Олигодендроциттер – омыртқалы жануарлардың орталық жүйке жүйесіндегі аксондарды қорғаушы және оқшаулайтын нейроглия жасушалары. Миелин қабығын құрайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нейрондық жасуша типі
Neural cell type
Олигодендроциттер, сондай-ақ олигодендроглия деп те аталады, жақ сүйегі бар омыртқалы жануарлардың орталық нерв жүйесіндегі (ОНЖ) аксондарды қолдау және оқшаулау үшін негізгі функцияларды атқаратын нейроглияның бір түрі. Олардың функциясы шеткі нерв жүйесінде (ШНЖ) осы міндетті атқаратын Шванн жасушаларының функциясына ұқсас. Олигодендроциттер аксонның айналасында миелин қабығын құру арқылы осы жұмысты атқарады. Шванн жасушаларынан айырмашылығы, бір олигодендроцит өзінің процестерін шамамен 50 аксонды қамтуға дейін созуға қабілетті, әр аксон шамамен 1 мкм миелин қабығымен оралған. Сонымен қатар, бір олигодендроцит бірнеше жақын орналасқан аксон үшін миелин сегменттерін қамтамасыз ете алады. Олигодендроциттер ОНЖ-де пайда болатын соңғы жасуша типі болып табылады. Олигодендроциттерді Пио дель Рио Хортега ашқан.
Oligodendrocytes , also known as oligodendroglia, are a type of neuroglia whose main functions are to provide support and insulation to axons within the central nervous system (CNS) of jawed vertebrates. Their function is similar to that of Schwann cells, which perform the same task in the peripheral nervous system (PNS). Oligodendrocytes accomplish this by forming the myelin sheath around axons. Unlike Schwann cells, a single oligodendrocyte can extend its processes to cover around 50 axons, with each axon being wrapped in approximately 1 μm of myelin sheath. Furthermore, an oligodendrocyte can provide myelin segments for multiple adjacent axons. Notably, oligodendrocytes are the last type of cell to be generated in the CNS. Oligodendrocytes were discovered by Pío del Río Hortega.
Жіктеу
Олигодендроциттер – глиальды жасушалардың бір түрі. Олар даму кезеңінде олигодендроциттердің прекурсорлық жасушаларынан (ОПЖ) пайда болады, оларды бірнеше антигендердің экспрессиясы арқылы анықтауға болады, соның ішінде ганглиозид GD3, NG2 хондроитин сульфаты протеогликаны және тромбоциттен туындаған өсу факторының альфа рецепторының (PDGFαR) кіші бірлігі. Жетілген олигодендроциттер негізінен миелиндейтін немесе миелиндемейтін спутник олигодендроциттерге жіктеледі. Прекурсорлар және екі пісіп-жетілген түрі де OLIG2 транскрипциялық факторының экспрессиясымен анықталады.
Oligodendrocytes are a type of glial cell. They arise during development from oligodendrocyte precursor cells (OPCs), which can be identified by their expression of a number of antigens, including the ganglioside GD3, the NG2 chondroitin sulfate proteoglycan, and the platelet derived growth factor alpha receptor subunit (PDGF alphaR). Mature oligodendrocytes are broadly classified into either myelinating or non myelinating satellite oligodendrocytes. Precursors and both mature types are typically identified by their expression of the transcription factor OLIG2.
Даму
Олигодендроциттердің көпшілігі эмбриогенез кезінде және туғаннан кейінгі ерте кезеңде шектелген перивентрикулярлық ұрықтық аймақтардан дамиды. Ересек мида олигодендроциттердің қалыптасуы глиальды шектеулі алғашқы клеткалармен байланысты, олар олигодендроциттердің алғашқы клеткалары (ОАК) деп аталады. Субвентрикулярлық аймақтың жасушалары ұрықтық аймақтан алыстап кетеді. Дегенмен, барлық олигодендроциттердің алғашқы клеткалары осы кезеңнен өтетіні белгісіз. Адамның миының ақ заттарында жүктіліктің ортасынан бастап туғанға дейін классикалық адам олигодендроциттерінің үш тізбекті сатысы табылады: ОАК, дамымаған олигодендроциттер (миелин түзбайтын) және дамыған олигодендроциттер (миелин түзетін). Кейбіреулері апоптозға ұшырайды, ал басқалары толыққан олигодендроциттерге дифференциалдана алмай, ересек ОАК ретінде қалады. Қызықтысы, субвентрикулярлық аймақта пайда болған олигодендроциттер популяциясын эпидермалық өсу факторын (EGF) енгізу арқылы айтарлықтай кеңейтуге болады.
Most oligodendrocytes develop during embryogenesis and early postnatal life from restricted periventricular germinal regions. Oligodendrocyte formation in the adult brain is associated with glial restricted progenitor cells, known as oligodendrocyte progenitor cells (OPCs). Subventricular zone cells migrate away from germinal However, it is not clear whether all oligodendrocyte progenitors undergo this sequence of events. Between midgestation and term birth in human cerebral white matter, three successive stages of the classic human oligodendrocyte lineage are found: OPCs, immature oligodendrocytes (non myelinating), and mature oligodendrocytes (myelinating). It has been suggested that some undergo apoptosis and others fail to differentiate into mature oligodendrocytes but persist as adult OPCs. Remarkably, oligodendrocyte population originated in the subventricular zone can be dramatically expanded by administering epidermal growth factor (EGF).
Миелиндеу
Сүтқоректілердің жүйке жүйесі сигналды жылдам жеткізу үшін иондардың ағып кетуін азайтатын және жасуша мембранасының сыйымдылығын төмендететін миелин қабықшаларына өте тәуелді. Миелин сондай-ақ импульс жылдамдығын арттырады, себебі Шванн жасушалары (ШЖЖ) мен олигодендроциттердің (ОЖЖ) арасындағы Ранвье түйіндерінде әрекет потенциалдарының секіріп таралуы жүзеге асады. Бұдан әрі, миелинді аксонның импульс жылдамдығы аксон диаметріне пропорционалды түрде артады, ал миелинсіз жасушалардың импульс жылдамдығы тек диаметрдің квадрат түбіріне пропорционалды түрде ғана артады. Оқшаулау, ішкі талшықтың диаметріне пропорционалды болуы керек. Аксон диаметрінің, миелин қоса алғандағы жалпы талшық диаметріне қатынасының оңтайлы мәні 0,6 құрайды. Миелиндеу – интеллекттің маңызды құрауышы, және балаларда ақ заттың мөлшері IQ тестілерінің нәтижелерімен оң корреляцияда болуы мүмкін.
Mammalian nervous systems depend crucially on myelin sheaths, which reduce ion leakage and decrease the capacitance of the cell membrane, for rapid signal conduction. Myelin also increases impulse speed, as saltatory propagation of action potentials occurs at the nodes of Ranvier in between Schwann cells (of the PNS) and oligodendrocytes (of the CNS). Furthermore, impulse speed of myelinated axons increases linearly with the axon diameter, whereas the impulse speed of unmyelinated cells increases only with the square root of the diameter. The insulation must be proportional to the diameter of the fibre inside. The optimal ratio of axon diameter divided by the total fiber diameter (which includes the myelin) is 0.6. Myelination is an important component of intelligence, and white matter quantity may be positively correlated with IQ test results in children.
Метаболизмді қолдау
Олигодендроциттер жүйке клеткаларымен тығыз байланыста болады және глиальды жасушалар желісінен туындаған нейротрофтық фактор (GDNF), мидан туындаған нейротрофтық фактор (BDNF) немесе инсулинге ұқсас өсу факторы 1 (IGF 1) өндірісі арқылы қоректік қолдау көрсетеді. Лактаттық шаттл гипотезасында сипатталғандай, олар нейрондарға метаболиттерді тікелей жеткізе де мүмкін. Сателлит олигодендроциттер (немесе перинейроналдық олигодендроциттер) басқа олигодендроциттерден функционалдық тұрғыдан өзгеше деп есептеледі. Олар миелин қабықшалары арқылы нейрондарға бекітілмейді, сондықтан оқшаулауға қатыспайды. Олар нейрондарға жақын орналасып, жасушадан тыс сұйықтықты реттейді. Сателлит олигодендроциттер сұр заттың құрамына жатса, миелинді олигодендроциттер ақ заттың құрамына жатады. Олар нейрондық метаболизмді қолдауға қабілетті. Демьелиндендіруші жарақаттан кейін жаңа миелин жасау үшін сателлит олигодендроциттері жұмылдырылуы мүмкін.
Oligodendrocytes interact closely with nerve cells and provide trophic support by the production of glial cell line derived neurotrophic factor (GDNF), brain derived neurotrophic factor (BDNF), or insulin like growth factor 1 (IGF 1). They may also directly provide metabolites to neurons, as described by the lactate shuttle hypothesis. It is hypothesized that satellite oligodendrocytes (or perineuronal oligodendrocytes) are functionally distinct from other oligodendrocytes. They are not attached to neurons via myelin sheaths and, therefore, do not contribute to insulation. They remain opposed to neurons and regulate the extracellular fluid. Satellite oligodendrocytes are considered to be a part of the grey matter whereas myelinating oligodendrocytes are a part of the white matter. They may support neuronal metabolism. Satellite oligodendrocytes may be recruited to produce new myelin after a demyelinating injury.
Клиникалық маңызы
Олигодендроциттерге зақым келтіретін ауруларға миелинді жоғалту аурулары, мысалы, бірнеше склероз және әртүрлі лейкодистрофиялар жатады. Денеге түскен жарақат, мысалы, омыртқа миының зақымдануы, демиелинизацияға алып келуі мүмкін. Жүктіліктің ортасында саны көбейетін жетілмеген олигодендроциттер гипоксиялық зақымдануға осал және перивентрикулярлық лейкомаляциямен байланысты. Бұл жаңа қалыптасып келе жатқан мидың зақымдануының көбінесе туа пайда болатын жағдайы, сондықтан церебральды парезге (дене парализіне) әкелуі мүмкін. Церебральды парез, омыртқа миының зақымдануы, инсульт және мүмкін бірнеше склероз жағдайында олигодендроциттердің нейротрансмиттер – глутаматтың артық бөлінуінен зақымдануы мүмкін деп есептеледі. Зақымдану N-метил-D-аспартат рецепторлары арқылы да жүзеге асырылатыны дәлелденді. Олигодендроциттер JC вирусының инфекциясына да осал, ол прогрессивті мультифокалды лейкоэнцефалопатияны (ПМЛ) тудырады, бұл жағдай әдетте иммундық тапшылығы бар науқастарда ақ затқа әсер етеді. Олигодендроциттердің ісіктері олигодендроглиома деп аталады. Химиотерапиялық препарат Флуороурацил (5-ФУ) егешқұйрықтарда (тышқандарда) олигодендроциттерге зақым келтіреді, бұл орталық нерв жүйесінің (ОНЖ) жедел зақымдануына және ОНЖ-ның кешіктірілген дегенерациясының біртіндеп нашарлауына әкеледі. ДНК метилирлеуі де олигодендроциттердің дегенерациясына ықпал етуі мүмкін.
Diseases that result in injury to oligodendrocytes include demyelinating diseases such as multiple sclerosis and various leukodystrophies. Trauma to the body, e. g. spinal cord injury, can also cause demyelination. The immature oligodendrocytes, which increase in number during mid gestation, are more vulnerable to hypoxic injury and are involved in periventricular leukomalacia. This largely congenital condition of damage to the newly forming brain can therefore lead to cerebral palsy. In cerebral palsy, spinal cord injury, stroke and possibly multiple sclerosis, oligodendrocytes are thought to be damaged by excessive release of the neurotransmitter, glutamate. Damage has also been shown to be mediated by N methyl D aspartate receptors. Oligodendrocytes are also susceptible to infection by the JC virus, which causes progressive multifocal leukoencephalopathy (PML), a condition that specifically affects white matter, typically in immunocompromised patients. Tumors of oligodendrocytes are called oligodendrogliomas. The chemotherapy agent Fluorouracil (5 FU) causes damage to the oligodendrocytes in mice, leading to both acute central nervous system (CNS) damage and progressively worsening delayed degeneration of the CNS. DNA methylation may also have a role in the degeneration of oligodendrocytes.