Кіріспе
Казиноларда валюта ретінде қолданылатын кіші дисктер. Казино фишкалары (покер фишкалары, ойын жетондары немесе чектер деп те аталады) – казиноларда валюта ретінде қолданылатын кіші дисктер. Ірі, тікбұрышты ойын пласталары жоғары ставкалары бар ойындарда қолданылуы мүмкін. Покер фишкалары сондай-ақ, бейресми немесе турнирлік ойындарда ойын ақшасы ретінде кеңінен қолданылады, казино фишкаларын коллекциялайтындар үшін нумизматикалық құндылыққа ие, немесе естелік ретінде сақталуы мүмкін. Үстел ойындарында қолданылатын фишкалар мен пласталар металл, саз, керамика және пластик материалдарының қоспасынан жасалуы мүмкін, олар әртүрлі номиналдарды көрсететін түстермен және сандармен инкрустацияланған немесе боялған, ал металл монета тәрізді жетондар негізінен ойын автоматтарында қолданылады. Кейбір казинолар фишкаларға деректерді жинау және жалғандаумен күресу үшін RFID таңбаларын орнатады, ал пласталарда сериялық нөмірлер болуы мүмкін.
Casino chips (also known as poker chips, gaming tokens, or checks/cheques) are small discs used as currency in casinos. Larger, rectangular gaming plaques may be used for high stakes games. Poker chips are also widely used as play money in casual or tournament games, are of numismatic value to casino chip collectors, or may be kept as souvenirs. Chips and plaques used in table games may be made of a mixture of metal, clay, ceramic, and plastic materials inlayed or painted with colors and numbers indicating various denominations, while metal token coins are used primarily in slot machines. Some casinos embed RFID tags into chips to collect data and fight counterfeiting, and plaques may have printed serial numbers.
Қолдану
Ақша казинодағы жетондарға казино қашасында, ойын үстелінде немесе кассалық станциясында айырбасталады. Жетон казинода ақшамен алмастырылады. Жалпы алғанда, олар казинодан тыс жерде құндылығы жоқ, бірақ құмар ойын қалаларындағы кейбір кәсіпорндар (мысалы, такси немесе официанттар – әсіресе ұншық үшін) оларды бейресми түрде қабылдай алады. Жетонды қолданудың бірнеше себебі бар. Чиптердің біркелкі мөлшері, пішіні және үлгілері болғандықтан, оларды валютамен салыстырғанда санау оңай. Бұл мүмкіндік pit boss немесе қауіпсіздік қызметкерлеріне төлем сомасын жылдам тексеруге, дилердің клиентке дұрыс төлем жасамай қалу ықтималдығын азайтуға мүмкіндік береді. Казиноның ресми жетондарының біркелкі салмағы оларды санаудың орнына үлкен үймелерді немесе чиптерді өлшеуге мүмкіндік береді (бірақ чиптер табасы сияқты көмекші құралдар көбірек қолданылады). Сонымен қатар, тұтынушылар қолма-қол ақшаға қарағанда, алмастыру валютасымен еркін ойнайды. Казинолардың ойын үстелінде ақшаның орнына чиптерді пайдалануының тағы бір себебі – ойыншылардың ставкаларын қайтарып алып, ставкалары ұтпаған жағдайда қашуға тырысуына жол бермеу, себебі чиптерді, ақшадан айырмашылығы, казино кассасында өтеуге болады және олар казинодан тыс жерде құндылығы жоқ. Соңында, чиптер казино атмосферасының ажырамас бөлігі саналады және оларды қандай да бір балама валютамен ауыстыру көпке ұнамас. Көптеген казинолар ойын автоматтарында металл жетондарды (және монеталарды) пайдалануды тоқтатты, олардың орнына қағаз түбіртектерді немесе алдын ала төленген карталарды қолданады. Бұл орнатуға қымбат инфрақұрылымдық шығындарды талап етеді, бірақ монеталарды өңдеуге байланысты шығындарды, монеталарды немесе жетондарды қабылдайтын автоматтарында кездесетін ақауларды жояды және әдетте монета механизмдеріне арналған машинаның кеңістігінде ойынға арналған технологияны пайдалануға мүмкіндік береді. Кейбір казинолар (мысалы, Лас-Вегастағы Hard Rock Hotel) түбіртек жүйесін орнатқанда 1 долларлық жетондарды 1 долларлық чиптер ретінде пайдалану үшін сақтап қалды, ал түбіртектерді пайдаланатын көптеген басқа казинолар жетондарды мүлдем жойды. Түбіртектерді пайдаланатын көптеген казиноларда клиенттер түбіртектерді өтеуге болатын автоматтандырылған машиналар бар, бұл монеталарды санау терезелерінің қажеттілігін жояды және еңбек шығындарын азайтады. Казино чиптерін жинау – нумизматиканың бір саласы, дәлірек айтқанда экзонумияны жинау. Бұл хобби 1988 жылы құрылған Казино чиптері мен ойын жетондарын жинаушылар клубының арқасында кеңінен танымал болды. Кейбір коллекционерлер белгілі бір казино жетондарын 100 000 долларға дейін бағалай алады, олар көбінесе eBay сияқты онлайн аукциондық веб-сайттарда сатылады. Кейбір казинолар арнайы жасалған чиптер жинақтарын және казино аты жазылған бір немесе екі карта жинағын сатады. Әр жинақ кішкентай портфельде немесе қорапта сақталады.
Тарих
Қазіргі казино жетондарының алғашқы үлгілері Ombre және Quadrille карта ойындарында есепті сақтау үшін қолданылған санағыштар болды. 1752 жылы француздық Quadrille жиынтығында jetons, fiches және mils деп аталатын түрлі санағыштар болған. Қазіргі покер фишкаларынан өзгеше, олардың түсі тек ойын соңында төлемдерді есептеу үшін ойыншыға тиесілігін анықтау мақсатында әртүрлі болған, әр санағыш түрінің пішінімен ерекшеленген. 19 ғасырдағы покердің алғашқы жылдарында ойыншылар көзге түсетін кез келген құнды затты пайдаланған. Алғашқы покершілер кейде тік бұрышты алтын сынықтарын, алтын ұсақтарын, алтын шаңын немесе монеталарды, сондай-ақ, негізінен піл сүйегінен, сүйектен, ағаштан, қағаздан және балшық пен шелақтың қоспасынан жасалған "чиптерді" қолданған. 1880 жылдар мен 1930 жылдардың соңы арасында бірнеше компания балшықтан жасалған покер фишкаларын шығарған. Таңдауға 1000-нан астам дизайн болған. Көптеген чиптер ақ, қызыл, көк және сары түсті болған, бірақ оларды кез келген қалаулы түспен жасауға болады.
Құрылыс
Нақты казино фишкаларының басым көпшілігі «балшық» фишкалары деп аталады, бірақ оларды қысыммен қалыптау арқылы жасалған фишкалар деп дәл сипаттауға болады. Көпшілік пікірге қарамастан, 1950 жылдардан бері ешбір казино фишкасы 100% балшықтан жасалған емес. Қазіргі заманғы балшық фишкалары балшықтан ғана жасалғаннан гөрі берік материалдардан тұрады. Фишкалардың кем дегенде бір бөлігі мысық төсегінде кездесетін құм, саз және балшық сияқты жерлік материалдардан жасалған. Осы фишкаларды жасау процесі өндірушілердің коммерциялық құпиясы болып табылады және әлдеқандай өндірушіге байланысты сәл өзгеше болуы мүмкін, көбінесе әрбір фишканы жасау қымбатқа соғады және көп уақыт алады. Фишка шетіндегі нүктелер немесе кірмелер боялмайды; осы эффектті алу үшін балшықтың сол бөлігі алынып тасталады, содан кейін басқа түсті балшықпен ауыстырылады; мұны әрбір фишкаға жеке-жеке жасауға болады немесе цилиндрлі материалдан жолақ алып, оны басқа түске ауыстырып, содан кейін оны фишкаларға бөлуге болады. Содан кейін әрбір фишкаға қалауынша орталық кірме қосылады және фишканы қысыммен қалыптау үшін арнайы қалыпқа салады, сондықтан оларды «қысыммен қалыптау арқылы жасалған фишкалар» деп атайды. Қысымның күші және қосылған жылу әрбір өндірушіге қарай өзгереді. Балшық фишкаларындағы басылған графикалық элементтер кірме деп аталады. Кірмелер әдетте қағаздан жасалады, содан кейін олар қысыммен қалыптау процесінен бұрын фишкаға жабыстырылатын пластик пленкамен қапталады. Қалыптау процесі кезінде кірме фишкаға берік бекітіледі және кірмені зақымдамай фишкадан алу мүмкін емес. Керамикалық фишкалар 1980 жылдардың ортасында балшық фишкаларына балама ретінде пайда болды және казиноларда да, үй нарығында да қолданылады. Чиптің бүкіл бетіне, тек кірмеге ғана емес, әріптер мен графиканы басып шығару мүмкіндігі оларды танымал етті. Керамикалық фишкалар кейде балшықтан жасалған немесе балшық композиты деп те аталады, бірақ шындығында олар керамиканың немесе фарфордың сезімін және дыбысын жақындататын арнайы пластик немесе шайыр қоспасынан жасалған инъекциялық қалыптау арқылы жасалған фишкалар. Үй нарығы үшін түрлі пластиктен және пластикпен қапталған металлдан жасалған арзан фишкалар да бар. АҚШ казиноларында қолданылатын фишкалардың салмағы әдетте 10 граммды құрайды, бірақ олар дүние жүзінде 8-ден 16 граммға дейін болуы мүмкін.
Түстер
Покерлік чиптердің номиналы үшін жалпыға бірдей стандартталған түстер схемасы жоқ, және схемалар ұлттық және аймақтық деңгейде ғана емес, тіпті бір орын ішіндегі шара түріне қарай да өзгереді. Үй жиынтығындағы чиптердің түстері әдетте қызыл, ақ, көк, кейде жасыл және қара болады; алайда, соңғы кезде кең ауқымды түстер, әсіресе төмен құнмен ABS пластик чиптері қолжетімді болды. Тағы да кең таралған түстер – қызғылт, күлгін, сары, қызғылт сары және сұр. Үй чиптерінің жаңа дизайны үш түсті схемаларды қамтиды, онда үш кезеңді қалыптау процесі бірегей негізгі, екіншілік және егжей-тегжейлі түстермен чип жасауға мүмкіндік береді. Чип жиынтығы сатып алушыға қарай жасалғандықтан, әртүрлі түстердің құны әртүрлі болады, дәстүрлі емес түстер турнирлерде 500, 1000, 5000 доллар және т.б. сияқты жоғары құндылықтар ретінде немесе төмен ставкалары бар ойындарда 2 немесе 0,50 доллар сияқты ерекше "бөлшек" құндылықтар ретінде қолданылады. Казиноларда бірыңғай чип түстері мен өлшемдерін кейде жергілікті ойынды бақылау органы сәйкестік үшін белгілейді. Мысалы, Нью-Джерси және Иллинойс штаттарының ережелері ұқсас түстерді көрсетеді. Невадада түстерге қатысты ережелер жоқ, сондықтан Невада казинолары 1 доллар үшін ақ, көк немесе сұр түсті пайдалана алады, бірақ 5 доллардан 5000 долларға дейін әрқашан бір түсті болады. Құмар ойындар заңды барлық АҚШ штаттары казино чиптерінде бірегей жиек белгілерінің комбинациясы болуын талап етеді, сондай-ақ казиноның аты мен орналасқан жері, және чиптің құны (бар болса) токеннің беткі және артқы жағына басылып немесе қалыпталып қойылады. 19 ғасырдағы АҚШ-та жоғары құндылықтар үшін көк чиптерді пайдалану дәстүрі болғандықтан, 1873 және 1894 жылдардан бастап "көк чип" сөзі, зат есім және сын есім ретінде жоғары құндылықты чиптер мен мүлікті білдіреді. Бұл орнықты коннотация 1920 жылдары көк чип акциясының мағынасына дейін кеңейтілді. 2,50 долларлық чиптер (чиптерді жинаушылар "снапперлер" деп атайды) көбінесе блэкджек үстелдерінде қолданылады, себебі "табиғи" (ойыншыға берілген алғашқы екі картада 21) әдетте 3:2 төлейді, ал көптеген ставкалар 5 долларлық қадамдармен жасалады. Алайда, Атлантик-Ситидегі Tropicana казиносы мен Borgata және басқалары 7,50-ден 15 долларға және 10-нан 20 долларға дейінгі покер ойындарында 2,50 долларлық (қызғылт) чиптерді пайдаланады. 20 долларлық чиптер көбінесе баккара және Пай Гоу покерде қолданылады, себебі баккарадағы барлық жеңісті банкирлік ставкалар үшін және Пай Гоудағы жеңісті ставкалар үшін 5% комиссия теңдей алынады. 20 долларлық ставкалар құмар ойындар мен рулетка сияқты дәстүрлі үстел ойындарында жиі кездеседі; мысалы, 20 долларлық чип құмар ойынындағы әр "қиын жолға" 5 долларлық ставка жасайды және чиптер үймесін беруден немесе ақшаны қайтарудан ыңғайлы. Сегіз саны қытай мәдениетінде сәтті сан саналатындықтан, 8, 88 және 888 (мысалы, АҚШ-та 8 доллар) номиналындағы чиптер қытай клиенттерін қызықтыратын казиноларда жиі кездеседі, көбінесе қытайлық Ай жаңа жылын жарнамалау мақсатында. Олар кейде сол жылмен байланысты жануардың суретін көрсетеді және түрлі түстерде шығарылады. Төмен номиналды сары чиптердің құны әртүрлі: Атлантик-Сити мен Иллинойста 20 доллар (сондай-ақ "горчичный сары" 0,50 долларлық чиптерді пайдаланады); Оңтүстік Калифорниядағы покер залдарында 5 доллар; Коннектикуттағы Ledyard қаласындағы Foxwoods покер залында 2 доллар; Миннесотадағы Running Aces Harness Park және Canterbury Park; және Аризонадағы Тусондағы Casino del Sol; ал Висконсин штатындағы Милуокидегі Potawatomi казиносында 0,50 доллар. Көк чиптер кейде 10 доллар үшін қолданылады, әсіресе Атлантик-Ситиде. Лас-Вегас пен Калифорнияда көптеген казинолар 1 долларлық чиптер үшін көк немесе ақ түсті пайдаланады, бірақ көптеген Лас-Вегас казинолары қазір чиптердің орнына 1 долларлық металл жетондарды қолданады. Чиптер 1000 доллар немесе одан да көп номиналында да қолжетімді, бұл казиноның ставка шектеулеріне байланысты. Мұндай чиптер көбінесе сары немесе қызғылт сары болады. Невада, Атлантик-Сити және жоғары ставкаларына рұқсат беретін басқа да аймақтардағы казиноларда әдетте 5000, 10000, 25000 доллар және одан да көп номиналындағы чиптер бар; олардың түстері әртүрлі. 5000 доллардан жоғары номиналды чиптерді қалың жұртшылыққа кездестіру сирек, оларды пайдалану көбінесе негізгі емес, "жоғары лимит бөлмелерімен" шектеледі, онда ставкалар негізгі қабаттағыдан әлдеқайда жоғары. Казинолар көбінесе осы номиналды ойындар үшін ойын тақталарын пайдаланады: Бұл тақталар ойналатын картаның шамамен мөлшерінде болады және олар сериялық нөмірлермен белгіленуі керек. Бүгінгі күнге дейін тақтаға қойылған ең жоғары құн Лас-Вегастағы London Club-та қолданылған 10 миллион доллар. Телевизияда көрсетілетін покер турнирлері мен ақша ойындары жоғары номиналды бумаланған қағаз ақшаны пайдаланады, бірақ World Series of Poker және World Poker Tour 250 000 долларға дейінгі номиналы бар дөңгелек чиптерді ғана пайдаланады; алайда, турнирлік чиптер ақшаға айырбастауға жарамайды. Еуропалық казинолар ұқсас схеманы пайдаланады, бірақ кейбір орындар, мысалы, Aviation Club de France, 2 евро үшін қызғылт және 10 евро үшін көк түсті пайдаланады. Еуропалық казинолар да жоғары номиналды чиптердің орнына тақталарды пайдаланады, әдетте 1000 евро және одан жоғары диапазонда.
Қауіпсіздік
Әрбір казинода, тіпті үлкен компанияның бөлігі болса да, ерекше фишкалар жиынтығы болады. Бұл казино фишкаларын басқалардан ажыратады, себебі ойын алаңындағы әрбір фишка мен жетон тиісті сомадағы ақшамен қамтамасыз етілуі керек. Сонымен қатар, Невада штатынан басқа, казиноларға басқа казино фишкаларын қабылдауға рұқсат етілмейді. Казино фишкаларының қауіпсіздік мүмкіндіктері көптеген. Суреттер өте жоғары сапада немесе фотосуреттей дәлдікте болады. Фишка жиегіндегі (жиегіндегі нүктелер) түсті комбинациялар көбінесе нақты казиноға тән. Инкрустацияға ультракөк сәулелік (UV) белгілер салынуы мүмкін. Кейбір фишкаларда Wynn казиносындағы (Лас-Вегас) фишкалар сияқты RFID технологиясы қолданылады. Сонымен қатар, өндірушілердің белгілерін қайта жасау қиын. Қалпа фишкалар сирек кездеседі. Жоғары деңгейдегі қадағалау және қызметкерлердің фишка дизайны мен түсімен таныстығы, жалған фишкаларды өткізуді қиындатады. Дегенмен, казинолар мұндай жағдайға дайын. Барлық штаттар казиноларда резервтегі фишкалар жиынтығын, баламалы белгілермен болуын талап етеді, бірақ резервтегі фишкалардың саны едендегі фишкалар санымен бірдей болуы міндетті емес. Фишкаларды жалған жасаудың ең ірі жағдайы 2005 жылы тіркелді, сол кезде екі адам 1 долларлық фишкаларды жоғары номиналды фишкаларға заңсыз айырбастауға қатысты. Турнирлерде қолданылатын казино фишкалары әдетте арзан және қарапайым дизайнда болады. Фишкалардың ақшалай құны болмағандықтан, көбінесе бір түспен (көбінесе казино еденіндегі фишкалардан өзгеше көлеңкеде немесе тонмен), кішірек енімен және номиналды ажырату үшін ішкі жағында қарапайым белгімен жасалады; алайда, кейбір іс-шараларда (мысалы, Покердің Дүниежүзілік сериясы немесе теледидарда көрсетілетін басқа покер турнирлерінде) фишкалар едендегі фишкалардың сапасына жақымдап келеді.
Вариациялар
Лас-Вегастағы Hard Rock Hotel and Casino сияқты бірнеше казино түрлі шараларды еске түсіретін, бірақ жалпы түс схемасын сақтайтын, әртүрлі дизайндағы "шешімді шығарылым" чиптерін шығарады. Бұл клиенттерді оларды естелік ретінде сақтауға, ал казиноға пайда табуға мүмкіндік береді. Кейбір казиноларда, мысалы Лас-Вегастағы Wynn және Encore казиноларында, чиптерге RFID тегтері орнатылған, бұл казиноларға оларды жақсырақ бақылауға, ойыншылардың орташа ставкаларының мөлшерін анықтауға және оларды жасауды қиындатуға көмектеседі. Дегенмен, бұл техника қымбатқа түседі және көптеген адамдар оны пайда табу үшін қажетсіз деп есептейді. Сонымен қатар, бұл технология ойыншыларға жеке ставка жасауға мүмкіндік бермейтін ойындарда, мысалы, рулеткада аз пайда әкеледі.