Кіріспе

Майкл Дин Крейпо (ағылш. Michael Dean Crapo; 1951 жылғы 20 мамырда туған) – американдық заңгер және саясаткер, қазіргі кезде Айдахо штатының аға сенаторы, ол 1999 жылдан бері осы лауазымды иеленуде. Республикалық партия мүшесі Крапо 1993 жылдан 1999 жылға дейін Айдахо штатының 2-ші округінен АҚШ өкілі болды. Ол Айдахо штатының конгресс делегациясының ең тәжірибелі мүшесі, 1993 жылдан бері қызмет етеді. Айдахо-Фолс қаласында туған Крейпо Бригам Янг университетін және Гарвард құқық мектебін бітірген. 1980-ші жылдары туған қаласында заңгер болып жұмыс істеген, сонымен қатар жергілікті республикалық саясатқа белсенді қатысқан. Оның інісі Терри Крейпо 1968 жылдан 1972 жылға дейін Айдахо штатының өкілдер палатасының көпшілік көшбасшысы болды және 1982 жылы лейкемиядан қайтыс болғанға дейін ықпалды саяси тұлға болды. Інісінің қайтысынан кейін Крейпо 1984 жылы Айдахо Сенатына сайланды. 1988 жылдан 1992 жылға дейін Сенат төрағасының міндетін атқарды. 1992 жылы Конгресске Айдахо штатының 2-ші округінен сайланды. Палатада үш мерзім қызмет еткеннен кейін, 1998 жылы Дирк Кемпторн Айдахо губернаторы болу үшін орынды босатқанда АҚШ Сенатының бос орындығына үміткер болды. Крейпо 70% дауыспен сайланды және Айдахо штатын Сенатта өкілдік еткен Иса Мәсіхтің соңғы күндегі шіркеуінің алғашқы мүшесі атанды. 2004 жылы ол өзінің жалғыз қарсыласы, демократтық үміткер Скотт МакКлюрді 99% дауыспен жеңді. 2010, 2016 және 2022 жылдары қайта сайланды.

Ерте өмір және білім

Крэпо 1951 жылы 20 мамырда Айдахо штатының Айдахо-Фолс қаласында Мельба (туған есімі Олсен) мен Джордж Крэпоның отбасында дүниеге келген. Ол 1966 жылы «Құсқыран» (Eagle Scout) атағын алған. Крэпо 1973 жылы Бригам Янг Университетінде саяси ғылымдар бойынша үздік дипломмен (summa cum laude) бакалавр, ал 1977 жылы Гарвард заң мектебінде құрметті дипломмен (cum laude) заң докторы (J. D.) дәрежесін бітірген.

Алғашқы саяси мансап

Заң факультетін бітіргеннен кейін Крэпо бір жыл бойы АҚШ-тың 9-шы округтік апелляциялық сотының судьясы Джеймс М. Картердің кеңсесінде заң кеңесшісі болып қызмет етті. Содан кейін ол Айдахо штатына оралып, адвокаттық тәжірибесін бастады, Idaho Falls қаласындағы Holden Kidwell Hahn & Crapo заң фирмасына, ағасы Терри Крэпомен бірге қосылды. 1980-жылдары ол республикалық партияның штат заң шығарушы органына сайлау кампанияларына белсенді қатысты. Оның ағасы Терри Крэпо 1968-1972 жылдар аралығында Айдахо штатының Өкілдер палатасының көпшілік көшбасшысы болып төрт жыл қызмет етті және Айдахо саясатындағы үміткер жұлдыз саналды. 1982 жылы Терри лейкемиядан қайтыс болғаннан кейін Майк Айдахо штатының Сенатына бос орынға үміткер болды. 1984 жылы ол штат Сенатына сайланды және 1992 жылға дейін қызмет етті. 1988 жылы Сенат төрағасы протемпора Джим Риш Айдахо Сенатына қайта сайлануда күтпеген жеңіліске ұшырады, ал Крэпо әріптестерімен президент лауазымына сайланды. Ол 1988 жылдан 1992 жылға дейін Сенат төрағасы протемпора болып қызмет етті. 1989 жылдың 27 қаңтарында Крэпо Айдахоның губернаторы міндетін 12 сағатқа атқарды, себебі губернатор Сесил Д. Андрус Конгресс алдында куәлік беру үшін штаттан тыс болды, ал вице-губернатор Буч Оттер өзінің жұмыс берушісі Симплот компаниясының ісімен штаттан тыс сапарда болды. Демократ Андрус Крэпоға "Мен істемейтін нәрсені істеме" деп хат қалдырды. P.S. Орындық жайлы, солай емес пе?" Крэпо 1992 жылы Конгресске сайланды, АҚШ Өкілдер палатасында Айдахо штатының 2-ші сайлау округін өкілдік етті. Ол 1993 жылдан 1999 жылға дейін үш мерзім бойы қызмет етті. 1998 жылы ол АҚШ Сенатына сайланды.

Сайлаулар

Краппо 1998 жылы АҚШ Сенатына сайланды. Ол губернаторлыққа үміткер болу үшін бір мерзімнен кейін зейнеткерлікке шыққан республикашы Дирк Кемпторнның орнын басты. Сенатқа үміткерлігінде, оның бұрынғы палатадағы науқандарындағы сияқты, Краппоның науқанында оның атын (Крапо) "а" әрпінің үстіне макрон қойылып, оның дұрыс айтылуын ("Крей По") көрсету үшін арнайы белгілер жасалды. 2004 жылы Краппо 99,2% дауыспен қайта сайланды, ал қалған 0,8% дауыс демократ Скотт МакКлюрге берілді. 2010 жылы Краппо үшінші мерзімге 71% дауыспен сайланды, демократ П. Том Салливанды және Конституциялық партиядан үміткер Рэнди Бергквисті жеңіп шықты. 2016 жылы Краппо төртінші мерзімге 66% дауыспен қайта сайланды, демократ Джерри Стерджиллді және Конституциялық партиядан үміткер Рэй Райцті жеңіп, дауыс берудің басым бөлігін алды. 2016 жылдың қазан айында Дональд Трамп пен Билли Буш арасындағы әңгіме жазбасы жарық көргеннен кейін, Краппо Трампқа дауыс бермейтінін мәлімдеді. Бірақ кейін ол бұл шешімін өзгертті.

1990 жылдар

1999 жылдың 12 ақпанында Крэпо импичментке ұшыратуға болатын қылмыстар бойынша кінәлі деп танып, Билл Клинтонды қызметтен шеттетуге дауыс берген 50 сенатордың бірі болды.

2000 жылдар

111-ші Конгрессте Крэпо Сенаттың келесі комитеттерінде қызмет етті: Банктік, Тұрғын үй және қала құрылысы; Бюджет; Қоршаған орта және қоғамдық жұмыстар; Үндістер ісі; және Қаржы. Ол Сенаттағы Ядролық клубтың (Caucus) және Канада-АҚШ парламентаралық тобының (IPG) төрағасы болып табылады; ол негізін қалаған ХОББ (созылмалы обструктивті өкпе ауруы) клубының (Caucus) және Конгресс спортшылары клубының (Caucus) да төрағасы. Крэпо 2009 жылдың 3 қаңтарында 111-ші АҚШ Конгресі шақырылған кезде, Ларри Крейг қайта сайлануға түспеу туралы шешім қабылдағаннан кейін штаттың ең тәжірибелі сенаторы атанды. 112-ші АҚШ Конгресінің ашылуында Крэпо Сенаттағы тәжірибесі бойынша 39-шы орынды иеленді. Ол Президент Барак Обаманың денсаулық сақтау реформасына қарсы болды, 2009 жылдың желтоқсанында «Науқастарды қорғау және қолжетімді күтім туралы» заңға қарсы дауыс берді және 2010 жылғы «Денсаулық сақтау және білім беру жөніндегі келісім» заңға қарсы дауыс берді.

2010 жылдар

2013 жылдың сәуірінде Крапо барлық қару сатып алушылардың тексеруін кеңейтетін заң жобасына қарсы дауыс берген 46 сенатордың бірі болды. Ол 40 республикашыл және 5 демократпен бірге заң жобасын қабылдамау үшін дауыс берді. «Нью-Йорк Таймс» газеті Крапоның «Алтылық топқа» қатысқандығы үшін «екі партиялық келісімді жақтаушылар арасында белгілі бір дәрежеде қаһарманға айналғанын» атап өтті. 2017 жылы Крапо 22 сенатордың бірі болып, президент Дональд Трампқа Париж келісімінен АҚШ-ты шығаруға шақырған хатқа қол қойды. Крапоның Жоғарғы Сотқа үміткерлерді тағайындау бойынша сенаторлардың жауапкершілігі туралы көзқарасы өзгерді. Президент Джордж Буштың 2006 жылы Самуэль Алитоны тағайындауы туралы баспасөз хабарламасында Крапо: «Президенттің барлық үміткерлері саяси мақсаттармен сот үміткерлеріне кедергі келтіру әрекеттеріне емес, толыққанды дауыс беруге лайық. Судьялар саясаткер емес, сондықтан судья Алитоның тағайындалуы тағайындау процесіне енген саясатқа нүкте қояды деп үміттенеміз» деді. Ал 2016 жылы оның баспасөз хабарламасында президент Обаманың Меррик Гарлендті қайтыс болған Антонин Скалияның орнына тағайындауы туралы былай делінген:

Конституция президентке Сенаттың кеңесі мен келісімімен Жоғарғы Сотқа үміткерлерді ұсыну құқығын береді. Бұл процестегі рөлі ретінде Сенат өз қалауынша келісім беруден бас тарта алады. Келесі Жоғарғы Сот судьясы әрбір американдыққа әсер ететін және ондаған жылдар бойы еліміздің құқықтық ландшафтын қалыптастыратын шешімдер қабылдайды. Сондықтан, Жоғарғы Соттағы қазіргі бос орын АҚШ-тың келесі президенті ұсынған адаммен толтырылуы керек.

2020 жылдар

2020 жылдың қыркүйегінде, келесі президенттік сайлауға екі айдан аз уақыт қалғанда, Крейпо Трамптың кандидатурасын, әділет Рут Бейдер Гинзбургтың қайтысынан туындаған Жоғарғы Соттағы бос орынды толтыру үшін Сенатта дереу дауыс беруді қолдады, егер "жақсы білікті кандидат" ұсынылса. 116-шы Конгресс кезінде Сенаттың Банктік, тұрғын үй және қалалық істер комитетінің төрағасы болғандығы үшін Крапоға Лугар орталығының бейтарап Конгресс бақылауы бойынша тыңдау индексінде "F" бағасы қойылды. 2021 жылдың 6 қаңтарында Крейпо 2021 жылғы АҚШ сайлаушылар алқасының дауыс санағын растауға қатысып жатқанда Трамптың қолдаушылары АҚШ Капитолийіне шабуыл жасады. Оған жауап ретінде ол "қылқылық жасағандардың" "заңның барлық қатаңдығымен сотталғанын" қалады. Ол Трампты қызметтен алуға қарсы болды, себебі "елдің арасы тым бөлінген" және АҚШ Конституциясының жиырма бесінші түзетуін қолдану "жағдайды нашарлата түседі" деді.

Саяси ұстанымдар

Крапо саяси консерватор саналады. Америка консервативтер одағының Заң шығару есептілігі орталығы оған өмір бойындағы консервативтік бағасы бойынша 91,30 пайыз берген. 2020 жылы «Американдықтар демократиялық әрекеті» оған мүмкін болған 100 ұпайдың ішінде 5 либерализм ұпайы берді.

Аборт

Крэпо абортқа қарсы. 1998 жылы ол ата-анасының рұқсатынсыз аборт жасау үшін штаттар арасында кәмелетке толмағандардың өтуіне тыйым салатын заң жобасын қолдады. 2009 жылы ол БҰҰ-ның халықты ұстау саясатын қаржыландыруды шектеуге дауыс берді. Крэпо 2022 жылдың маусым айында Роу против Уэйд ісінің күшін жоюын жоғары бағалады.

Энергия

Краппо ядролық энергияны қолдайтын адам. Ол Айдахо Ұлттық зертханасының (INL) ядролық энергия жобаларын қолдайды және ядролық энергия инновациялық қабілеттер туралы заң (NEICA) және ядролық энергияны инновациялық дамыту және жаңғырту туралы заң (NEIMA) деп белгілі Сенаттағы ядролық энергияға қатысты заң жобаларының жасалуына көмектесті. Алғашқы заң жобасы INL-де Ұлттық реакторлар инновациялық орталығын құруға көмектесті. Крапо NRA Саяси жеңіс қорынан (NRA) NRA қолдаған мәселелер бойынша дауыс беру нәтижелері үшін бірнеше рет "A+" бағасын алды. Сол жылы ол 12 сенатормен бірге Санди-Хук бастауыш мектебіндегі оқиғадан кейін демократтардың қару-жараққа қосымша шектеулер енгізу әрекеттерін тоқтатуға уәде берді. Крапо Ұлттық саябақтарда ашық түрде қару тасуды заңдастыруды қолдады. 2017 жылдың қаңтар айында NRA Крапоны қарудың дыбысын басу құралдарына қол жеткізуді жеңілдететін Тыңдауды қорғау туралы заңды ұсынғаны үшін мақтады. 2017 жылы Лас-Вегаста болған оқиғаға жауап ретінде Крапо "бірлікке шақырып", алғашқы көмек көрсеткендерді мақтады. Аталған Тыңдауды қорғау туралы заң жобасы оқиғадан кейін қарастырылмай қалды.

АҚШ Капитолиіне шабуыл

2021 жылдың 28 мамырында Крапо АҚШ Капитолиіне жасалған 2021 жылғы шабуылды тергеу үшін тәуелсіз комиссия құруға қарсы дауыс берді.

Ардагерлер ісі

2022 жылдың 2 тамызында Крапо сенаттағы 11 ғана сенатордың бірі болды, ол "Қамтулы токсикалық заттармен күресу уәдесі" (PACT) заңына қарсы дауыс берді. Бұл заң жобасы, өрт орнылары мен басқа да зиянды заттарға ұшыраған ардагерлерге арналған Әскери ведомствоның (ВА) денсаулық сақтау және әлеуметтік жәрдемақыларын кеңейтуге бағытталған.

2023 жылғы салықтық жауапкершілік туралы заң

Краппо 2023 жылғы Фискалдық жауапкершілік туралы заңның соңғы мақұлдануына қарсы дауыс берген 31 республикалық сенатордың қатарында болды.

Жеке өмір

1974 жылғы маусымда Крэпо Сьюзан Диан Хаслтонға үйленді және олардың бес баласы бар. Ол – Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер шіркеуінің мүшесі. 1999 жылы Крэпоға простата қатерлі ісігі диагнозы қойылып, 2000 жылдың қаңтарында радикалды простатектомия жасалды. Ол толыққанды жазылып, қатерлі ісіктен құтылды. 2005 жылы простата қатерлі ісігі қайта оданды, және ол бірнеше рет сәулелік терапиядан өтті. Ол қатерлі ісіктерді және басқа емделе алатын ауруларды ерте анықтау үшін жақтаушылыққа белсенді түрде қатысты. Сондай-ақ, Крэпо ерлер денсаулығы жөніндегі федералды кеңсе құруға ұмтылды. Крэпо 1966 жылы «Бүркіт» скауты атағымен марапатталды. 2000 жылы «Ерекше Бүркіт» (DESA) сыйлығын алды. 2013 жылдың 4 қаңтарында Крэпо 2012 жылғы желтоқсандағы оқиғаға байланысты мас күйде көлік жүргізгені үшін кінәлі деп танылды және Вирджиния штатында алғаш рет жасаған қылмыс үшін стандартты жаза алды. Ол тұтқындалғаннан кейін дереу қоғамға өтініш жасап кешірім сұрады, ал Айдахо штатының әртүрлі БАҚ-тары оның дінінің қанағаттандыру принциптеріне орай сынға алды.