылдамдық шегі екі дөңгелекті көліктер мен жеңіл автокөліктер үшін, авторикшалар үшін, жеңіл коммерциялық көліктер мен автобустар үшін белгіленген. Хайдарабад алты басқа штатқа байланысты үш ұлттық тас жолының торабында орналасқан: NH 44 солтүстіктегі Шринагардан (Жамму және Кашмир) оңтүстіктегі Каньякумариге (Тамил Наду) дейін созылады; NH 65 шығыс-батыс бағытында Мачилипатнамадан (Андхра-Прадеш) өтеді және Хайдарабад пен Сурьяпетті Махараштраның Пуне қаласымен байланыстырады; NH 163 Хайдарабад пен Бхопалпатнаманы (Чхаттисгарх) байланыстырады; NH 765 Хайдарабадты Шрисайламға (Андхра-Прадеш) қосады. Бес облыстық тас жолы бар, олардың ішінде SH 1 Хайдарабадты Рамагундаммен байланыстырады, ал SH 2, SH 4 және SH 6 Хайдарабадтан өтеді немесе одан өтеді. Әуе трафигі бұрын 1930 жылы құрылған Бегумпет әуежайы арқылы жүзеге асырылды, бірақ 2008 жылы ол Ражив Ганди халықаралық әуежайы (RGIA)мен ауыстырылды, ол жылына 25 миллион жолаушы мен 150 000 тонна жүк тасымалдауға қабілетті. 2020 жылы Халықаралық әуежайлар кеңесі (әлемдегі әуежайларды білдіретін тәуелсіз ұйым) RGIA-ны 15-25 миллион жолаушы санаттарындағы ең экологиялық таза және жайлы әуежай деп таныды.

as of 2018, the most commonly used forms of medium distance transport in Hyderabad include government owned services such as light railways and buses, as well as privately operated taxis and auto rickshaws. These altogether serve 3.5 million passengers daily. Bus services operate from the Mahatma Gandhi Bus Station in the city centre with a fleet of 3800 buses serving 3.3 million passengers. Hyderabad Metro, a light rail rapid transit system, was inaugurated in November 2017. as of 2020 it is a 3 track network spread upon with 57 stations, and is the third largest metro rail network in India after Delhi Metro and Namma Metro. Hyderabad's Multi Modal Transport System (MMTS), is a three line suburban rail service with 121 services carrying 180,000 passengers daily. Intercity rail services operate from Hyderabad; the main, and largest, station is Secunderabad railway station, which serves as Indian Railways' South Central Railway zone headquarters and a hub for both buses and MMTS light rail services connecting Secunderabad and Hyderabad. Other major railway stations in Hyderabad are Hyderabad Deccan, Kacheguda, Begumpet, Malkajgiri and Lingampalli. as of 2018, there are over 5.3 million vehicles operating in the city, of which 4.3 million are two wheelers and 1.04 million four wheelers. especially since 80% of passengers and 60% of freight are transported by road. The Inner Ring Road, the Outer Ring Road, the Hyderabad Elevated Expressway, the longest flyover in India, and various interchanges, overpasses and underpasses were built to ease congestion. Maximum speed limits within the city are for two wheelers and cars, for auto rickshaws and for light commercial vehicles and buses. Hyderabad sits at the junction of three National Highways linking it to six other states: NH 44 runs from Srinagar, Jammu and Kashmir, in the north to Kanyakumari, Tamil Nadu, in the south; NH 65, runs east west between Machilipatnam, Andhra Pradesh connects Hyderabad and Suryapet with Pune, Maharashtra; NH 163 links Hyderabad and Bhopalpatnam, Chhattisgarh; NH 765 links Hyderabad to Srisailam, Andhra Pradesh. Five state highways, SH 1 links Hyderabad, to Ramagundam, SH 2, SH 4, and SH 6, either start from, or pass through, Hyderabad. Air traffic was previously handled via Begumpet Airport established in 1930, but this was replaced by Rajiv Gandhi International Airport (RGIA) in 2008, capable of handling 25 million passengers and 150,000 metric tonnes of cargo per annum. In 2020, Airports Council International, an autonomous body representing the world's airports, judged RGIA the Best Airport in Environment and Ambience and the Best Airport by Size and Region in the 15 25 million passenger category.