Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лесотоның тарихи дамуы
Historical development of Lesotho
Қазіргі Лесото (/l//ə/'s//uː//t//uː//, // /'s//oʊ//t//oʊ/) деп аталатын аймақта өмір сүрген халықтың тарихы 400 жылға дейін жетеді. Қазіргі Лесото (сол кезде Басотоланд деп аталған) 1822 жылы король Мошошо I тұсында біртұтас мемлекет ретінде құрылды. Мошошо I басшылығымен басото тайпалары 1818-1828 жылдар аралығында ашаршылық пен Шака Зулудың билігімен байланысты Лифаканға қарсы күреске қосылды. Мемлекеттің кейінгі дамуы Кап колониясынан келген британдық және голландтық отарлаушылармен байланыстар арқылы қалыптасты. Мошошо I шақырған миссионерлер 1837 және 1855 жылдар аралығында сесото тілінде орфографияны жасап, баспа жұмыстарын жүзеге асырды. Ел дипломатиялық байланыстар орнатып, еуропалық шаруалар мен корана халқына қарсы қолдану үшін қару-жарақ сатып алды. Британдықтар мен бурлармен аумақтық қақтығыстар мерзімімен туындады, соның ішінде Мошошоның бос штат-басото соғысында бурлар үстінен жеңісі бар, бірақ 1867 жылғы соңғы соғыс Виктория патшайымына жүгінумен аяқталды, ол Басутоланды британдық протекторатына айналдыруға келісті. 1869 жылы британдықтар Аливалда бурлармен келісімге қол қойды, ол Басотоландтың, кейін Лесотоның шекараларын белгіледі, нәтижесінде батыс аумақтарын беру арқылы Мошошо патшалығы бұрынғы көлемінің жартысына дейін азайды. Британдықтардың Басутоландқа тікелей бақылау деңгейі 1966 жылы Лесото тәуелсіздік алғанға дейін өзгере түсті, сол кезде ол Лесото Корольдігіне айналды. Алайда, биліктегі Басото Ұлттық партиясы (БҰП) тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы жалпы сайлауда Басото Конгресі партиясына (БКП) жеңілгенде, Леабуа Джонатан жеңіліске мойын бұрғысы келмеді және өзін Тона Холо (премьер-министрдің сесото тіліне аудармасы) деп жариялады. БКП көтеріліс бастады, ол 1986 жылғы қаңтардағы әскери төңкеріспен аяқталды, содан кейін БҰП биліктен қуылды. Билік сол кезге дейін рәсімдік монарх болған Мошошо II патшаға берілді, бірақ келесі жылы әскерилердің ықыласынан айырылғаннан кейін елден кетуге мәжбүр болды. Оның ұлы Летси III патша болып тағайындалды. 1994 жылғы тамызда Летси III жасаған төңкеріс сияқты жағдай тұрақсыз болып қала берді, 1998 жылға дейін Лесото Демократия Конгресі (ЛДК) халықаралық байқаушылар әділ деп таныған сайлауда билікке келгенше. Оппозициялық партиялардың наразылығына қарамастан, ел салыстырмалы түрде тұрақты болып қалып отыр.
The history of people living in the area now known as Lesotho (/l//ə/'/s//uː//t//uː//, // /'/s//oʊ//t//oʊ/) goes back as many as 400 years. Present Lesotho (then called Basotholand) emerged as a single polity under King Moshoeshoe I in 1822. Under Moshoeshoe I, Basotho joined other clans in their struggle against the Lifaqane associated with famine and the reign of Shaka Zulu from 1818 to 1828. The subsequent evolution of the state was shaped by contact with the British and Dutch colonists from Cape Colony. Missionaries invited by Moshoeshoe I developed orthography and printed works in the Sesotho language between 1837 and 1855. The country set up diplomatic channels and acquired guns for use against the encroaching Europeans and the Korana people. Territorial conflicts with both British and Boer settlers arose periodically, including Moshoeshoe's notable victory over the Boers in the Free State–Basotho War, but the final war in 1867 with an appeal to Queen Victoria, who agreed to make Basutoland a British suzerainty. In 1869, the British signed a treaty at Aliwal with the Boers that defined the boundaries of Basotholand and later Lesotho, which by ceding the western territories effectively reduced Moshoeshoe's kingdom to half its previous size. The extent to which the British exerted direct control over Basotholand waxed and waned until Basotholand’s independence in 1966 when it became the Kingdom of Lesotho. However, when the ruling Basotho National Party (BNP) lost the first post independence general elections to the Basotho Congress Party (BCP), Leabua Jonathan refused to cede and declared himself Tona Kholo (Sesotho translation of prime minister). The BCP began an insurrection that culminated in a January 1986 military coup, that then forced the BNP out of office. Power was transferred to King Moshoeshoe II, until then a ceremonial monarch, but forced into exile when he lost favor with the military the following year. His son was installed as King Letsie III. Conditions remained tumultuous, including an August 1994 self coup by Letsie III, until 1998 when the Lesotho Congress for Democracy (LCD) came to power in elections that were deemed fair by international observers. Despite protests from opposition parties, the country has remained relatively stable since.
Ежелгі тарих
Лесотоның оңтүстік және шығыс таулары (Малоти таулары да оның ішінде) мыңдаған жылдар бойы Сан халқы мен олардың ата-бабаларының мекені болған, бұл туралы тасқа салынған суреттер куәлік етеді. Сан халқы жартылай көшпелі аңшы-жинақшылар болып өмір сүрген. Бір кезде, оңтүстікке қарай көшіп бара жатқанда, банту тілінде сөйлейтін халықтар қазіргі Лесото құрайтын жерлерге және осы заманғы Лесотоны қоршап жатқан құнарлы жерлердің кеңірек аймағына қоныстанды. Амазизи халқы банту кеңеюінен кейін Лесотоға қоныстанған алғашқылардың бірі саналады. Зизилер шебер теміршілер ретінде танымал болды. Зизилер де, көршілес тайпалар да өздерінің банту қоныс аударушыларынан тарағанын айтты, олар кейіннен нгуни және сото тайпаларына бөлініп, өздерінің басшыларына зор бедел әкелді.
Lesotho's southern and eastern mountains (including Maloti) were occupied by the San people and their ancestors for thousands of years as evidenced by rock art. The San lived as semi nomadic hunter gatherers. At some stage, during their migration south from a tertiary dispersal area Bantu speaking peoples came to settle the lands that now make up Lesotho as well as a more extensive territory of fertile lands that surround modern day Lesotho. The AmaZizi people are regarded as among the first to settle Lesotho in the aftermath of the Bantu expansion. The Zizi gained a reputation as skilled iron workers. Both the Zizi and neighboring tribes claimed that they originated from the Bantu settlers who would later branch out into the Nguni and the Sotho, garnering their leader considerable prestige.
Ортағасырлық тарих
Лесотоның таулы аймақтары Ортағасырлық жылы кезеңде 550-1300 жылдар аралығында жергілікті аңшы-жинаушылардың қоныс аударуына себеп болды, ал Дракенсберг аймағы толығымен қарастырылмады. Осы кезеңде таулы аймақтың кей тұрғындары тамақ үшін мал өсірген.
The Lesotho highlands attracted migrations by local hunter gatherers between 550 and 1300 during the Medieval Warm Period, while the Drakensberg area was completely abandoned. Some of the highland inhabitants at the time also held cattle for food.
Ерте заманғы тарих
XIX ғасырдың басында Басото халқы бірнеше ауыр қиындықтарға тап болды. Бір дерек бойынша, олардың алғашқысы – Лифакан (немесе Мфекан) кезеңінде Зулуландтан ығыстырылған, батысқа, содан кейін солтүстікке қарай жылжыған Зулу тайпалары болды. Олар Басото халқына кездескенде зор зиян келтірді. Екіншісі, Зулулар солтүстікке кетісімен бірге алғашқы воотреккерлер келді, олардың кейбіреулері қиын саяхаттарында Басото халқынан қонақжайлық көрді. Алғашқы воотреккерлердің естеліктерінде Басото халқының таулардағы тығылған жерлерін қоршаған аймақтардың өртеліп, қиратылғаны, нәтижесінде кейіннен воотреккерлер иеленген бос кеңістік пайда болғаны сипатталған.
There were several severe disruptions to the Basotho people in the early 19th century. One view states that the first of these were marauding Zulu clans, displaced from Zululand as part of the Lifaqane (or Mfecane), wrought havoc on the Basotho peoples they encountered as they moved first west and then north. The second that no sooner than the Zulu has passed to the north than the first Voortrekkers arrived, some of whom obtained hospitality during their difficult trek north. Early Voortrekker accounts describe how the lands surrounding the mountain retreat of the Basotho had been burnt and destroyed, in effect leaving a vacuum that subsequent Voortrekkers began to occupy.
Еркін мемлекет бассото соғыстары
1818 жылы Мошошу I Басото тайпаларының әртүрлі топтарын біріктіріп, олардың патшасы болды. Мошошу билігінің кезінде (1823–1870) Басото жерлеріне қоныстанған бурлармен бірнеше соғыстар (1856–1868) болды. Бұл соғыстар нәтижесінде кең аумақты жерлер жоғалды, қазір ол "Жоғалған аумақ" деп белгілі. 1843 жылы Грикваланд бурларымен шарт жасалды, ал 1853 жылы шағын соғыстан кейін британдықтармен келісімге келді. Дегенмен, бурлармен жер дауы 1858 жылы Сенекаль соғысы кезінде және 1865 жылы Секити соғысы кезінде қайта жаңғырды. Бурлар бірнеше әскери жеңіске жетіп, шамамен 1500 Басото әскерін өлтірді және Таба Босиудағы шарт бойынша өздерінде қалдырған егістік жерлерді аннексиялады. Бұдан әрі туған қақтығыстар Таба Босиуға жасалған сәтсіз шабуылға және бур командирі Луу Вэпнердің қазасына әкелді. Бірақ 1867 жылға қарай Мошошудың көптеген жері мен бекіністері басып алынды. Жеңіліске ұшырар қорқынышымен Мошошу британдық көмек сұрап, Жоғары комиссар Филип Водхаусқа қосымша үндеу жасады.
In 1818, Moshoeshoe I /m//oʊ /'/ʃ//w//eɪ//ʃ//w//eɪ/ consolidated various Basotho groupings and became their king. During Moshoeshoe's reign (1823–1870), a series of wars (1856–68) were fought with the Boers who had settled in traditional Basotho lands. These wars resulted in the extensive loss of land, now known as the "Lost Territory". A treaty was signed with the Boers of Griqualand in 1843 and an agreement was made with the British in 1853 following a minor war. The disputes with the Boers over land, however, were revived in 1858 with Senekal's War and again, more seriously, in 1865 with the Seqiti War. The Boers had several military successes, killing possibly 1,500 Basotho soldiers, and annexed an expanse of arable land which they were able to retain following a treaty at Thaba Bosiu. Further conflict led to an unsuccessful attack on Thaba Bosiu and the death of a Boer commandant, Louw Wepener, but by 1867, much of Moshoeshoe's land and most of his fortresses had been taken. Fearing defeat, Moshoeshoe made further appeals to High Commissioner Philip Wodehouse for British assistance.
Тақ колониясына қайта оралу
Кейптаунның аумақты басқаруға қабілетсіздігі 1884 жылы Басутоланд территориясы ретінде тәждің бақылауына қайтаруына әкелді. Колония Оранж өзені колониясымен, Натал колониясымен және Кейп колониясымен шектеліп тұрды. Ол жеті әкімшілік округке бөлінді: Береа, Лерибе, Масеру, Мохале Хоекі, Мафетенг, Кача Некі және Кутинг. Колонияны британдық резидент комиссар басқарды, ол мұрагерлік жергілікті басшылардың (ұлттық жиналыс) арқылы бір басты басшының басшылығымен жұмыс істеді. Әр басшының өз аумағы болды. Алғашқы бас қолбасшы Мошошоудің ұлы Леротоди болды. Екінші Бура соғысы кезінде колония бейтарап болды. Халық саны 1875 жылы шамамен 125 000-нан 1901 жылы 310 000-ға дейін, ал 1904 жылы 349 000-ға дейін өсті. 1910 жылы Оңтүстік Африка одағы құрылған кезде колония әлі де британдықтардың бақылауында болды және оны Одаққа беру үшін әрекеттер жасалды. Алайда Басутоланд халқы бұған қарсылық білдірді, сондықтан бұл іске аспады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 4500 басуто әскерге түсті, олардың көпшілігі Батыс майданда соғысқан Оңтүстік Африканың жергілікті еңбек корпусында қызмет етті. 1916 жылы Басутоланд соғыс күш-жігеріне 40 000 фунт стерлинг жинады. Бір жылдан кейін SS Mendi әскери кемесі Уайт аралының жағалауында батып, 100-ден астам Басуто суға батып қалады. Басотоланд протекторатында және Оранж еркін мемлекеті болып табылатын жерлердегі сесото тілін сөйлейтін халықтардың әртүрлі тағдыры назарға лайық. Оранж еркін мемлекеті бурлар басқаратын аумаққа айналды. Боер соғысының соңында оны британдықтар отарлап алды, ал кейін бұл колонияны Ұлыбритания Оңтүстік Африка одағына төрт провинцияның бірі ретінде енгізді. Ол әлі күнге дейін қазіргі Оңтүстік Африка Республикасының бөлігі болып табылады, қазір ол Еркін мемлекет деп аталады. Ал Басотоланд пен Сахара түбегіндегі басқа екі британдық протекторат (Бетчуаналэнд және Свазиленд) Оңтүстік Африка одағына қосылмады. Бұл протектораттар 1960 жылдары Ұлыбританияның тәуелсіздігіне қол жеткізді. Базотоланд протектораты болғандықтан, оның тұрғындары африканерлердің билігіне бағынбады, бұл оларды апартеидтен құтқарды, сондықтан олар ағылшын билігінің астында өркендеді. Басотоландтың бассото тұрғындары денсаулық сақтау мен білім беру саласында жақсырақ қызметтерге ие болды және тәуелсіздік арқылы үлкен саяси эмансипацияны бастан кешірді. Алайда, британдықтар қорғаған бұл жерлер буарларға берілген "жоғалған аумақтарға" қарағанда табыс пен байлық алуға мүмкіндіктері әлдеқайда аз болды. Ұлыбританияның Екінші дүниежүзілік соғысқа кіруінен кейін Свазиленд, Басутоланд және Бечуаналэнд жоғары комиссиялық аумақтарынан (ЖКТ) жауынгерлерді тарту туралы шешім қабылданды. ХТК-дан шыққан қара нәсілді азаматтар африкалық көмекші пионер корпусының (AAPC) жұмысшы құрамына африкалықтардың қарулы қара нәсілді бөлімшелерге қарсы шығуына байланысты қабылданады. 1941 жылдың шілде айының соңында ААКК-ға жұмылдыру басталды және қазан айына қарай 18 000 адам Таяу Шығысқа келді. Басутоландтың колонияға қарсы "Лекхорлу ла Буфо" (Жай адамдар лигасы) ұйымына тыйым салынды және оның басшылары жауынгерлерді оқытуды жақсартуды талап еткендері және дезертирлікті көтермелегендері үшін түрмеге жабылды. AAPC Солтүстік Африка, Додеканез және Италия науқандары кезінде одақтастардың соғыс күштеріне логистикалық қолдау көрсету арқылы қол еңбегінің кең ауқымын орындады. Италиялық науқан кезінде кейбір AAPC британдық далалық артиллерия бөлімдерін міндеттерінен босатты. 1943 жылы 1 мамырда британдық әскер кемесі SS Эринпура торпедамен ұрып, батып кеткен. Соғыста барлығы 21 000 басуто әскерге түсті, олардың 1105-і соғыста қаза тапты. Басуто әйелдері де әскерилерге жылы киімдер тоқу арқылы соғыс күш-жігеріне үлес қосты. 1948 жылдан бастап Оңтүстік Африка Ұлттық партиясы апартеидтік саясатын жүзеге асырып, Басутолар мен / немесе Ұлыбританияның отаршылдық билік орындарының елдің Оңтүстік Африкаға қосылуына кез келген қолдауын жанама түрде тоқтатты. 1955 жылы Басутоланд Кеңесінің ішкі істерді заңдастыру туралы өтініші бойынша 1959 жылы жаңа конституция Басутоландқа алғашқы сайланған заң шығарушы орган берді. Мұның соңынан 1965 жылы сәуірде ересектер арасында жалпы сайлау құқығы бар жалпы заңнамалық сайлаулар өтті, онда Басото ұлттық партиясы (BNP) 31 орынға, Басутоланд конгресс партиясы (BCP) 65 орынның 25 орынға ие болды.
Cape Town's inability to control the territory led to its return to crown control in 1884 as the Territory of Basutoland. The colony was bound by the Orange River Colony, Natal Colony, and Cape Colony. It was divided into seven administrative districts: Berea, Leribe, Maseru, Mohale's Hoek, Mafeteng, Qacha's Nek and Quthing. The colony was ruled by the British Resident Commissioner, who worked through the pits (national assembly) of hereditary native chiefs under one paramount chief. Each chief ruled a ward within the territory. The first paramount chief was Lerothodi, the son of Moshoeshoe. During the Second Boer War the colony was neutral. The population grew from around 125,000 in 1875, to 310,000 in 1901, and 349,000 by 1904. When the Union of South Africa was founded in 1910 the colony was still controlled by the British and moves were made to transfer it to the Union. However, the people of Basutoland opposed this and it did not occur. During World War I, over 4,500 Basuto enlisted into the military, most of whom served in the South African Native Labour Corps which fought on the Western Front. In 1916, Basutoland raised over £40,000 for the war effort. A year later, the troopship SS Mendi was sunk off the coast of the Isle of Wight, and over 100 Basuto were killed in the sinking. The differing fates of the seSotho speaking peoples in the Protectorate of Basotholand and in the lands that became the Orange Free State are worth noting. The Orange Free State became a Boer ruled territory. At the end of the Boer War, it was colonized by the British, and this colony was subsequently incorporated by Britain into the Union of South Africa as one of four provinces. It is still part of the modern day Republic of South Africa, now known as the Free State. In contrast, Basotholand, along with the two other British Protectorates in the sub Saharan region (Bechuanaland and Swaziland), was precluded from incorporation into the Union of South Africa. These protectorates were individually brought to independence by Britain in the 1960s. By becoming a protectorate, Basotholand, and its inhabitants were not subjected to Afrikaner rule, which saved them from experiencing Apartheid, and so generally prospered under more benevolent British rule. Basotho residents of Basotholand had access to better health services and education and came to experience greater political emancipation through independence. These lands protected by the British, however, had a much smaller capacity to generate income and wealth than had the "lost territory", which had been granted to the Boers. Following the British entry into World War II, the decision was taken to draw recruits from the High Commission Territories (HTC) of Swaziland, Basutoland, and Bechuanaland. Black citizens from the HTC were to be recruited into the African Auxiliary Pioneer Corps (AAPC) labor unit due to Afrikaner opposition to armed black units. Mobilization for the AAPC was launched in late July 1941 and by October 18,000 personnel had arrived in the Middle East. The anti colonial Basutoland Lekhorlu la Bufo (Commoner's League) was banned and its leaders were imprisoned for demanding that training for the recruits be improved and encouraging desertion. The AAPC performed a wide range of manual labor, providing logistical support to the Allied war effort during the North African, Dodecanese and Italian campaigns. During the Italian campaign some AAPC relieved British field artillery units of their duty. On 1 May 1943, British troopship SS Erinpura was torpedoed and sunk, resulting in the loss of 694 men from AAPC's 1919th and 1927th Basuto Companies; the unit's worst loss of life during the war. A total of 21,000 Basuto enlisted during the war, 1,105 of whom perished during its course. Basuto women also contributed to the war effort by knitting warm clothing for the military. From 1948, the South African National Party put its apartheid policies into place, indirectly terminating any support among Basutos and/or UK colonial authorities for the country's incorporation in South Africa. After a 1955 request by the Basutoland Council to legislate its internal affairs, in 1959 a new constitution gave Basutoland its first elected legislature. This was followed in April 1965 with general legislative elections with universal adult suffrage in which the Basotho National Party (BNP) won 31 and the Basutoland Congress Party (BCP) won 25 of the 65 seats contested.
Лесото Корольдігі
1966 жылғы 4 қазанда Лесото Корольдігі толық тәуелсіздікке ие болды, оны Конституциялық монархия басқарды. Билік Сенат пен сайланған Ұлттық Ассамблеядан тұратын екі палаталы Парламентке жүктелді. 1970 жылғы қаңтарда өткен тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы сайлаудың алғашқы нәтижелері Басото Ұлттық партиясының (BNP) билікті жоғалтуы мүмкін екенін көрсетті. Премьер-министр Лиабуа Джонатан басшылығымен биліктегі BNP бәсекелес Басотоланд Конгресс партиясына (BCP) билікті беруден бас тартты, дегенмен көпшілік BCP сайлауда жеңіске жеткенін сенді. Сайлаудағы бұзушылықтарды нысана еткен премьер-министр Леабуа Джонатан сайлауды жойды, жалпыұлттық төтенше жағдай жариялады, Конституцияны тоқтатты және Парламентті таратып жіберді. 1973 жылы Уақытша Ұлттық Ассамблея құрылды. Үкіметке жақын көпшілікке ие болғандықтан, ол негізінен премьер-министр Джонатан басқарған BNP құралына айналды. Джонатан режимінің басотолық билік иелерін және жергілікті халықты ығыстыруымен қатар, Оңтүстік Африка Лесотоның Африка Ұлттық Конгресінің (ANC) шекарадан тыс операцияларын қолдауына байланысты елдің құрлық шекараларын жапты. Бұдан өзге, Оңтүстік Африка Джонатан үкіметі елдегі ANC-нің болуын жоймаса, Лесотоға қарсы тікелей әрекеттерге баруы мүмкін екенін ашық түрде мәлімдеді. Бұл ішкі және сыртқы қарсылықтар Лесотода зорлық-зомбылық пен тәртіпсіздікке әкеп соқты, нәтижесінде 1986 жылы әскери төңкеріс жасалды. 1986 жылғы қаңтардағы Әскери Кеңес жарлығымен мемлекеттік атқарушы және заңнамалық биліктер Корольге берілді, ол Әскери Кеңестің кеңесімен әрекет етуі керек еді. Бұл Корольдік Лесото Қорғаныс күштерінің (RLDF) өзі тағайындаған басшыларынан құралған топ еді. Джастин Лехания төрағалық еткен әскери үкімет Король Мошошое II және Король тағайындаған азаматтық кабинетпен бірлесіп Лесотоны басқарды. 1990 жылғы ақпанда Король Мошошое II атқарушы және заңнамалық биліктерінен айырылып, Леханиямен жер аударылды, ал Министрлер Кеңесі тазартылды. Лехания осы іске қатысқандарды қарулы күштердегі тәртіпті бұзу, қолданыстағы билікті құлатқандық және Лесотоның халықаралық беделін зақымдаған сыртқы саясаттағы тұйыққа себеп болды деп айыптады.
On October 4, 1966, the Kingdom of Lesotho attained full independence, governed by a constitutional monarchy with a bicameral Parliament consisting of a Senate and an elected National Assembly. Early results of the first post independence elections in January 1970 indicated that the Basotho National Party (BNP) might lose control. Under the leadership of Prime Minister Chief Leabua Jonathan, the ruling BNP refused to cede power to the rival Basotholand Congress Party (BCP), although the BCP was widely believed to have won the elections. Citing election irregularities, Prime Minister Leabua Jonathan nullified the elections, declared a national state of emergency, suspended the constitution, and dissolved the Parliament. In 1973, an appointed Interim National Assembly was established. With an overwhelming pro government majority, it was largely the instrument of the BNP, led by Prime Minister Jonathan. In addition to the Jonathan regime's alienation of Basotho powerbrokers and the local population, South Africa had virtually closed the country's land borders because of Lesotho's support of cross border operations of the African National Congress (ANC). Moreover, South Africa publicly threatened to pursue more direct action against Lesotho if the Jonathan government did not root out the ANC presence in the country. This internal and external opposition to the government combined to produce violence and internal disorder in Lesotho that eventually led to a military takeover in 1986. Under a January 1986 Military Council decree, state executive and legislative powers were transferred to the King who was to act on the advice of the Military Council, a self appointed group of leaders of the Royal Lesotho Defense Force (RLDF). A military government chaired by Justin Lekhanya ruled Lesotho in coordination with King Moshoeshoe II and a civilian cabinet appointed by the King. In February 1990, King Moshoeshoe II was stripped of his executive and legislative powers and exiled by Lekhanya, and the Council of Ministers was purged. Lekhanya accused those involved of undermining discipline within the armed forces, subverting existing authority, and causing an impasse on foreign policy that had been damaging to Lesotho's image abroad.
Демократияға көшу
Лекхания Лесотонун жаңа конституциясын иштеп чыгуу үчүн Улуттук конституциялык чогулуштун курулушун жарыялады. Бирок, бул которуудан мурун 1991-жылы Лехания кичи армия офицерлеринин көтөрүлүшү менен кулатылып, Фисоан Рамаема аскердик кеңештин төрагасы катары калган. Мошошу II баштапкыда падышага гана ылайыктуу бийлик берилген өкмөттүн жаңы эрежелери боюнча Лесотогө кайтуудан баш тарткандан кийин, Мошошунун уулу Летси III падыша болуп дайындалды. 1992-жылы Мошошу II 1995-жылга чейин Лесотогө, Летси падыша атасы үчүн такка отурганда, кадимки жаран катары кайтып келди. 1996-жылы Мошошу II унаа кырсыгынан каза болгондон кийин падыша Летси III дагы бир жолу такка отурду. 1993-жылы жаңы конституция күчүнө кирди, падышаны эч кандай аткаруу бийлигинен ажыратып, саясий иштерге аралашууга тыюу салды. Кийин көп партиялык шайлоолор өткөрүлүп, анда БКП жеңишке жетип бийликке келди. Премьер-министр Нцу Мокхеле 65 мүчөсү бар Улуттук Ассамблеянын бардык орундарын жеңип алган жаңы БКП өкмөтүн жетектеди. 1994-жылдын башында саясий туруксуздук күчөдү, анткени армия, андан кийин полиция жана түрмө кызматы көтөрүлүшкө чыкты. 1994-жылдын августунда падыша Летси III аскерлердин кээ бир мүчөлөрү менен бирге төңкөрүш жасап, парламенттин ишин токтотту жана бийлик кеңешин дайындады. Бирок, ички жана эл аралык басымдын натыйжасында конституциялык түрдө шайланган өкмөт бир ай ичинде калыпка келтирилди. 1995-жылы бир нече жолу тартип бузуулар болду, анын ичинде май айында эмгек акыны көтөрүүнү талап кылып полиция нааразылыгы болду. Бирок, 1995-1996-жылдар аралыгында Лесотонун конституциялык тартибине эч кандай кыйынчылыктар келтирилген жок. 1997-жылдын январында куралдуу аскерлер полицияга каршы көтөрүлүштү басып, көтөрүлүшчүлөрдү камакка алышты. 1997-жылы БКП жетекчилигиндеги чыңалуу БКПдан баш тартып, Лесото демократиясы үчүн конгресс (ЛДК) түзүп чыгарды. Бул кадам Мохелеге премьер-министр жана жаңы бийлик партиясынын башчысы болуп калууга мүмкүндүк берди, ал эми БКП оппозициялык статуска ээ болду. Калган БКП мүчөлөрү оппозициялык партиянын жаңы статусун кабыл албай, сессияларга катышуудан баш тартышты. 1998-жылдын майында көп партиялык шайлоолор дагы бир жолу өткөрүлдү. Мохеле премьер-министрлик кызматтан кеткен, бирок начар ден соолугуна байланыштуу экинчи мөөнөткө талапкер болгон жок. Шайлоодо LCD жеңишке жетип, жаңыдан кеңейтилген парламенттеги 80 орундун 79сун алды. Шайлоонун натыйжасында Мохеленин вице-премьери Пакалита Мосисили жаңы премьер-министр болду. Шайлоодогу жеңиш оппозициялык партиялардын добуш берүү учурунда олуттуу бузуулар болгонун жана шайлоо жыйынтыгы жасалма экенин билдирүүсүнө алып келди. Бирок, Түштүк Африка өнүктүрүү коомчулугу (SADC) тарабынан шайлоо процессин текшерүү үчүн дайындалган Ланга комиссиясынын корутундусу эл аралык байкоочулардын жана жергиликтүү соттордун шайлоо жыйынтыгына бул окуялар таасир этпегени деген пикирине дал келди. Отчет шайлоо жыйынтыгы алдамчылыкка жана мыйзамсыздыктарга дуушар болбогонун көрсөткөн, бирок өлкөдөгү оппозициялык нааразылыктар күчөдү. Бул нааразылык акциялары 1998-жылдын августунун башында падыша сарайынын алдында зордук-зомбулук менен демонстрацияга жана мурдагыдан мурда болуп көрбөгөн зордук-зомбулукка, тоноого, жабыркаган адамдарга жана мүлккө зыян келтирүүгө алып келди. Сентябрь айынын башында куралдуу кызматтын жаш мүчөлөрү көтөрүлүшкө чыгышты. Лесото өкмөтү аскердик төңкөрүштун алдын алуу жана өлкөдө туруктуулукту калыпка келтирүү үчүн SADCнин миссиясынын аралашуусун суранды. Бул максатта 1998-жылдын 22-сентябрында Түштүк Африка жана (кийин) Ботсвана аскерлеринен турган биргелешкен күч Лесотогө көтөрүлүштү басып, демократиялык жол менен шайланган өкмөттү калыпка келтирүү үчүн кирди. Армиянын көтөрүлүшчүлөрү аскердик соттун алдына коюлду. Лесотодо туруктуулук орногондон кийин, SADCнин миссиясы 1999-жылдын майында өлкөдөн кетти, бирок LDFге окутуу үчүн кичинекей миссия (Зимбабве жана аскерлер кошулду) калды. Ошол эле учурда 1998-жылдын декабрында өлкөдөгү шайлоо структурасын карап чыгуу миссиясы жүктөлгөн Убактылуу саясий бийлик (УПБ) түзүлүп, Улуттук Ассамблеяда оппозиция болушун камсыз кылуу үчүн пропорционалдуу шайлоо системасын иштеп чыкты. Жаңы системада колдонулуп жаткан 80 шайланган орун сакталып, пропорционалдуу негизде толтурула турган 40 орун кошулду. Бул жаңы система боюнча 2002-жылдын майында шайлоолор өткөрүлүп, LCD дагы бир жолу жеңишке жетип, 54% добуш алды. Бирок, оппозициялык саясий партиялар биринчи жолу олуттуу сандагы орундарды жеңип алышты жана генерал-майор Леханиядан келген зордук-зомбулук коркунучуна карабастан, Лесото биринчи тынч шайлоону өткөрдү. Тогуз оппозициялык партия азыр пропорционалдуу орундардын бардыгын (21) ээлеп турат, алардын ичинде BNP эң чоң үлүшкө ээ. LCD 80 округдук орундун 79сун ээлейт. 2014-жылдын июнунда премьер-министр Томас Табане коалициядагы конфликттен улам парламентти токтотту, бул анын өкмөткө шек келтиргенине сыноо болду. Август айында Табане армиянын башчысы Лейтенант-генерал Кеннеди Тлай Камолиден четке чыгарууга аракет кылгандан кийин, премьер-министр үч күнгө өлкөдөн качып, төңкөрүш болуп жатканын билдирди. Камоли төңкөрүш болгонун четке кагып койду. Экономист жана мурдагы Өнүктүрүү пландаштыруу министри Моекетси Мажоро Табаненин муракеши болуп шайланды. 2022-жылдын 28-октябрында Сэм Матекан жаңы коалициялык өкмөт түзгөндөн кийин Лесотонун жаңы премьер-министри болуп дайынталды. Анын ошол эле жылы түзүлгөн Өнүгүү үчүн революция партиясы 7-октябрьдагы шайлоодо жеңишке жетишти.
Lekhanya announced the establishment of the National Constituent Assembly to formulate a new constitution for Lesotho to return the country to democratic, civilian rule by June 1992. Before this transition, however, Lekhanya was ousted in 1991 by a mutiny of junior army officers that left Phisoane Ramaema as Chairman of the Military Council. Because Moshoeshoe II initially refused to return to Lesotho under the new rules of the government in which the King was endowed only with ceremonial powers, Moshoeshoe's son was installed as King Letsie III. In 1992, Moshoeshoe II returned to Lesotho as a regular citizen until 1995 when King Letsie abdicated the throne in favor of his father. After Moshoeshoe II died in a car accident in 1996, King Letsie III ascended to the throne again. In 1993, a new constitution was implemented leaving the King without any executive authority and proscribing him from engaging in political affairs. Multiparty elections were then held in which the BCP ascended to power with a landslide victory. Prime Minister Ntsu Mokhehle headed the new BCP government that had gained every seat in the 65 member National Assembly. In early 1994, political instability increased as first the army, followed by the police and prison services, engaged in mutinies. In August 1994, King Letsie III, in collaboration with some members of the military, staged a coup, suspended Parliament, and appointed a ruling council. As a result of domestic and international pressures, however, the constitutionally elected government was restored within a month. In 1995, there were isolated incidents of unrest, including a police strike in May to demand higher wages. For the most part, however, there were no serious challenges to Lesotho's constitutional order in the 1995 96 period. In January 1997, armed soldiers put down a violent police mutiny and arrested the mutineers. In 1997, tension within the BCP leadership caused a split in which Dr. Mokhehle abandoned the BCP and established the Lesotho Congress for Democracy (LCD) followed by two thirds of the parliament. This move allowed Mokhehle to remain as prime minister and leader of a new ruling party while relegating the BCP to opposition status. The remaining members of the BCP refused to accept their new status as the opposition party and ceased attending sessions. Multiparty elections were again held in May 1998. Although Mokhehle completed his term as prime minister, due to his failing health, he did not vie for a second term in office. The elections saw a landslide victory for the LCD, gaining 79 of the 80 seats contested in the newly expanded Parliament. As a result of the elections, Mokhehle's Deputy Prime Minister, Pakalitha Mosisili, became the new prime minister. The landslide electoral victory caused opposition parties to claim that there were substantial irregularities in the handling of the ballots and that the results were fraudulent. The conclusion of the Langa Commission, a commission appointed by Southern African Development Community (SADC) to investigate the electoral process, however, was consistent with the view of international observers and local courts that the outcome of the elections was not affected by these incidents. While the report found the election results to be free of fraud or malpractice, opposition protests in the country intensified. The protests culminated in a violent demonstration outside the royal palace in early August 1998 and an unprecedented level of violence, looting, casualties, and destruction of property. In early September, junior members of the armed services mutinied. The Government of Lesotho requested that a SADC task force intervene to prevent a military coup and restore stability to the country. To this end, joint force, consisting of South African and (later) Botswana troops, entered Lesotho on September 22, 1998, to put down the mutiny and restore the democratically elected government. The army mutineers were brought before a court martial. After stability returned to Lesotho, the SADC task force withdrew from the country in May 1999, leaving only a small task force (joined by Zimbabwe and troops) to provide training to the LDF. In the meantime, an Interim Political Authority (IPA), charged with reviewing the electoral structure in the country, was created in December 1998 and devised a proportional electoral system to ensure that there be opposition in the National Assembly. The new system retained the existing 80 elected Assembly seats but added 40 seats to be filled on a proportional basis. Elections were held under this new system in May 2002, and the LCD won again, gaining 54% of the vote. For the first time, however, opposition political parties won significant numbers of seats, and despite some irregularities and threats of violence from Major General Lekhanya, Lesotho experienced its first peaceful election. Nine opposition parties now hold all 40 of the proportional seats, with the BNP having the largest share (21). The LCD has 79 of the 80 constituency based seats. In June 2014, Prime Minister Thomas Thabane suspended parliament because of conflict within his coalition, leading to criticisms that he was undermining the government. In August, after Thabane attempted to remove Lieutenant General Kennedy Tlai Kamoli from the head of the army, the Prime Minister fled the country for three days, alleging a coup was taking place. Kamoli denied that any coup had occurred. Moeketsi Majoro, the economist and former Minister of Development Planning, was elected as Thabane's successor. On 28 October 2022, Sam Matekane was sworn in as Lesotho's new prime minister after forming a new coalition government. His Revolution for Prosperity party, formed earlier same year, won the 7 October elections.