Кіріспе

Компьютерлік бағдарламаға арналған арнайы бағдарламалық кілт. Өнім кілті, сондай-ақ бағдарламалық кілт, сериялық нөмір немесе белсендіру кілті деп те аталады, компьютерлік бағдарламаға арналған арнайы бағдарламалық кілт болып табылады. Ол бағдарламаның түпнұсқа көшірме екенін куәландырады. Өнім кілті сандар мен/немесе әріптерден тұратын тізбек болып келеді. Бұл тізбек әдетте компьютерлік бағдарламаны орнату кезінде пайдаланушы енгізеді, содан кейін бағдарламадағы тексеру функциясына жіберіледі. Бұл функция кілт тізбегін математикалық алгоритм бойынша өңдеп, нәтижелерді жарамды шешімдер жинағымен салыстыруға тырысады.

Тиімділігі

Стандартты кілт жасау, яғни өнім кілттері математикалық жолмен құрылатын болса, бағдарламалық қамтамасыздырудың авторлық құқығын бұзуды тоқтатуда толыққанды тиімді емес, себебі мұндай кілттерді таратуға болады. Сонымен қатар, Интернеттің дамуымен байланыс мүмкіндіктері жақсарғандықтан, кілттарға жасалатын, мысалы, тілгілерге (кілттің қажеттілігін жою) және өнім кілттерін жасаушы бағдарламаларға қатысты күрделі шабуылдар жиі кездеседі. Осы себепті бағдарламалық қамтамасыздыруды шығарушылар кілттердің жарамды және бұзылмаған екенін тексеру үшін қосымша өнімді белсендіру әдістерін пайдаланады. Бір әдіс – сатып алушының компьютерлік жабдығының ерекше белгісіне негізделген өнім кілтін беру, оны пайдаланушының жабдығына байланысты көшіру қиын. Тағы бір әдіс – өнім кілтін интернет-сервер арқылы бір рет немесе белгілі бір уақыт аралығында растауды талап ету (онлайн компоненті бар ойындар үшін бұл пайдаланушы кірген сайын жасалады). Сервер жарамсыз немесе бұзылған кілттерді ұсынатын өзгертілмеген клиенттік бағдарламалық қамтамасыздыруды істен шығаруға болады. Өзгертілген клиенттер мұндай тексерулерден қашып өтуі мүмкін, бірақ сервер осы клиенттерге ақпарат беруден немесе байланыс орнатудан бас тарта алады.

Windows 95 кішігірім кілті

Windows 95 бөлшек сату өнім кілттері XXX XXXXXXX нысанында болады. Кілттің дұрыс екенін анықтау үшін Windows 95 келесі тексерулерді жүргізеді:

Алғашқы 3 символ 333, 444, 555, 666, 777, 888 немесе 999-ға тең болмауы тиіс. Соңғы 7 символдың барлығы 0-ден 8-ге дейінгі сандардан болуы керек. Соңғы 7 санның қосындысы қалдықсыз 7-ге бөлінуі керек. Төртінші символ тексерілмейді. Егер барлық тексерулерден өтіп, кілт жарамды болады.

Дау

Кейбір өнім кілттерін қорғаудың ең тиімді жолдары, ыңғайсыздық, қатаң сақталуы, қатал жазалар және кейбір жағдайларда қате оң нәтижелерге байланысты дау тудырады. Көптеген өнім кілттері лицензиялық шартты күшпен сақтау үшін кешірімсіз цифрлық процедураларды қолданады.

Қиындықтар

Өнім кілттері соңғы пайдаланушылар үшін біршама қиындық тудырады. Олар бағдарлама орнатылған сайын енгізілуі керек, сонымен қатар пайдаланушы оларды жоғалтпауға да көңіл болуы тиіс. Өнім кілтін жоғалту әдетте бағдарламаны жойғаннан кейін оны қолдану мүмкін болмайды, егер жою алдында кілтті қалпына келтіруге арналған бағдарлама қолданылмаса (бірақ барлық бағдарламалар мұны қолдамайды). Өнім кілттері тарату кезінде қателер туындауының жаңа мүмкіндіктерін де ұсынады. Егер өнім жеткізілген кезде кілттері жетіспесе немесе жарамсыз болса, онда өнімнің өзі қолданыссыз болады. Мысалы, Splinter Cell: Pandora Tomorrow-дің Австралияға бастапқыда жіберілген барлық нұсқаларында өнім кілттері болмаған.

Атқару және жазалар

Компаниялар пайдалану шарттарын бұзуды анықтағанда тұрақты шектеулерді қолданудың көптеген жағдайлары бар. Онлайн жүйеде бұзушылық жасаған немесе кейбір жағдайларда көшірме бағдарламаларды қолданып жүрген тіркелгілерді дереу қара тізімге қою әдеттегі жағдай. Бұл тұрақты шектеуге алып келеді. Бағдарламаны пайдалануды жалғастыруды қалаған ойыншылар оны қайтадан сатып алуға мәжбүр. Бұл сөзсіз, тұрақты шектеулерді қолдану себептеріне қатысты сынға ұрынды. Ерекше дау тудыратын жағдай – бірнеше өнімнің кілттері байланыстырылған кезде туындайды. Егер өнімдер басқа өнімдерге тәуелді болса (мысалы, кеңейтімдер), компаниялар байланысты барлық өнімдерге шектеу қоюы мүмкін. Мысалы, егер кеңейтіммен жалған кілт қолданылса, сервер түпнұсқа ойынның заңды кілттерін де шектеуі мүмкін. Сол сияқты, Valve-дің Steam қызметінде пайдаланушы сатып алған барлық өнімдер бір тіркелгіге біріктіріледі. Егер осы тіркелгі шектеуге алынса, пайдаланушы сол тіркелгіге байланысты барлық өнімдерге қол жеткізе алмайды. Бұл "бірнеше шектеу" өте даулы, себебі ол пайдаланушыларды заңды түрде сатып алған және қолданған өнімдерді пайдаланудан айырады.

Жалған позитивтер

Серверлер бұзушылықтарды немесе алдауды анықтаған кезде, әдетте адамның араласуынсыз дереу шектеулер салады. Кейде заңды қолданушылар лицензияны бұзған деп қате жіберіліп, шектеуге алынуы мүмкін. Көптеген жағдайда қате оң нәтижелер болғанда, олар түзетіледі (мысалы, World of Warcraft-та болғандай). Дегенмен, жеке жағдайларға көңіл бөлінбеуі мүмкін. Қате оң нәтижелердің жиі кездесетін себебі (жоғарыдағы World of Warcraft мысалындағыдай) – қолдау көрсетілмейтін платформаларды пайдаланушылар. Мысалы, Linux қолданушылары Windows бағдарламаларын Wine және Cedega сияқты үйлесімділік қабаттары арқылы іске қоса алады. Мұндай бағдарламалық жасақтамалар жиынтығы кейде ойын серверінің алдауға қарсы бағдарламалық жасақтамасын іске қосып, нәтижесінде Wine немесе Cedega Linux үшін Windows API үйлесімділік қабаты болғандықтан шектеуге алып келеді, сондықтан ойын сервері оны үшінші тараптан (алдау) бағдарламалық жасақтама деп санайды.