Эсватини патшасы Мсвати III және абсолюттік монархия туралы

Кіріспе

1986 жылдан бері Эсватини монархы

Мсвати III (туған Makhosetive; 19 сәуір 1968) – Эсватинидің Нгуенама (Патшасы) және Свази корольдік отбасының басшысы. Ол Африканың соңғы абсолютті монархиясын басқарады, себебі ол үкіметтің барлық саласына вето құқығын иеленеді және конституциялық тұрғыдан қудалаудан қорғалған. Ол Свазиленд протекторатында Манзини қаласында король Собхуза II және оның кіші әйелдерінің бірі Нтфомби Тфвала отбасында дүниеге келген. 1986 жылдың 25 сәуірінде 18 жасында Мсвати III, Ингуенема және Свазиленд королі болып таж кигізілді, сол кезде ол әлемдегі ең жас билеуші монарх болды. Шексіз саяси билікке ие және жарлықтармен билік ете алатын Мсвати III (анасы Нтфомби Тфваламен бірге, қазір Король Ана (Ндловакути)) Африкадағы соңғы абсолютті монарх және әлемдегі қалған 12 абсолютті ұлттық немесе аймақтық монархтың бірі. Конституция бойынша король – қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы, полиция және түзеу мекемелерінің бас комиссары. Мсвати III ұлттық үкіметтің барлық саласына билік жүргізеді және дәстүрлі басшыларға ықпал ету арқылы жергілікті басқаруды тиімді бақылайды. Оның билігі кезінде саяси наразылық, азаматтық және еңбек қозғалысы қатал жазаға тартылады. Эсватиниде 1973 жылдан бері саяси партияларға тыйым салынған, сол кезде жарияланған төтенше жағдай осы күнге дейін жалғасуда. 2021 жылдан бергі демократияны қолдайтын наразылықтар күшпен таратылды, саяси белсенділер тұтқындалды, азаптаулар мен басқа да қатыгездікке ұшырады, ал олардың үйлеріне қауіпсіздік күштері шабуыл жасады. Үкімет телеарналарды толық бақылайды, соның ішінде корольдік отбасына тиесілі жалғыз жеке телеарна да бар. Медианың барлық дерлік бөлігі тікелей немесе жанама түрде Мсвати III-тің бақылауында. Мсвати III зәулім және жомарт өмір салтымен өмір сүреді, бұл Эмасвази халқының көпшілігінің өміріне қарама-қарсы келеді. 2022 жылы халықтың шамамен 32%-ы күніне 2,15 доллардан кем табыспен халықаралық кедейлік шегінен төмен өмір сүрді (2017 жылғы бағалармен есептелген сатып алу қабілеті паритеті (PPP) бойынша өлшенген), ал халықтың 55%-ы күніне 3,65 долларлық төменгі орташа табысты елдердің кедейлік шегінен төмен өмір сүрді. Мсвати III көп әйел алумен белгілі (кем дегенде екі әйел мемлекет тарапынан тағайындалады) және қазіргі уақытта 15 әйелі бар. Бұрын Свазиленд деп аталған ел 2018 жылы Мсвати III жарлығымен Есватини (ресми түрде Эсватини Корольдігі) деп өзгертілді.

Mswati III (born Makhosetive; 19 April 1968) is Ngwenyama (King) of Eswatini and head of the Swazi royal family. He heads Africa’s last absolute monarchy, as he has veto power over all branches of government and is constitutionally immune from prosecution. He was born in Manzini in the Protectorate of Swaziland to King Sobhuza II and one of his younger wives, Ntfombi Tfwala. He was crowned as Mswati III, Ingwenyama and King of Swaziland, on 25 April 1986 at the age of 18, thus becoming the youngest ruling monarch in the world at that time. With unrestricted political power and able to rule by decree, Mswati III (together with his mother, Ntfombi Tfwala, now Queen Mother (Ndlovukati)) is the last remaining absolute monarch in Africa and one of the only 12 remaining absolute national or subnational monarchs in the world. Under the constitution, the king is the commander in chief of the defence force and commissioner in chief of police and correctional services and Mswati III exercises ultimate authority over all branches of the national government and effectively controls local governance through his influence over traditional chiefs. Under his reign, political dissent and civic and labor activism are subject to harsh punishment under sedition and other laws. Political parties have been banned in Eswatini since 1973 when a state of emergency was declared that has continued ever since. Pro democracy protests from 2021 onwards have been violently dispersed and political activists have been arrested, subjected to torture and other ill treatment and their homes were raided by security forces. The government exercises total control over the broadcast media, including the only privately owned TV channel, which belongs to the royal family. Almost all media outlets are controlled, directly or indirectly, by Mswati III. Mswati III lives an opulent and lavish lifestyle which stands in sharp contrast to the lives of most Emaswazi people. In 2022, an estimated 32% of the population lived below the $2.15/day international poverty line (measured by price purchasing parity (PPP) in 2017) while 55% of the population was under the lower middle income country poverty line of $3.65/day. Mswati III is known for his practice of polygamy (although at least two wives are appointed by the state) and currently has 15 wives. Formerly named Swaziland, in 2018 Mswati III renamed the country Eswatini (formally the Kingdom of Eswatini) by decree.

Ерте өмір

Мсвати III 1968 жылғы 19 сәуірде Манзинидегі Рали Фиткин еске алу ауруханасында дүниеге келді. Ол Собхуза II-нің ұлы (оның 82 жылдық билік кезінде 70 әйелі болған) және Собхузаның кіші әйелдерінің бірі Нтфомби Тфваланың жалғыз баласы. Ол Эсватини Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанға дейін төрт ай бұрын дүниеге келді. Ауруханадан шыққан соң, ол анасымен бірге Масундвини патша резиденциясына жақын жердегі Этжениде тұруға кетті. Оның туған есімі Махосетив (мағынасы «Ұлттардың патшалары», сол жылы тәуелсіздік тойына келген мемлекет басшыларына сілтеме), ал жартылай әпкелерінің арасында болашақ Оңтүстік Африка зулустарының патшайымы Мантфомби болды. Жас ханзада Махосетив Масундвини бастауыш мектебінде, содан кейін Лозита сарайы мектебінде оқыды. 1982 жылғы желтоқсанда ол Фондо патша резиденциясында Свазилендтің бастауыш аттестаты емтиханына қатысып, математика және ағылшын тілінен «Бірінші сынып» бағасын алды. Ол патша гвардиясына қызығушылық танытып, Умбутфо Свазиленд қорғаныс күштеріне (USDF) қосылған алғашқы жас кадет болды. 1982 жылғы 21 тамызда король Собхуза II қайтыс болғаннан кейін, Ұлы Мемлекеттік кеңес (Ликоко) келесі король болуға 14 жасар ханзада Махосетивті таңдады. Келесі төрт жыл бойы Собхуза II-нің екі әйелі, королева Дзеливе Шонге (1982–1983) және королева Нтфомби Тфвала (1983–1986) регенттік қызметін атқарды, ал ол білімін Ұлыбританияда жалғастырып, Шерборн мектебінде (Халықаралық колледж) оқыды, содан кейін таққа отыру үшін қайта шақырылды.

Билік ету кезеңі

Мсвати 1983 жылдың қыркүйегінде тәж мұрагері ретінде таныстырылды және 1986 жылдың 25 сәуірінде 18 жас 6 күндік шағында патша болып тағына отырды. Осылайша ол 20 ғасырдың соңындағы ең жас монархтардың біріне айналды. Патша мен оның анасы, Индловукати ("Ұлы әйел фил") атағы бар, бірлесіп билік етеді. Бүгінде Мсвати III Африкадағы соңғы абсолюттік монарх болып табылады, себебі ол премьер-министрді, жоғары үкіметтік және дәстүрлі лауазымдарды таңдау құқығына ие. Ол тағайындағаннан кейін де, премьер-министрді таңдағанда, мысалы, патша анасы мен кеңестен арнайы кеңес алуы тиіс. Кабинет тағайындау мәселесінде ол премьер-министрден кеңес алады. Ол жарлықтармен билік жүргізді, бірақ әкесі таратып жіберген елдің Парламентін қайта қалпына келтірді, осылайша биліктің шоғырлануын қамтамасыз етуді көздеді. Парламент мүшелерінің көп бөлігін өзі тағайындайды (сенаттың үштен екісі мен он депутат) немесе билікке жақын дәстүрлі басшылар сайлайды. Евангелистік шіркеулерге жақын болғандықтан, ол ажырасуға және мини-юбка киюге тыйым салды. 2006 жылы Мсвати сөз және жиналыс бостандығын қамтамасыз ететін жаңа Конституцияны қабылдады. Дегенмен, Amnesty International ұйымы бұл бостандықтардың іс жүзінде шектеліп отырғанын сынады. Бұл ереже 2001 жылдың 9 қыркүйегінен 2005 жылдың 19 тамызына дейін 18 жасқа толмаған свазилер арасындағы жыныстық қатынастарды тыйым салды. Бірақ тыйым салғаннан кейін екі ай өткен соң, ол осы жарлықты бұзып, 17 жасар лифовела (патшалық қалыңдық) таңдады, ол оның 13-ші әйелі болды. Дәстүр бойынша, оның полкінің мүшелері оған сиырды айып ретінде салған, ол оны төледі. 2018 жылдың маусым айына дейін Мсвати Тайваньға он жеті рет сапар шекті және Қытай Халық Республикасының орнына Тайваньды мойындауды жалғастыра беретінін уәделеді. Эсватини көбінесе ауылдық жерлерді қамтиды және әлемдегі ең кедей елдердің бірі болып саналады (халықтың 63 пайызы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді). 15 мың кәсіпкерден тұратын экономикалық топ елдің байлығының көп бөлігін иеленеді. Бұл топқа Оңтүстік Африка инвесторлары да кіреді, олар Эсватиниге жұмыс күшін табу үшін, оның құны үш есе арзан, сондай-ақ британдық отарлаушылардың мұрагерлерінен құралған ақ бизнесмендер де кіреді. 2021 жылдың маусым айында Эсватиниде авторитарлыққа және оппозицияны басуға қарсы наразылықтар басталды. Свазиленд Коммунистік партиясы оның 28-29 маусым түнінде Оңтүстік Африкаға қашқандарын алға тартты, ал Свазиленд ынтымақтастық желісі Мозамбикке қашқандарын мәлімдеді. Алайда, бұл екі мәлімдемені де премьер-министр міндетін атқарушы Темба Нхланлисо Масуку жоққа шығарды.

Mswati was introduced as crown prince in September 1983 and was crowned king on 25 April 1986, aged 18 years and 6 days, thus making him one of the youngest reigning monarchs of the late 20th century, The king and his mother, whose title is Indlovukati ("Great She Elephant"), rule jointly. Today King Mswati III is Africa's last absolute monarch in the sense that he has the power to choose the prime minister, other top government posts and top traditional posts. Even though he makes the appointments, he still has to get special advice from the queen mother and council, for example when he chooses the prime minister. In matters of cabinet appointments, he gets advice from the prime minister. He ruled by decree, but did restore the nation's Parliament, which had been dissolved by his father in order to ensure concentration of power remained with the king. Parliamentarians are appointed by himself (two thirds of the senators and ten deputies) or elected by traditional chiefs close to power. Close to the evangelical churches, he banned divorce and the wearing of miniskirts. In 2006, Mswati promulgated a new constitution that allows freedom of speech and assembly. However, Amnesty International criticizes that freedoms are restricted in practice. This rite banned sexual relations for Swazis under 18 years of age from 9 September 2001 to 19 August 2005, but just two months after imposing the ban, he violated this decree when a 17 year old liphovela (royal fiancée) was chosen, who became his 13th wife. As per custom, he was fined a cow by members of her regiment, which he duly paid. Mswati has visited Taiwan seventeen times as of June 2018, and has promised to continue recognizing Taiwan instead of the People's Republic of China. Eswatini is predominantly rural and is one of the poorest countries in the world (63% of its population lives below the poverty line). An economic circle of 15,000 businessmen takes most of the country's wealth. This circle includes South African investors who have come to Eswatini to find labour at one third the cost and a group of white businessmen who are heirs to the British settlers. In June 2021, the 2021 Eswatini protests broke out against authoritarianism and the suppression of opposition. The Communist Party of Swaziland alleged he had fled to South Africa on the night of 28–29 June, whereas the Swaziland Solidarity Network claimed he fled to Mozambique. Both of these claims were denied by acting prime minister Themba Nhlanganiso Masuku.

Жұбайлар және мұрагерлік

Қазіргі уақытта корольдің 15 әйелі және 45 баласы бар. Эсватини патшасының алғашқы екі әйелін ұлттық кеңесшілер таңдайды. Мұрагерлік туралы күрделі ережелер бар. Дәстүр бойынша патша анасы арқылы таңдалады, суази мақалында айтылғандай: "Inkhosi, yinkhosi ngenina", яғни "патша анасы арқылы патша болады". Дәстүр бойынша, ол өз никелерін тек жүкті болғаннан кейін ғана үйлендіре алады, бұл олардың мұрагер тудыра алатынын көрсетеді. Оған дейін олар "лифовела" деп аталады, яғни "ұсақ әйелдер".

Даулар

Мсвати билігінің кезінде үкімет пен саяси өзгерістер орын алды. Алайда, «Халықтың Біріккен Демократиялық Қозғалысы» (ПҮДЕМ) сияқты сыншылар бұл өзгерістердің тек дәстүрлі тәртіпті нығайту мен жалғастыруға бағытталғанын санайды. 2012 жылғы мамыр айында Елизавета II патшайымның алмаз мерейтойын тойлауға арналған тәуелсіз монархтардың түскі асына қатысуы, оның режиміне қатысты адам құқықтары туралы сынға байланысты, қылыштарды қайратуға себеп болды. Эсватиниде жылдар бойы қаржылық тәртіпсіздік, үкіметтік жемқорлық және патшалық отбасының салтанатты өмір салты қалыптасқан. Сондай-ақ, осы факторлардың салдарынан ел экономикалық апаттың алдында тұр деп сипатталған. Мсвати билігі адам құқықтарын бұзғаны үшін сынға ұшырады. Оның режимі халықты бақылау үшін азаптау мен шамадан тыс күш қолдануда, сондай-ақ түрлі наразылық топтарына қатысты айқын кемсітушілік жасауда айыпталады. Оның режимі өз күштерінің соттан тыс кісі өлтірулері, негізсіз тұтқындаулар, қамаулар, үйлер мен мүлікті негізсіз іздестірулер мен тәркілеулер жасады деген айыптар тағылған. Оның үкіметі сөз, жиналыс және қауымдастық еркіндігін шектеді, белсенділер мен журналистерді мазалады. Үкімет ЛГБТ қауымдастығын, еңбек көшбасшыларын және бала еңбегіне қарсы белсенділерді, сондай-ақ басқа да топтарды мақсат етіп отырғаны хабарланды. Соттар Мсватидің әрекеттерін немесе құқық бұзушылық жасаған лауазымды тұлғаларды жазалау үшін шара қабылдаған жоқ. Мсвати өзіне тұрмысқа шығуға ниетті әйелдерді ұрлады деген айыптар бар. Сонымен қатар, 2000 жылы ол ВИЧ-инфекциясы бар адамдарды «стерильдеу және таңбалау» мәселесін талқылау үшін парламенттік отырыс шақырды. 2014 жылғы ұлттық бюджетте парламент корольдің жылдық отбасылық шығындарына 61 миллион АҚШ долларын бөлді, ал Свази халқының 63 пайызы күніне 1,25 доллардан кем табыспен өмір сүреді. Мсвати өзінің 500 000 долларлық DaimlerChrysler Maybach 62 сияқты сәнді көліктерін сатып алғаны үшін сынға ұшырағаннан кейін, оның автомобильдерінің суретін түсіруге тыйым салды. Forbes журналының 2009 жылғы «Әлемдегі ең бай 15 патша» тізімінде король Мсватидың 200 миллион долларға ие екені көрсетілген. 2004 жылғы қаңтарда «Таймс оф Свазиленд» газеті корольдың 11 әйелі үшін үш сарайды қайта жаңартуға және әрқайсысына қосымша сарай салуға 15 миллион доллар жұмсауды тапсырғанын хабарлады. Премьер-министр кеңсесі баспасөз хабарламасында «Таймс оф Свазиленд» газетіндегі мақала «жауапсыз және шындыққа сай емес» екенін, ұсыныс 5 мемлекеттік үй салуға қатысты екенін, сарай емес екенін және құны 19,9 миллион еуроны құрайтынын мәлімдеді. Кейін сол жылы мемлекеттік қаржыдан 4 миллион доллардан астам қаржы жұмсалып, бес жаңа ғимарат салуға рұқсат берілді. 2008 жылғы тамызда жүздеген суази әйелдері корольдың он үш әйелінің тоғызы шетелде жасаған сауданың құнына наразылық білдіре отырып, ел астанасынан шеру өткізді. Шеруді СПИД-пен ауыратын суази әйелдеріне арналған үкіметтік емес ұйым «Позитивті Өмір» ұйымдастырды. Шерушілер қаржы министріне петиция тапсырып, ақшаны басқа мақсатқа жұмсау керектігін мәлімдеді.

Mswati's reign has brought some changes in the government and political transformation. However, critics such as the People's United Democratic Movement (PUDEMO) believe that these changes are solely aimed at strengthening and perpetuating the traditional order. His attendance at the May 2012 Sovereign Monarchs lunch, to celebrate the Diamond Jubilee of Queen Elizabeth II, caused some controversy, given criticisms of his regime's human rights record. Eswatini has been described as having been gripped by years of fiscal indiscipline, government corruption, and lavish lifestyles of the royal family. The nation has also been described as being on the brink of economic disaster due to these factors. Mswati's reign has been criticized for its several alleged human rights violations. His regime has been accused of using torture and excessive force to control the masses as well as blatant discrimination against various dissenting groups. His regime has been accused of extrajudicial killings by his forces, along with arbitrary arrests, detentions, and unwarranted searches and seizures of homes and property. His government has restricted freedom of speech, assembly and association, and has harassed activists and journalists. The government has reportedly targeted the LGBT community, labour leaders, and activists against child labour, among other groups. The courts took little or no action to punish Mswati's actions or the officials who committed the abuses. Mswati has been accused of kidnapping women he desires to marry. In addition, in 2000 he allegedly called for a parliamentary meeting to debate if HIV positive people should be "sterilized and branded". In the 2014 national budget, parliament allocated $61 million (US) for the King's annual household budget, while 63% of Swazis live on less than $1.25 per day. Mswati banned photography of his automobiles after he was criticized for purchasing luxury cars, such as a $500,000 DaimlerChrysler Maybach 62. According to the Forbes 2009 list of the World's 15 Richest Royals, King Mswati is worth a reported $200 million. In January 2004 the Times of Swaziland reported that the king asked his government to spend about $15 million to redecorate three main palaces and build others for each of his 11 wives. The Prime Minister's Office issued a press statement saying the article in the Times of Swaziland was "reckless and untrue" and that the proposal was for the construction of 5 State Houses, not Palaces, and the cost was only €19.9 million. Later that year the go ahead was given to build five new buildings at a cost of more than $4 million out of public funds. In August 2008, hundreds of Swazi women marched through the capital to protest the cost of a shopping spree taken abroad by nine of the King's thirteen wives. The demonstration was organised by Positive Living, a non governmental organisation for Swazi women with AIDS, and protesters submitted a petition to the finance minister arguing that the money should have been differently spent.

Елдің атауының өзгеруі

2018 жылдың 19 сәуірінде патша Мсвати III елдің тәуелсіздігінің 50 жылдығын мерекелеу үшін Свазиленд атауын Эсватиниге өзгертті. Атаудың өзгеруі патшаның туған күнімен сәйкес келді. Нақты мерейтой сол жылы 6 қыркүйекте болған. Эсватини – елдің ежелгі, бастапқы атауы, ол отаршылдық өткеннен жаңаруды білдіреді.

Ұлттық

: Король Собхуза II-нің Патшалық орденінің Бас шебері (1986). : Ұлы Фильдің Патшалық орденінің Бас шебері (2002). : Корольдік Таж орденінің Бас шебері (2002). : Мсвати III патшалық отбасының орденінің Бас шебері (2002). : Свазиленд әскери орденінің Бас шебері (2002). : Фил орденінің Бас шебері (2018).

Шетелдік

: Қасиетті Иоанн орденінің рыцарі (11 қараша 1991 ж.). : Жақсы Үміт орденінің Ұлы кресті (тамыз 1995 ж.).