Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық композитор, скрипкашы және органшы (1710–1736)
композитор
Italian composer, violinist and organist (1710–1736)
the composer
Джованни Баттиста Драги (dʒoˈvanni batˈtista ˈdraːɡi; 4 қаңтар 1710 – 16 немесе 17 наурыз 1736), көбінесе Джованни Баттиста Перголези (perɡoˈleːzi; eːsi) деп аталады, итальян барокко композиторы, скрипкашы және органшы, барокконың көрнекті өкілі; ол 18-ғасырдың бірінші жартысындағы ең ұлы итальян музыканттарының бірі және неаполитан мектебінің маңызды өкілдерінің бірі саналады. Өмірінің қысқа болуына және аз ғана уақыт шығармашылықпен айналысуына қарамастан (26 жасында туберкулезден қайтыс болды), ол жоғары көркемдік құндылығы мен тарихи маңызы бар туындылар жасады. Олардың ішінде «Ла серва падрона» (Қыз-ханым) операсы ерекше аталады, ол опера буффаның Еуропада дамуы мен таралуына үлкен үлес қосты, «Л'Олимпияда» 18-ғасырдың бірінші жартысындағы опера сериясының шедеврлерінің бірі деп есептеледі, ал «Стабат Матер» – барлық уақыттағы қасиетті музыканың ең маңызды туындыларының бірі.
Giovanni Battista Draghi (dʒoˈvanni batˈtista ˈdraːɡi; 4 January 1710 – 16 or 17 March 1736), usually referred to as Giovanni Battista Pergolesi (perɡoˈleːzi; eːsi), was an Italian Baroque composer, violinist, and organist, leading exponent of the Baroque; he is considered one of the greatest Italian musicians of the first half of the 18th century and one of the most important representatives of the Neapolitan school. Despite his short life and few years of activity (he died of tuberculosis at the age of 26), he managed to create works of high artistic value and historical importance, among which we remember La serva padrona (The Maid Turned Mistress), of the highest importance for the development and diffusion of the opera buffa in Europe, L'Olimpiade, considered one of the masterpieces of the opera seria of the first half of the eighteenth century, and the Stabat Mater, among the most important works of sacred music of all time.
Өмірбаян
Джессиде, қазіргі Анкона провинциясында (бірақ сол кезде Папалық мемлекеттердің құрамында болған) дүниеге келген ол көбінесе "Перголези" деген лақап атымен танылды, бұл итальян тілінде оның ата-бабаларының туған жері – Маркедегі Перголаның тұрғындарына сілтеме жасайды. 1725 жылы Неапольге аттанғанға дейін ол Джессидегі жергілікті музыкант Франческо Сантиден музыка сабақтарын алды, онда Гаэтано Греко және Франческо Феодан да білім алды. 1731 жылы консерваторияны бітірген соң, ол екі бөлімнен тұратын ораториясын ("Оттағы Феникс немесе Әйіңкі Әулие Жозефтің қасіреті") және үш актілі драма сакросын, Li prodigi della divina grazia nella conversione e morte di san Guglielmo duca d’Aquitania ("Аквитания герцогы Әулие Вильгельмнің нанымға келуі мен қасіретіндегі Құдайдың кереметтері") орындау арқылы даңққа ие болды. Өмірінің көп бөлігін Фердинандо Колонна, Стиглиано князі және Доменико Марцио Карафа, Маддалони герцогы сияқты аристократтардың қолдауында жұмыс істеді. Перголези опера буффаның (комедиялық опера) ең маңызды ерте композиторларының бірі болды. Оның опера сериясы Il prigionier superbo екі актілі буффа интермецосын қамтыды, La serva padrona (Қызметші ханым, 1733 жылғы 28 тамыз), ол өзінің жеке танымал туындысына айналды. 1752 жылы Парижде қойылғанда, ол Жан Батист Лулли және Жан Филипп Рамо сияқты француз операсының жақтастары мен жаңа итальяндық комедиялық операның жақтастары арасында "Керэль де Буффонс" ("комедиялық актерлердің дауы") деп аталатын дауға себеп болды. Перголези екі жыл бойы Париждің музыкалық қауымдастығын бөлген осы дау кезінде итальяндық стильдің үлгісі ретінде ұсылды. Перголезидің басқа опералық туындыларының ішінде оның алғашқы опера сериясы La Salustia (1732), Lo frate 'nnamorato (Ғашық монах, 1732, неаполитан тіліндегі мәтінге), L'Olimpiade (1735 жылдың қаңтары) және Il Flaminio (1735, неаполитан тіліндегі мәтінге) бар. Оның барлық опералары Неапольде алғаш рет қойылды, "Олимпиададан" басқа, ол Римде дебют жасады. Перголези сонымен қатар F тональностьдағы месса және үш Salve Regina шығармасын қоса алғанда, діни музыка жазды. Редемпторист діни қызметкері Эдмунд Воганның Ұлы оразада орындалатын "Мейірімділік пен қайырымдылық құдайы" әнұраны көбінесе Перголезидің мелодиясына бейімделген. Дегенмен, сопрано, альт, скрипкалық оркестр және бассо континуоға арналған "Stabat Mater" (1736) оның ең танымал діни шығармасы болып табылады. Бұл тапсырыс "Confraternita dei Cavalieri di San Luigi di Palazzo" ұйымынан түсті, ол әр жылғы Ұлы жұма күні Мария Анаға арналған медитация өткізді. Перголезидің шығармасы 1724 жылы Алессандро Скарлаттидің шығармасын алмастырды, бірақ ол бұл кезде "ескірген" деп есептелді, себебі халықтың талғамдары осы уақытқа дейін өте өзгерген. Классикалық сипаттамаға қарамастан, шығарманың бастапқы бөлімі Перголезидің итальяндық барокконың durezze e ligature стилін меңгергенін көрсетеді, ол жылдам, конъюнктті бас партиясымен сипатталатын көптеген аспалармен ерекшеленеді. Бұл шығарма танымал болып қала берді, 18 ғасырдың ең көп басылған музыкалық туындысы болды және Иоганн Себастьян Бах сияқты басқа композиторлармен қайта жазылды, ол оны өз кантатасында, Tilge, Höchster, meine Sünden (Жоғарғы, менің күнәларымды жой, BWV 1083) үшін бейімдеді. Перголези көптеген аспаптық туындылар жазды, соның ішінде скрипкалық соната және скрипкалық концерт. Бір кезде Перголезиге жатқызылған көптеген аспаптық және діни шығармалардың кейінірек дұрыс емес екені анықталды. Перголезидің 19 ғасырлық өмірбаянының авторы Франческо Флоримоның көптеген әңгімелері кейінірек жалған екені белгілі болды. Перголези 1736 жылдың 16 немесе 17 наурызында 26 жасында Пуццолиде туберкулезден қайтыс болды және бір күннен кейін францискан монастырында жерленді. Перголези 1932 жылы түсірілген итальяндық фильмнің тақырыбы болды. Оны Гвидо Бригноне режиссерлік етті, ал композитордың рөлін Элио Штайнер сомдады.
Born in Jesi in what is now the Province of Ancona (but was then part of the Papal States), he was commonly given the nickname "Pergolesi", a demonym indicating in Italian the residents of Pergola, Marche, the birthplace of his ancestors. He studied music in Jesi under a local musician, Francesco Santi, before going to Naples in 1725, where he studied under Gaetano Greco and Francesco Feo among others. On leaving the conservatory in 1731, he won some renown by performing the oratorio in two parts ("The Phoenix on the Pyre, or The Death of Saint Joseph"), and the dramma sacro in three acts, Li prodigi della divina grazia nella conversione e morte di san Guglielmo duca d’Aquitania ("The Miracles of Divine Grace in the Conversion and Death of Saint William, Duke of Aquitaine"). He spent most of his brief life working for aristocratic patrons such as Ferdinando Colonna, Prince of Stigliano, and Domenico Marzio Carafa, Duke of Maddaloni. Pergolesi was one of the most important early composers of opera buffa (comic opera). His opera seria, Il prigionier superbo, contained the two act buffa intermezzo, La serva padrona (The Servant Mistress, 28 August 1733), which became a very popular work in its own right. When it was performed in Paris in 1752, it prompted the so called Querelle des Bouffons ("quarrel of the comic actors") between supporters of serious French opera by the likes of Jean Baptiste Lully and Jean Philippe Rameau and supporters of new Italian comic opera. Pergolesi was held up as a model of the Italian style during this quarrel, which divided Paris's musical community for two years. Among Pergolesi's other operatic works are his first opera seria La Salustia (1732), Lo frate 'nnamorato (The brother in love, 1732, to a text in the Neapolitan language), L'Olimpiade (January 1735) and Il Flaminio (1735, to a text in the Neapolitan language). All his operas were premiered in Naples, apart from L'Olimpiade, which was first given in Rome. Pergolesi also wrote sacred music, including a Mass in F and three Salve Regina settings. The Lenten Hymn 'God of Mercy and Compassion' by Redemptorist priest Edmund Vaughan is most commonly set to a tune adapted by Pergolesi. It is his Stabat Mater (1736), however, for soprano, alto, string orchestra and basso continuo, which is his best known sacred work. It was commissioned by the Confraternita dei Cavalieri di San Luigi di Palazzo, which presented an annual Good Friday meditation in honour of the Virgin Mary. Pergolesi's work replaced the one composed by Alessandro Scarlatti in 1724, but which was already perceived as "old fashioned," so rapidly had public tastes changed. While classical in scope, the opening section of the setting demonstrates Pergolesi's mastery of the Italian baroque durezze e ligature style, characterized by numerous suspensions over a faster, conjunct bassline. The work remained popular, becoming the most frequently printed musical work of the 18th century, and being arranged by a number of other composers, including Johann Sebastian Bach, who reorchestrated and adapted it for a non Marian text in his cantata Tilge, Höchster, meine Sünden (Root out my sins, Highest One), BWV 1083. Pergolesi wrote a number of secular instrumental works, including a violin sonata and a violin concerto. A considerable number of instrumental and sacred works once attributed to Pergolesi have since been shown to be misattributed. Many colourful anecdotes related by Pergolesi's 19th century biographer Francesco Florimo were later revealed as hoaxes. Pergolesi died on 16 or 17 March 1736 at the age of 26 in Pozzuoli from tuberculosis and was buried at the Franciscan monastery one day later. Pergolesi was the subject of a 1932 Italian film biopic Pergolesi. It was directed by Guido Brignone with Elio Steiner playing the role of the composer.
Перголезидің экрандағы шығармалары
Перголезидің Salve Regina – «Farinelli» (1994) фильміндегі ерекше орындалған туынды, онда Фаринелли Stabat Mater Dolorosa-ны жалғыз дуэтте орындайды. Перголезидің «Стабат Матер» туындысының бірінші және соңғы бөліктері «Монреальдің Исасы» (Jésus de Montréal) (1989) фильмінің саундтрегінде пайдаланылды; бесінші бөлігі («Quis est homo») «Smilla's Sense of Snow» (1997) фильмінің саундтрегінде қолданылды; соңғы бөлігі сондай-ақ «Амадей» (1984) және Андрей Тарковскийдің «Айна» (1975) фильмдерінде де пайдаланылды. Австралиялық режиссер Пол Кокстың «Кактус» (1986) фильмінің саундтрегінде де Перголезидің «Стабат Матер» туындысы бар. 2016 жылы Глория Вандербильт пен Андерсон Купер туралы түсірілген «Nothing Left Unsaid» деректі фильмінде Перголезидің «Стабат Матер» туындысының соңғы бөлігі («Quando Corpus / Amen») қолданылды.
Pergolesi's Salve Regina is a highlighted performance in the movie Farinelli (1994), in which Farinelli also performs Stabat Mater Dolorosa in the only duet. The first and last parts of Pergolesi's Stabat Mater were used in the soundtrack of the movie Jesus of Montreal (Jésus de Montréal) (1989); the fifth part ("Quis est homo") was used in the soundtrack of the movie Smilla's Sense of Snow (1997); the last part was also used in the movie Amadeus (1984) and in the movie The Mirror (1975) by Andrei Tarkovsky. The film Cactus (1986) by the Australian director Paul Cox also features Pergolesi's Stabat Mater on the soundtrack. Nothing Left Unsaid, a 2016 documentary on Gloria Vanderbilt and Anderson Cooper, used the last movement ("Quando Corpus / Amen") of Pergolesi's Stabat Mater.
Шығармалары
Перголезидің туындыларының стандартты каталогы 1977 жылы Марвин Пеймер жасады, әр туындыға бірегей P нөмірін тағайындады, сондықтан, мысалы, жақсы таныс "Стабат Матер" – P.77.
The standard catalogue of Pergolesi's works was produced by Marvin Paymer in 1977, ascribing a unique P number to each item so that – for example – the well known Stabat Mater is P.77.