Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африкадағы ел
Country in Southern Africa
Эсватини ( /ɛ//s//w//ɑː/'/t//iː//n//i/ ESSwahTEEnee; ), ресми түрде Эсватини Корольдігі, сондай-ақ бұрынғы ресми атауы Свазиленд ( /s//w//ɑː//z//i//l//æ//n//d/ SWAHzeeland) және бұрын Свазиленд Корольдігі. Ел және суази халқы өз аттарын 19 ғасырдағы Мсвати II патшадан алған, оның билігімен ел кеңейтіліп, біріктірілген; оның шекарасы 1881 жылы Африка үшін күрестің кезінде белгіленген. Екінші Бур соғысынан кейін, Свазиленд атауымен аталған патшалық 1903 жылдан бастап 1968 жылдың 6 қыркүйегінде толық тәуелсіздік алғанға дейін британдық жоғары комиссарлығының аумағы болды. 2018 жылдың сәуірінде ресми атауы Свазиленд Корольдігінен Эсватини Корольдігіне өзгертілді, бұл суази тілінде және Еуропалық Одақта жиі қолданылатын атаумен сәйкес келеді. Елдегі жұмыспен қамтудың көп бөлігі ауыл шаруашылығы және өндіріс секторларында қамтамасыз етіледі. Эсватини Оңтүстік Африка Даму Қауымдастығының, Африка Одағының, Ұлттар Достастығының және Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесі. Үкімет – Африкадағы соңғы абсолюттік монархия, және 1986 жылдан бері Мсвати III патша басқарады. Әуежай мен Сенаттың көпшілігін анықтау үшін бес жылда бір рет сайлаулар өтеді, бірақ саяси партияларға қатысуға тыйым салынған. Оның конституциясы 2005 жылы қабылданды. Тамыз/қыркүйек айларында өткізілетін қамыс биі – умхланга және желтоқсан/қаңтар айларында өткізілетін патшалық биі – инквала елдің ең маңызды шаралары болып табылады. Суази халқы денсаулық сақтау саласында үлкен мәселелерге тап болып отыр: ЖИТС/ҚАЙЫРҒА және (аздау дәрежеде) туберкулез кең таралған. Ересектердің 28 пайызы ЖИТС-ке шалдыққан. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Эсватинидегі өмір сүру ұзақтығы әлемдегі ең төменгі 12 көрсеткішті құрайды – 58 жыл. Эсватини халқы жас. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 14 жасқа дейінгі адамдар ел халқының 35% құрайды, ал орташа жас 22 жасқа тең.
Eswatini (,/ɛ//s//w//ɑː/'/t//iː//n//i/ ESSwahTEEnee; ), officially the Kingdom of Eswatini and also known by its former official name Swaziland ('/s//w//ɑː//z//i//l//æ//n//d/ SWAHzeeland) and formerly the Kingdom of Swaziland, The country and the Swazi take their names from Mswati II, the 19th century king under whose rule the country was expanded and unified; its boundaries were drawn up in 1881 in the midst of the Scramble for Africa. After the Second Boer War, the kingdom, under the name of Swaziland, was a British high commission territory from 1903 until it regained its full independence on 6 September 1968. In April 2018, the official name was changed from Kingdom of Swaziland to Kingdom of Eswatini, mirroring the name commonly used in Swazi. and the European Union. The majority of the country's employment is provided by its agricultural and manufacturing sectors. Eswatini is a member of the Southern African Development Community, the African Union, the Commonwealth of Nations, and the United Nations. The government is an absolute monarchy, the last of its kind in Africa, and has been ruled by King Mswati III since 1986. Elections are held every five years to determine the House of Assembly and the Senate majority, but political parties are prohibited from running. Its constitution was adopted in 2005. Umhlanga, the reed dance held in August/September, and incwala, the kingship dance held in December/January, are the nation's most important events. The Swazi population faces major health issues: HIV/AIDS and (to a lesser extent) tuberculosis are widespread. Twenty eight percent of the adult population is HIV positive. As of 2018, Eswatini has the 12th lowest life expectancy in the world, at 58 years. The population of Eswatini is young. As of 2018, people aged 14 years or younger constitute 35% of the country's population and the median age is 22 years.
Тарих
Адамның ерте тас дәуірінен, шамамен 200 000 жыл бұрынғы әрекеттерін көрсететін артефакттар табылды. 27 000 жыл бұрыннан бастап 19 ғасырға дейінгі тарихи тас суреттері елдің айналасында кездеседі. Аймақтың ең алғашқы тұрғындары – қояндық аңшы-жинақшылар болған. Олар Ұлы Банту көші-қоны кезінде Нгуни тайпаларымен ығыстырылды. Бұл халықтар Шығыс және Орталық Африканың Ұлы көлдер аймағынан шыққан. Ауыл шаруашылығы мен темірді пайдалануға қатысты мәліметтер шамамен 4 ғасырға дейін жетеді. Қазіргі сото және нгуни тілдерінің түбірлерінен тараған тілдерде сөйлейтін адамдар 11 ғасырдан кешіктірмей осы аймаққа қоныстанды. Эсватини есімі кейінірек патша болған Мсвати II-нің есімінен алынған. Нгуане III-тің есімімен аталған Кангуане – Эсватинидің тағы бір атауы, ал корольдік үйінің тегі Нкоси Дламини болып сақталады. Нкоси сөзінің мағынасы – «патша». Мсвати II Эсватинидің ең ұлы соғыс патшасы болды және ол елдің аумағын қазіргі көлемінен екі есеге дейін кеңейтті. Эмахандзамбили тайпалары бастапқыда патшалыққа кең автономиямен қосылды, көбінесе арнайы ритуалдық және саяси мәртебелер берілді. Алайда, Мсвати 1850 жылдары олардың кейбіреулеріне шабуыл жасап, бағындыру арқылы олардың автономиясын қатты шектеді. Патша Мбандзени еуропалықтарға көптеген жеңілдіктер беріп, күрделі жер иелену жүйесін құрды. Жеңілдіктер кезінде патшаның ірі басшыларының бірі, мысалы, Нтенгу Мбокане Лубомбо аймағындағы, қазіргі Нсоко қаласына жақын фермаларға көшіруге рұқсат алды. Мшиза Масеко сияқты басқалары еЛувалвени деп аталатын жердегі Комати өзеніне жақын фермаларға көшіп барды. Жеңілдіктерге ауыл шаруашылығы және мал жаюға арналған гранттар мен жалға берулер кірді. 1890 жылы Мбандзени қайтыс болғаннан кейін Свазиленд конвенциясы даулы жерлер мен минералдық құқықтар және басқа да жеңілдіктер бойынша дауларды шешу үшін Бас сот құрды. 1890 жылы Свазилендке британдықтар, голландтықтар және свази халқының өкілдерінен тұратын үштік басқару жүйесі берілді. 1894 жылы Свазиленд Оңтүстік Африка Республикасының протектораты болып жарияланды. Бұл, 1899 жылғы қазан айында Екінші Бур соғысы басталарға дейін Нгуане V билігі кезінде жалғасты. Король Нгуане V 1899 жылғы желтоқсанда Инквала кезінде, Екінші Бур соғысы басталғаннан кейін қайтыс болды. Оның орнын басып алған Собхуза II – 4 айлық сәби еді. Свазиленд соғысқа тікелей қатыспаса да, 1902 жылға дейін елде британдықтар мен бурлар арасындағы ұсақ шайқастар болды.
Artefacts have been found indicating human activity dating back to the early Stone Age, around 200,000 years ago. Prehistoric rock art paintings dating from as far back as c. 27,000 years ago to as recently as the 19th century can be found around the country. The earliest known inhabitants of the region were Khoisan hunter gatherers. They were largely replaced by the Nguni during the great Bantu migrations. These peoples originated from the Great Lakes region of eastern and central Africa. Evidence of agriculture and iron use dates from about the 4th century. People speaking languages ancestral to the current Sotho and Nguni languages began settling no later than the 11th century. Eswatini derives its name from a later king named Mswati II. KaNgwane, named for Ngwane III, is an alternative name for Eswatini, the surname of whose royal house remains Nkhosi Dlamini. Nkhosi literally means "king". Mswati II was the greatest of the fighting kings of Eswatini, and he greatly extended the area of the country to twice its current size. The Emakhandzambili clans were initially incorporated into the kingdom with wide autonomy, often including grants of special ritual and political status. The extent of their autonomy, however, was drastically curtailed by Mswati, who attacked and subdued some of them in the 1850s. King Mbandzeni created a complex pattern of land ownership by granting many concessions to Europeans. During the concessions some of the King's senior chiefs like Chief Ntengu Mbokane got permission to relocate to farms towards the Lubombo region, in the modern day city of Nsoko. Others like Mshiza Maseko relocated to farms towards the Komati River in the place called eLuvalweni. The concessions included grants and leases for agriculture and grazing. In 1890, following the death of Mbandzeni, a Swaziland Convention created a Chief Court to determine disputes about controversial land and mineral rights and other concessions. Swaziland was given a triumviral administration in 1890, representing the British, the Dutch republics, and the Swazi people. In 1894, a convention placed Swaziland under the South African Republic as a protectorate. This continued under the rule of Ngwane V until the outbreak of the Second Boer War in October 1899. King Ngwane V died in December 1899, during incwala, after the outbreak of the Second Boer War. His successor, Sobhuza II, was four months old. Swaziland was indirectly involved in the war with various skirmishes between the British and the Boers occurring in the country until 1902.
Британдықтардың Свазилендке жанама билігі (1906-1968 жж.)
1903 жылы, екінші Бур соғысында британдықтардың жеңісінен кейін, Свазиленд британдық «Жоғары комиссарлық аумақтарының» біріне айналды, басқалары Басутоленд (қазіргі Лесото) және Бечуаналанд болды. Алайда, Свазилендтің регенті, патшайым Лабоцбени Мдлулимен шарттар келісілмегендіктен протекторат құрылмады. 1904 жылғы Свазиленд әкімшілік жарлығы барлық концессияларды тексеру және олардың шекараларын анықтау үшін комиссия құрды. Бұл жұмыс 1907 жылы аяқталды, ал Свазиленд концессияларын бөлу туралы жарлық Свазилердің пайдалануы мен иеленуі үшін арналған жерлерді бөлуге уәкілеттік берілген комиссар тағайындауды көздейді. Комиссар әрбір концессияның үштен бір бөлігіне дейін өтемақысыз ие болуға құқылы болды, бірақ үштен бір бөлігінен астам алынса, төлем қажет болатын. Нәтижесінде, 1910 жылы ол жұмысын аяқтап, Свазиленд аумағының 38 пайызын, яғни 1,639,687 акр жерді Свазилерге бөлді. Содан кейін патшайым Свазилерді Трансваальде жұмыс істеуге және еуропалықтардан көбірек жер сатып алу үшін ақша табуға ынталандырды. Собхузаның патша ретінде ресми түрде таққа отыруы Лабоцбенидің регенттігінен кейін 1921 жылдың желтоқсанында болды. Одан кейін ол 1922 жылы Лондонда Ұлыбританияның Құпия кеңесінің сот комитетіне жер мәселесі бойынша сәтсіз делегация басқарды. 1923 және 1963 жылдар аралығында Собхуза II Свази коммерциялық Амадоданы құрды, ол Свази қорықтарындағы шағын бизнеске лицензия беруге және білім берудегі миссиялардың басымдығына қарсы тұру үшін Свази ұлттық мектебін құрды. Оның беделі уақыт өте келе өсті және Свази патшалық басшылығы британдық әкімшіліктің әлсіреуіне және Свазилендтің Оңтүстік Африка Одағына қосылу мүмкіншілігіне қарсы тұруда сәтті болды. 1967 жылғы сайлаудан кейін Свазиленд 1968 жылы тәуелсіздік алғанға дейін қорғалатын мемлекет болды.
In 1903, after the British victory in the Second Boer War, Swaziland became one of the British "High Commission Territories", the others being Basutoland (now Lesotho) and Bechuanaland, although a protectorate was not established because terms had not been agreed with the Swazi Queen Regent Labotsibeni Mdluli. The Swaziland Administration Proclamation of 1904 established a commission with the task of examining all the concessions and defining their boundaries. This work was finished by 1907, and the Swaziland Concessions Partition Proclamation provided for a concessions partition commissioner to be appointed to set aside areas for the sole use and occupation of the Swazis. The commissioner had the power to expropriate up to one third of each concession without compensation, but payment would need to be made if more than a third was taken. In the event, in 1910 he completed his work and set aside 1,639,687 acres, some 38% of Swaziland's area, for the Swazi. The queen regent then encouraged the Swazi to go to work in the Transvaal to earn money to buy more land from the Europeans. Sobhuza's official coronation as king was in December 1921 after the regency of Labotsibeni, after which he led an unsuccessful deputation to the Judicial Committee of the Privy Council of the United Kingdom in London in 1922 regarding the issue of the land. In the period between 1923 and 1963, Sobhuza II established the Swazi Commercial Amadoda which was to grant licences to small businesses on the Swazi reserves and also established the Swazi National School to counter the dominance of the missions in education. His stature grew with time, and the Swazi royal leadership was successful in resisting the weakening power of the British administration and the possibility of the incorporation of Swaziland into the Union of South Africa. Following the 1967 elections, Swaziland was a protected state until independence was regained in 1968.
Тәуелсіздік (1968 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
1972 жылғы сайлаудан кейін Свазиленд конституциясын король Собхуза II тоқтатты, содан кейін 1982 жылы қайтыс болғанға дейін елге жарлық арқылы билік жүргізді. Сол кезде Собхуза II – Свазилендтің шамамен 83 жыл патшасы болды, бұл оны тарихтың ең ұзақ таққа отырған монархы етті. Оның қайтысынан кейін регенттік кезең басталды, 1984 жылға дейін мемлекет басшысы ретінде королева-регент Дзеливе Шонге басқарды, бірақ ол Ликоқо тарапынан қызметтен алынып, оның орнына королева-ана Нтфомби Тфвала тағайындалды. 1982 жылы Оңтүстік Африканың көршілес аймақтарын, атап айтқанда, Квазулудың зулу отанының және Кангване Свази отанының бөліктерін Свазилендке беру әрекеті сәтті болмады. Бұл теңізге шығу мүмкіндігі жоқ Свазилендке теңізге қол жеткізуге мүмкіндік берген болар еді. Келісім Оңтүстік Африка және Свазиленд үкіметтері арасында жүргізілді, бірақ аумақты беруді көздеген аймақтағы халық қарсылық көрсетті. Бұл аймақты Собхуза II Свази монархтарының дәстүрлі иелігінің бір бөлігі деп сақтаған, ал Оңтүстік Африка үкіметі бұл аймақты Мозамбиктен келетін партизандық шабуылға қарсы буферлік аймақ ретінде пайдалануды жоспарлаған. (Оңтүстік Африка үкіметі беру әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін Кангване автономиясын уақытша тоқтатты.) 1990 жылдары студенттер мен жұмысшылардың наразылықтары күшейді, олар патшадан реформалар енгізуді талап етті. Осылайша конституциялық реформаларға бастама берілді, нәтижесінде 2005 жылы қазіргі Свази конституциясы қабылданды. Бұл саяси белсенділердің қарсылығына қарамастан жүзеге асты. Ағымдағы конституцияда саяси партиялардың мәртебесі нақты айқындалмаған. 2011 жылы Свазиленд экономикалық дағдарысқа тап болды, оның себебі Оңтүстік Африка Кедендік Одағынан (SACU) түсетін кірістердің азаюы болды. Бұл үкіметті көршілес Оңтүстік Африкадан несие сұрауға мәжбүр етті. Алайда, олар несиенің саяси реформаларды қамтитын шарттарына келіспеді. Осы кезеңде Свази үкіметіне реформалар жүргізу үшін қысым күшті болды. Азаматтық ұйымдар мен кәсіподақтардың қоғамдық наразылықтары жиіледі. 2012 жылдан бастап SACU кірістерінің жақсаруы Свази үкіметінің қаржылық жағдайын жеңілдетті. 2013 жылы конституция қабылданғалы бері екінші жаңа парламент сайланды. Содан кейін король Сибусисо Дламиниді үшінші рет премьер-министр етіп тағайындады. 2018 жылдың 19 сәуірінде Мсвати III Свазиленд Корольдігінің 50 жылдық тәуелсіздігін мерекелеуге орай Эсватини Корольдігі деп атауын өзгерткенін жариялады. Эсватини атауы свази тілінде «суазилер жері» дегенді білдіреді және Швейцариямен шатасудың алдын алу мақсатында жартылай қолданылды. Эсватини жұмысшылары 2018 жылдың қыркүйек айында жалақының төмендігіне наразылық білдіріп, үкіметке қарсы наразылық акцияларын бастады. Олар Эсватинидің Кәсіподақтар Конгресі ұйымдастырған үш күндік ереуілге шықты, бұл кең ауқымды бұзылуларға әкелді. 2021 жылдың маусым айында ел бойынша демократияны қолдаушы наразылықтар басталды, олар тәртіпсіздіктерге, тонауларға және полиция мен әскермен көшедегі қақтығыстарға әкелді. Бұл азаматтық тәртіпсіздік Эсватиниді демократияға қарай итеруге тиіс мағыналы реформалардың болмауына байланысты жылдар бойы жиналған ашу-ызаның нәтижесінде және үкіметтің петицияларды қабылдауға тыйым салғаны туралы хабарлардың нәтижесінде туды. Наразылар король Мсвати III-ке қатысты деп саналатын көптеген ғимараттарды өртеп жіберді, ал полиция саяси қарсыластарын ұрып-соғып, тұтқындады. "Нью-Йорк Таймс" газеті теңізге шығу мүмкіндігі жоқ бұл елдегі жағдайды «53 жылдық тәуелсіздігіндегі ең қауіпті азаматтық тәртіпсіздік» деп сипаттады. Мемлекеттік қауіпсіздік күштері кем дегенде 20 адамды өлтірді, ондаған адамдар жарақат алып, тұтқындалды. Үкімет интернетті жапты (MTN және Eswatini Mobile мобильді операторларының келісімімен), елден сенімді жаңалықтар алуды қиындатты. Король елден қашып кеткені де хабарланды, бірақ үкімет шенеуніктері бұл мәлімдемелерді жоққа шығарды, сонымен қатар наразылықты тоқтатуға шақырды.
Following the elections of 1972, the constitution of Swaziland was suspended by King Sobhuza II who thereafter ruled the country by decree until his death in 1982. At that point, Sobhuza II had been king of Swaziland for almost 83 years, making him the longest reigning monarch in history. A regency followed his death, with Queen Regent Dzeliwe Shongwe as head of state until 1984 when she was removed by the Liqoqo and replaced by Queen Mother Ntfombi Tfwala. An attempt to transfer neighbouring parts of South Africa, more precisely parts of the Zulu homeland of KwaZulu and parts of the Swazi homeland of KaNgwane, to Swaziland in 1982 was never realized. This would have given land locked Swaziland access to the sea. The deal was negotiated by the governments of South Africa and Swaziland, but was met by popular opposition in the territory meant to be transferred. The territory had been claimed by Sobhuza II as part of the Swazi monarchs' traditional realm, and the South African government hoped to use the area as a buffer zone against guerrilla infiltration from Mozambique. (The South African government responded to the failure of the transfer by temporarily suspending the autonomy of KaNgwane.) The 1990s saw a rise in student and labour protests calling on the king to introduce reforms. Thus, progress towards constitutional reforms began, culminating with the introduction of the current Swazi constitution in 2005. This happened despite objections by political activists. The current constitution does not clearly deal with the status of political parties. In 2011, Swaziland suffered an economic crisis which was caused by reduced Southern African Customs Union (SACU) receipts. This caused the government to request a loan from neighbouring South Africa. However, they did not agree with the conditions of the loan, which included political reforms. During this period, there was increased pressure on the Swazi government to carry out more reforms. Public protests by civic organisations and trade unions became more common. Starting in 2012, improvements in SACU receipts eased the fiscal pressure on the Swazi government. A new parliament, the second since the promulgation of the constitution, was elected in 2013. The king then reappointed Sibusiso Dlamini as prime minister for the third time. On 19 April 2018, Mswati III announced that the Kingdom of Swaziland had been renamed as the Kingdom of Eswatini, reflecting the extant Swazi name for the state eSwatini, to mark the 50th anniversary of Swazi independence. The name Eswatini means "land of the Swazis" in the Swazi language and was partially intended to prevent confusion with the similarly named Switzerland. Eswatini workers began anti government protests against low salaries in September 2018. They went on a three day strike organised by the Trade Union Congress of Eswatini that resulted in widespread disruption. In June 2021, pro democracy protests broke out across the country, sparking riots, looting, and street skirmishes with police and soldiers. This civil unrest began as a result of years of anger towards the lack of meaningful reforms that would nudge Eswatini in the direction of democracy, as well as the government's reported banning of the submission of petitions. Numerous buildings said to be connected to King Mswati III were torched by protesters, and police reportedly assaulted and arrested political opponents. The New York Times called the turmoil in the landlocked nation "the most explosive civil unrest in its 53 years of independence". At least 20 people were killed by state security forces and dozens more injured and detained. The government shut down the internet (with the compliance of mobile providers MTN and Eswatini Mobile) making it difficult to access reliable news from the country. The king was also said to have fled the country, though government officials disputed those claims, also calling for an end to the protests.
География
Эсватини – құрлыққа шыға алмайтын шағын патшалық. Оның ауданы – шамамен , 26°30' оңтүстік ендік, 31°30' шығыс бойлықта орналасқан. Солтүстік, батыс және оңтүстік шекараларымен Оңтүстік Африка, ал шығысында Мозамбикпен шектеседі. Мозамбикпен шығыс шекарасының бойында Лебомбо таулары жатыр, олардың биіктігі шамамен . Таулар үш өзеннің – Нгавума, Үлкен Усуту және Мбулузи өзендерінің каньондарымен тілінген. Батыс шекарасының орташа биіктігі – , ол жардың жиегінде орналасқан. Эсватини төрт географиялық аймаққа бөлінеді. Бұл аймақтар солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, биіктік деңгейімен анықталады. Елордасы Мбабане – Биік Далада орналасқан. Теңіз деңгейінен орташа биіктікте жатқан Орта Дала – Эсватинидің ең тығыз халқы қоныстанған аймағы, мұнда тауларға қарағанда жауын-шашын аз жапады. Негізгі сауда және өнеркәсіптік қаласы Манзини Орта Далада орналасқан. Төменгі Даланың биіктігі шамамен , ол басқа аймақтарға қарағанда сирек қоныстанған, және тікенді ағаштар мен шөптесін далалардан тұратын әдеттегі Африка ландшафтын ұсынады. Эсватиниде үш экожүйе бар: Мапуталенд жағалау орман мозаикасы, Замбезия және мопан орманды жерлері, сондай-ақ Дракенсберг таулық шөптесін жерлері. 2018 жылғы Орман-Ландшафт Тұтастығы Индексі бойынша елдің орташа көрсеткіші 4.21/10 болды, бұл 172 елдің ішінде 142-орынды иеленді.
A small landlocked kingdom with an area of , Eswatini is located at approximately 26°30'S, 31°30'E and is bordered in the north, west and south by South Africa and by Mozambique in the east. Along the eastern border with Mozambique are the Lebombo Mountains, a mountain ridge at an altitude of around The mountains are broken by the canyons of three rivers, the Ngwavuma, the Great Usutu and the Mbuluzi. The western border, with an average altitude of , lies on the edge of an escarpment. Eswatini is separated into four geographical regions. These run from north to south and are determined by elevation. Mbabane, the capital, is on the Highveld. The Middleveld, lying at an average above sea level, is the most densely populated region of Eswatini with a lower rainfall than the mountains. Manzini, the principal commercial and industrial city, is situated in the Middleveld. The Lowveld, at around , is less populated than other areas and presents a typical African bush country of thorn trees and grasslands. Eswatini contains three ecosystems: Maputaland coastal forest mosaic, Zambezian and mopane woodlands, and Drakensberg montane grasslands. The country had a 2018 Forest Landscape Integrity Index mean score of 4.21/10, ranking it 142nd globally out of 172 countries.
Монархия
Эсватини – конституциялық қағидалары мен Свази заңдары мен дәстүрлері бар абсолютті монархия. Мемлекет басшысы – патша немесе нгвеньяма (лат. арыстан), қазіргі кезде патша Мсвати III, 1982 жылы әкесі король Собхуза II қайтыс болғаннан кейін 1986 жылы таққа отырды. Елдің конституциясына сәйкес, нгвеньяма – Свази ұлтының бірлігі мен мәңгілігінің символы. Дәстүр бойынша, патша анасымен (немесе оның орнына тағайындалған ритуалдық тұлғасымен), ндловукати (лат. ана арыстан) бірге билік етеді. Бұрынғысы мемлекет басшысының әкімшілік басшысы ретінде қарастырылса, соңғысы – рухани және ұлттық мемлекет басшысы ретінде қарастырылып, оның нақты билігі патша билігін теңестіретін еді, бірақ Собхуза II-нің ұзақ билігі кезінде ндловукати рөлі көбінесе символдық сипатқа ие болды. Патша премьер-министрді заң шығарушы органнан тағайындайды, сондай-ақ кеңесші кеңестің көмегімен сенаторлардың көпшілігі мен Либандаланың (парламент) төменгі палатасының заң шығарушыларының аз бөлігін тағайындайды. Конституция бойынша патша парламентте арнайы мүдделерді ұсыну үшін кейбір мүшелерді тағайындауға құқылы. Бұл арнайы мүдделер – сайлауға түскен, бірақ сайланбаған немесе сайлауға түспеген азаматтар болуы мүмкін. Бұл парламенттегі пікірлерді теңгерту мақсатында жасалады. Арнайы мүдделерге белгілі бір жынысты немесе нәсілді адамдар, мүмкіндігі шектеулі адамдар, бизнес қауымдастығының маңызды өкілдері, азаматтық қоғам, ғалымдар және басшылар жатуы мүмкін.
Eswatini is an absolute monarchy with constitutional provision and Swazi law and customs. The head of state is the king or ngwenyama (lit. lion), currently King Mswati III, who ascended to the throne in 1986 after the death of his father King Sobhuza II in 1982 and a period of regency. According to the country's constitution, the ngwenyama is a symbol of unity and the eternity of the Swazi nation. By tradition, the king reigns along with his mother (or a ritual substitute), the ndlovukati (lit. she elephant). The former was viewed as the administrative head of state and the latter as a spiritual and national head of state, with real power counterbalancing that of the king, but during the long reign of Sobhuza II, the role of the ndlovukati became more symbolic. The king appoints the prime minister from the legislature and also appoints a majority of senators and a minority of legislators to the lower chamber of the Libandla (parliament) with help from an advisory council. The king is allowed by the constitution to appoint some members to parliament to represent special interests. These special interests are citizens who might have been electoral candidates who were not elected, or might not have stood as candidates. This is done to balance views in parliament. Special interests could be people of a particular gender or race, people with disabilities, significant members of the business community, civic society, scholars, and chiefs.
Парламент
Суази екі палаталы Парламенті, немесе Либандала, Сенаттан (30 орын; Ассамблея палатасы тағайындаған 10 мүше және монарх тағайындаған 20 мүше; бес жылдық мерзімге) және Ассамблея палатасынан (65 орын; монарх тағайындаған 10 мүше және 55 мүше халықтың тікелей дауысымен сайланады; бес жылдық мерзімге) тұрады. Сайлаулар патшаның парламентті таратуынан кейін бес жыл сайын өткізіледі. Соңғы сайлау 2023 жылдың 29 қыркүйегінде өтті. Дауыс беру партиялық сипатта емес, бейтарап түрде жүзеге асырылады. Барлық сайлау рәсімдерін Сайлау және шекаралар комиссиясы қадағалайды.
The Swazi bicameral Parliament, or Libandla, consists of the Senate (30 seats; 10 members appointed by the House of Assembly and 20 appointed by the monarch; to serve five year terms) and the House of Assembly (65 seats; 10 members appointed by the monarch and 55 elected by popular vote; to serve five year terms). The elections are held every five years after dissolution of parliament by the king. The last elections were held on 29 September 2023. The balloting is done in a non partisan manner. All election procedures are overseen by the Elections and Boundaries Commission.
Саяси мәдениет
1968 жылғы 6 қыркүйекте Свазиленд тәуелсіздік алғаннан кейін, Вестминстер үлгісіндегі конституцияны қабылдады. 1973 жылғы 12 сәуірде король Собхуза II жарлық арқылы оны күштен шығарып, барлық атқару, сот және заңнамалық мәселелерде жоғарғы билікті өз қолына алды. 1978 жылы Парламент палатасына партиялық емес алғашқы сайлау өтті. Ол сайлау округтері ретінде король анықтаған тинкхундла (tinkhundla) жүйесінде өткізілді және сайлауды бақылау үшін король тағайындаған Сайлау комитеті құрылды. 1999 жылдың мамырында және 2000 жылдың қарашасында пікір алу үшін жобалар жарияланды. Бұл жобаларды Свазилендтегі азаматтық қоғам ұйымдары және басқа елдердегі адам құқықтары ұйымдары қатаң сынады. 2001 жылдың желтоқсанында жаңа конституцияны әзірлеу үшін 15 адамнан тұратын команда жарияланды; осы команданың бірнеше мүшесі король отбасына жақын екендігі хабарланды.
At Swaziland's independence on 6 September 1968, Swaziland adopted a Westminster style constitution. On 12 April 1973, King Sobhuza II annulled it by decree, assuming supreme powers in all executive, judicial, and legislative matters. The first non party elections for the House of Assembly were held in 1978, and they were conducted under the tinkhundla as electoral constituencies determined by the King, and established an Electoral Committee appointed by the King to supervise elections. Drafts were released for comment in May 1999 and November 2000. These were strongly criticised by civil society organisations in Swaziland and human rights organisations elsewhere. A 15 member team was announced in December 2001 to draft a new constitution; several members of this team were reported to be close to the royal family.
Сайлаулар
Тағайындаулар басшылықтарда жүргізіледі. Тағайындау күні үміткердің аты қол көтеру арқылы ұсынылады, ал үміткер ұсынысты қабылдайды немесе қабылдамайды. Егер қабылданса, үміткерге сол басшылықтың кем дегенде он мүшесінің қолдауы болуы керек. Тағайындаулар Парламент мүшесі, округ басшысы (Индуна) және округтік атқару комитеті (Букофо) лауазымдарына жүргізіледі. Үміткерлердің ең аз саны – төртеу, ал ең көп саны – он. Бастапқы сайлаулар да басшылық деңгейінде өтеді. Ол құпия дауыс беру арқылы жүзеге асырылады. Бастапқы сайлау кезінде сайлаушыларға сол басшылық үшін атқару комитетінің мүшесін (букофо) сайлау мүмкіндігі беріледі. Парламент мүшелеріне үміткерлер мен округ басшысы да әр басшылықтан сайланады. Екінші және соңғы сайлаулар тинхундла деп аталатын округтерде өтеді. 2023 жылғы V Dem Демократия индексі бойынша Эсватини әлем бойынша 9-шы төменгі сатыда және Африкадағы екінші төменгі сайлау демократиясы болып табылады.
Nominations take place at the chiefdoms. On the day of nomination, the name of the nominee is raised by a show of hand, and the nominee either accepts or rejects the nomination. If accepted, the nominee must have the support of at least ten members of that chiefdom. The nominations are for the position of Member of Parliament, Constituency Headman (Indvuna), and the Constituency Executive Committee (Bucopho). The minimum number of nominees is four and the maximum is ten. Primary elections also take place at the chiefdom level. It is by secret ballot. During the primary elections, the voters are given an opportunity to elect the member of the executive committee (bucopho) for that particular chiefdom. Aspiring members of parliament and the constituency headman are also elected from each chiefdom. The secondary and final elections takes place at the various constituencies called tinkhundla. According to 2023 V Dem Democracy indices Eswatini is 9th lowest ranked worldwide and 2nd lowest ranked electoral democracy in Africa.
Сыртқы қатынастар
Эсватини Біріккен Ұлттар Ұйымының, Ұлттар Достастығының, Африка Одағының, Шығыс және Оңтүстік Африка ортақ нарығының және Оңтүстік Африка даму қауымдастығының мүшесі болып табылады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, ол Африкада Тайваньпен байланысын сақтап, Қытай Халық Республикасымен дипломатиялық қатынас орнатпаған жалғыз ел.
Eswatini is a member of the United Nations, the Commonwealth of Nations, the African Union, the Common Market for Eastern and Southern Africa, and the Southern African Development Community. As of 2019, it is the only country in Africa that has maintained ties with Taiwan and not the People's Republic of China.
Әскери
Эсватини әскері (Умбутфо Эсватини қорғаныс күштері) негізінен ішкі наразылықтар кезінде, сондай-ақ шекара және кедендік бақылауда қолданылады. Әскери күштер ешқашан шетелдік қақтығыстарға қатыспаған. Король – қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы және Қорғаныс министрлігінің толық құқықты министрі. Қорғаныс күштерінде шамамен 3000 адам қызмет етеді, олардың ішіндегі ең ірі бөлігі – әскер. Кішкентай әуе күштері бар, ол негізінен корольді, жүктерді және қызметкерлерді тасымалдауға, іздеу-құтқару жұмыстарын жүргізумен қатар жерді зерттеуге, сондай-ақ ұлттық төтенше жағдай туғанда жұмылдыруға пайдаланылады.
The military of Eswatini (Umbutfo Eswatini Defence Force) is used primarily during domestic protests, with some border and customs duties. The military has never been involved in a foreign conflict. The king is the commander in chief of the defence force and the substantive Minister of the Ministry of Defence. There are approximately 3,000 personnel in the defence force, with the army being the largest component. There is a small air force, which is mainly used for transporting the king as well as cargo and personnel, surveying land with search and rescue functions, and mobilising in case of a national emergency.
Тілдер
СиСвати (сонымен қатар Свати, Свази немесе Сисвати деп те аталады) – Эсватини және Оңтүстік Африкада сөйленетін Нгуни тобының банту тілі. Оны 2,5 миллион адам қолданады және мектептерде оқытылады. Бұл тіл ағылшын тілімен бірге Эсватинидің ресми тілі және Оңтүстік Африканың ресми тілдерінің бірі. Мектептерде, бизнес жүргізуде және баспасөзде ағылшын тілі қарым-қатынас құралы ретінде қолданылады. Елде 76 мыңға жуық адам зулу тілінде сөйлейді. Аймақ бойынша көптеген адамдар қолданатын Тсонга тілінде Эсватиниде шамамен 19 мың адам сөйлейді. Африканер тегінен тараған кейбір тұрғындар африкаанс тілінде де сөйлейді. Мозамбик немесе Солтүстік және Орталық Португалиядан келген португал тілінде сөйлейтін үлкен қауымдастықтың болуына байланысты португал тілі мектептерде үшінші тіл ретінде енгізілді.
SiSwati (also known as Swati, Swazi or Siswati) is a Bantu language of the Nguni Group, spoken in Eswatini and South Africa. It has 2.5 million speakers and is taught in schools. It is an official language of Eswatini, along with English, and one of the official languages of South Africa. English is the medium of communication in schools, conducting business, and the press. About 76,000 people in the country speak Zulu. Tsonga, which is spoken by many people throughout the region is spoken by about 19,000 people in Eswatini. Afrikaans is also spoken by some residents of Afrikaner descent. Portuguese has been introduced as a third language in the schools because of the large community of Portuguese speakers from Mozambique or Northern and Central Portugal.
Дін
Эсватинидегі жалпы халықтың 83 пайызы христиан дінін ұстанады. Христиандардың көп бөлігін англикан, протестант және африкалық жергілікті шіркеулер құрайды, оның ішінде африкалық сионистер (40%), ал католицизм халықтың 6 пайызын құрайды. 2012 жылдың 18 шілдесінде Эллина Вамукоя Свазилендтің англикандық епископы болып сайланды, ол Африкадағы әйел епископ атанған бірінші адам болды және 2021 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Халықтың 15 пайызы дәстүрлі діндерді ұстанады; елде тағы ислам (2%), Бахаи діні (0,5%) және индуизм (0,2%) сияқты христиан емес діндер де бар. 2013 жылы 14 еврей отбасы тіркелген. Эсватини Корольдігі исламдық ғұрып бойынша жасалған неке шарты сияқты азаматтық тіркеуден өтпеген некелерді мойындамайды.
Eighty three percent of the total population adheres to Christianity in Eswatini. Anglican, Protestant and indigenous African churches, including African Zionist (40%), constitute the majority of Christians, followed by Catholicism at 6% of the population. On 18 July 2012, Ellinah Wamukoya, was elected Anglican Bishop of Swaziland, becoming the first woman to be a bishop in Africa and serving in that position until her death in 2021. Fifteen percent of the population follows traditional religions; other non Christian religions practised in the country include Islam (2%), the Baháʼí Faith (0.5%), and Hinduism (0.2%). There were 14 Jewish families in 2013. The Kingdom of Eswatini does not recognise non civil marriages such as Islamic rite marriage contracts.
Денсаулық
2019 жылғы деректер бойынша, Эсватиниде 15-49 жас аралығындағы адамдардың арасындағы HIV жұқтыру деңгейі әлемде ең жоғары – 27,1% құрайды.
As of 2019, Eswatini has the highest prevalence of HIV among people aged 15 to 49 in the world (27.1%).
Білім
Эсватиниде білім беру нәрестелер үшін мектепке дейінгі білім беруден басталады, содан кейін жалпы білім беру және дайындық үшін бастауыш, орта және жоғары мектептер, ал жоғары деңгейде университеттер мен колледждер бар. Мектепке дейінгі білім беру әдетте 5 жасқа дейінгі балаларға арналған. Одан кейін оқушы елдегі кез келген бастауыш мектепке түсуге құқылы. Балаларға арналған күтім мен білім беру орталықтары балабақшалар немесе аудандық күтім бекеттері түрінде болады. Елде мектепке дейінгі жастағы балалардың 21,6%-ы ерте балалық білім беруге қол жеткізе алады. Бастауыш білім беру 6 жастан басталады. Бұл жеті жылдық бағдарлама, ол 7-сыныпта бастауыш мектепті аяқтау емтиханымен аяқталады, бұл емтихандар кеңесі мектептер арқылы жүргізетін жергілікті бағалау болып табылады. Орта және жоғары мектептердегі білім беру жүйесі бес жылдық бағдарламаны құрайды, оның ішінде үш жылдық орта білім беру және екі жылдық жоғары білім беру бар. Орта білім берудің соңында оқушылар өткізуге тиіс сыртқы мемлекеттік емтихан (Жас сертификат) бар. Бұл емтиханды Эсватини емтихандар кеңесі өткізеді. Жоғары білім беру деңгейінің соңында оқушылар мемлекеттік емтиханға тапсырады, ол Кембридж халықаралық емтихандармен аккредиттелген Эсватини орта білім берудің жалпы сертификаты және халықаралық орта білім берудің жалпы сертификаты болып табылады. Аз ғана мектептер өз оқу бағдарламаларында жоғары деңгейдегі білім беру бағдарламасын ұсынады. Барлығы 830 мемлекеттік мектеп бар, олардың ішінде бастауыш, орта және жоғары мектептер кіреді. Сонымен қатар, 34 тіркелген жеке мектеп және тағы 14 тіркелмеген жеке мектеп бар. Мектептердің ең көп саны Ххохо аймағында орналасқан. 1996 жылы бастауыш мектепке түсу көрсеткіші 90,8% құрады, ал бастауыш сыныптарда жыныстық теңдік сақталды.
Education in Eswatini begins with pre school education for infants, primary, secondary and high school education for general education and training, and universities and colleges at the tertiary level. Pre school education is usually for children 5 years or younger; after that, a student can enroll in a primary school anywhere in the country. Early childhood care and education centres take the form of preschools or neighbourhood care points. In the country 21.6% of preschool age children have access to early childhood education. Primary education begins at age six. It is a seven year programme that culminates with an end of primary school examination in grade 7 which is a locally based assessment administered by the Examinations Council through schools. The secondary and high school education system is a five year programme divided into three years junior secondary and two years senior secondary. There is an external public examination (Junior Certificate) at the end of the junior secondary that learners must pass to progress to the senior secondary level. The Examinations Council of Swaziland administers this examination. At the end of the senior secondary level, learners sit for a public examination, the Swaziland General Certificate of Secondary Education and International General Certificate of Secondary Education which is accredited by the Cambridge International Examination. A few schools offer the Advanced Studies programme in their curriculum. There are 830 public schools including primary, secondary and high schools. There are also 34 recognised private schools with an additional 14 unrecognised private schools. The largest number of schools is in the Hhohho region. In 1996, the net primary school enrollment rate was 90.8%, with gender parity at the primary level.
Жоғары білім
Эсватини университеті, Оңтүстік Африка Назарет университеті және Эсватини медициналық христиан университеті – елдегі жоғары білім беретін мекемелер. Лимкоквинг шығармашылық технология университетінің кампусы Мбабане қаласының маңындағы Сидвашиниде (Сидвашини) орналасқан. Нгване мұғалімдер колледжі мен Уильям Питчер колледжі – елдің мұғалімдерді даярлайтын колледждері. Ситекидегі Good Shepherd ауруханасында медбикелерге көмекшілерді даярлайтын колледж орналасқан. Эсватини университеті – 1982 жылы Парламент заңымен құрылған ұлттық университет. Оның бас кеңсесі Калусениде, ал қосымша кампустары Мбабане және Люенгода орналасқан. Манзинидегі Оңтүстік Африка Назарет университеті 2010 жылы Назарет медбикелер колледжі, Теология колледжі және Назарет мұғалімдер колледжінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Медициналық білім беруге бағытталған Эсватини медициналық христиан университеті 2012 жылы құрылды және Эсватинидің ең жаңа университеті болып табылады. Ол Мбабане қаласында орналасқан. Лимкоквинг университетінің кампусы 2012 жылы Мбабанедегі Сидвашиниде ашылды. Эсватинидегі техникалық білім берудің негізгі орталығы – Эсватини технология колледжі. Басқа техникалық және кәсіптік білім беру мекемелеріне Мацафадағы Гвамиле кәсіптік және коммерциялық оқу институты, Манзинидегі Манзини өнеркәсіптік және оқу орталығы, Нхлангано ауыл шаруашылығы дағдыларын оқыту орталығы және Ситеки өнеркәсіптік оқу орталығы кіреді. Бұл мекемелерден басқа, корольдікте Эсватини менеджмент және мемлекеттік басқару институты (SIMPA) және Дамуды басқару институты (IDM) да бар. SIMPA – үкіметке қарасты басқару және даму институты, ал IDM – басқару саласында оқыту, кеңес беру және зерттеу жүргізетін Ботсвана, Лесото және Эсватинидегі аймақтық ұйым. Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінің Пул менеджмент колледжі SIMPA-ның серіктес мектебі болып табылады. Мананга басқару орталығы 1972 жылы Эзулувиниде Мананга ауыл шаруашылығы басқару орталығы ретінде құрылды, ол орта және жоғары деңгейдегі менеджерлерді оқытатын халықаралық басқаруды дамыту орталығы болып табылады.
The University of Eswatini, Southern African Nazarene University and Eswatini Medical Christian University are the institutions that offer university education in the country. A campus of Limkokwing University of Creative Technology can be found at Sidvwashini (Sidwashini), a suburb of Mbabane. Ngwane Teacher's College and William Pitcher College are the country's teaching colleges. The Good Shepherd Hospital in Siteki is home to the College for Nursing Assistants. The University of Eswatini is the national university, established in 1982 by act of Parliament, and is headquartered at Kwaluseni with additional campuses in Mbabane and Luyengo. The Southern African Nazarene University in Manzini was established in 2010 as a merger of the Nazarene College of Nursing, College of Theology and the Nazarene Teachers College. Eswatini Medical Christian University, focusing on medical education, was established in 2012 and is Eswatini's newest university. It is in Mbabane. The campus of Limkokwing University was opened at Sidvwashini in Mbabane in 2012. The main centre for technical training in Eswatini is the Eswatini College of Technology Other technical and vocational institutions include the Gwamile Vocational and Commercial Training Institute in Matsapha, the Manzini Industrial and Training Centre in Manzini, Nhlangano Agricultural Skills Training Centre, and Siteki Industrial Training Centre. In addition to these institutions, the kingdom also has the Eswatini Institute of Management and Public Administration (SIMPA) and Institute of Development Management (IDM). SIMPA is a government owned management and development institute, and IDM is a regional organisation in Botswana, Lesotho, and Eswatini, providing training, consultancy, and research in management. North Carolina State University's Poole College of Management is a sister school of SIMPA. The Mananga Management Centre was established at Ezulwini as Mananga Agricultural Management Centre in 1972 as an international management development centre offering training of middle and senior managers.
Мәдениет
Суазилердің негізгі әлеуметтік бірлігі – үй, дәстүрлі ұя тәрізді, құрғақ шөппен қапталған шатыры бар. Көп әйелді үй шаруашылығында әр әйелдің жеке үйі мен ауласы болады, олар қамыс қоршаулармен бөлінеді. Ұйықтау, тамақ дайындау және азық-түлік сақтау (сыра пісіру) үшін үш құрылыс қарастырылған. Ірі үй шаруашылықтарында еркектерге арналған бөлмелер мен қонақтарға арналған жайлар да болады. Дәстүрлі үйдің орталық бөлігі – мал қорасы, үлкен бұтақтармен араластырылған қалың тіректермен қоршалған дөңгелек алаң. Мал қорасы байлықтың және мәртебенің символы ретінде маңызды, әрі тұрмыстық мағынаға ие. Оның ішінде жабық астық сақтау шұңқырлары бар. Мал қорасының қарсы жағында үйдің әйелі тұратын үлкен үй орналасқан. Үйдің басшысы – үй шаруашылығының барлық ісінің орталық тұлғасы, көбінесе көп әйелді болады. Ол өзінің іс-әрекетімен үлгі көрсетіп, әйелдеріне үйдің әлеуметтік мәселелері бойынша кеңес береді және отбасының мүддесін қорғайды. Ол сондай-ақ жас ұлдарымен немесе жақын туыстарымен бірге уақыт өткізеді, оларға өсіп-жетілудің және ер болып қалыптасудың талаптары туралы кеңес береді. Сангома – сол әулеттің ата-бабалары таңдаған дәстүрлі болжаушы. Сангоманы даярлау процесі "кветфваса" деп аталады. Оқу бітірген соң, жергілікті сангомалардың бәрі жиылып, той-думан мен билермен өткізілетін бітіру салтанаты ұйымдастырылады. Болжаушыға аурудың немесе өлімнің себебін анықтау сияқты түрлі мәселелер бойынша кеңес сұралады. Оның диагнозы "кубхула" негізінде қойылады, ол – транс арқылы табиғаттан тыс күштермен байланысу процесі. Иньянга (батыс медицинасы бойынша медицина және фармацевтика маманы) аурудың себебін анықтау үшін сүйектерді лақтыру дағдысын ("кушая эматсамбо") пайдаланады. Эсватинидегі ең маңызды мәдени шара – Инкуала рәсімі. Бұл рәсім ең ұзақ күнгі 21 желтоқсанға ең жақын толу айынан кейінгі төртінші күні өткізіледі. Инкуала ағылшын тілінде көбінесе "алғашқы жемістердің салтанаты" деп аударылады, бірақ корольдің жаңа егіннің дәмін татуы – бұл ұзақ салтанаттың көптеген аспектілерінің бірі ғана. Инкуаланы "Корольдік рәсім" деп аудару дұрыс: король болмаса, Инкуала да болмайды. Инкуаланы басқа біреудің өткізуі қылмыс саналады. Кез келген суази Инкуаланың қоғамдық бөліміне қатыса алады. Шараның кульминациялық нүктесі – Үлкен Инкуаланың төртінші күні. Негізгі тұлғалар – король, королева-ана, корольдық әйелдер мен балалар, корольдық басшылар (индуналар), басшылар, полктер және "беманти" немесе "су халықтары". Эсватинидің ең танымал мәдени шарасы – жыл сайынғы Умхланга қамысты биі. Сегіз күндік рәсімде қыздар қамыс кесіп, оны Королева-анаға ұсынады, содан кейін жалаңаш кеудемен билейді. Бұл тамыз айының соңында немесе қыркүйек айының басында өтеді. Рәсімге тек балалы, тұрмысқа шықпаған қыздар ғана қатыса алады. Рәсімнің мақсаты – қыздардың тазалығын сақтау, Королева-анаға еңбек беру және бірлесіп жұмыс істеу арқылы ынтымақты ынталандыру. Корольдық отбасы қыздардың "индунасын" (капитанын) қарапайым қыздың арасынан тағайындайды және ол радио арқылы жыл сайынғы рәсімнің күндерін жариялайды. Таңдалған индуна биде шебер болуы және корольдық протокол туралы білуі керек. Корольдің бір қызы рәсім кезінде оның серігі ретінде әрекет етеді. Бүгінгі Reed Dance – ежелгі рәсім емес, ескі "umchwasho" дәстүрінің дамуы. "Умчвашо" кезінде барлық жас қыздар әйелдер жасағына орналастырылды. Егер қыз некеден тыс жүкті болса, оның отбасы жергілікті басшыға бір сиырдан айып төлейтін. Бірнеше жылдан кейін, қыздар некеге тұру жасына жеткенде, олар королева-анаға еңбек етуге, би билеуге және той-думанмен аяқтауға мүмкіндік алатын. 2005 жылға дейін елде "умчвашо" дәстүрі сақталған. Эсватини қолөнер өнеркәсібінде де белсенді қатысады. Эсватинидегі ресми қолөнер кәсіпорындарында 2500-нен астам адам жұмыс істейді, олардың көпшілігі – әйелдер. Өнімдер бірегей және Эсватини мәдениетін көрсетеді, үй жиһаздарынан бастап, көркемдік безендірулерге дейін, күрделі шыны, тас немесе ағаш өнер туындыларына дейін қамтиды.
The principal Swazi social unit is the homestead, a traditional beehive hut thatched with dry grass. In a polygamous homestead, each wife has her own hut and yard surrounded by reed fences. There are three structures for sleeping, cooking, and storage (brewing beer). Larger homesteads also have structures used as bachelors' quarters and guest accommodation. Central to the traditional homestead is the cattle byre, a circular area enclosed by large logs, interspersed with branches. The cattle byre has ritual as well as practical significance as a store of wealth and symbol of prestige. It contains sealed grain pits. Facing the cattle byre is the great hut which is occupied by the mother of the headman. The headman is central to all homestead affairs, and he is often polygamous. He leads through example and advises his wives on all social affairs of the home, as well as seeing to the well being of the family. He also spends time socialising with the young boys, who are often his sons or close relatives, advising them on the expectations of growing up and manhood. The sangoma is a traditional diviner chosen by the ancestors of that particular family. The training of the sangoma is called "kwetfwasa". At the end of the training, a graduation ceremony takes place where all the local sangoma come together for feasting and dancing. The diviner is consulted for various purposes, such as determining the cause of sickness or even death. His diagnosis is based on "kubhula", a process of communication, through trance, with the natural superpowers. The inyanga (a medical and pharmaceutical specialist in western terms) possesses the bone throwing skill ("kushaya ematsambo") used to determine the cause of the sickness. The most important cultural event in Eswatini is the Incwala ceremony. It is held on the fourth day after the full moon nearest the longest day, 21 December. Incwala is often translated in English as "first fruits ceremony", but the king's tasting of the new harvest is only one aspect among many in this long pageant. Incwala is best translated as "Kingship Ceremony": when there is no king, there is no incwala. It is a crime for any other person to hold an Incwala. Every Swazi may take part in the public parts of the Incwala. The climax of the event is the fourth day of the Big Incwala. The key figures are the king, queen mother, royal wives and children, the royal governors (indunas), the chiefs, the regiments, and the "bemanti" or "water people". Eswatini's most well known cultural event is the annual Umhlanga Reed Dance. In the eight day ceremony, girls cut reeds, present them to the Queen Mother and then dance bare breasted. It is done in late August or early September. Only childless, unmarried girls can take part. The aims of the ceremony are to preserve girls' chastity, provide tribute labour for the Queen Mother and to encourage solidarity by working together. The royal family appoints a commoner maiden to be "induna" (captain) of the girls and she announces the dates of the annual ceremony over the radio. The chosen induna is expected to be an expert dancer and knowledgeable on royal protocol. One of the king's daughters acts as her counterpart during the ceremony. The Reed Dance today is not an ancient ceremony but a development of the old "umchwasho" custom. In "umchwasho", all young girls were placed in a female age regiment. If any girl became pregnant outside of marriage, her family paid a fine of one cow to the local chief. After a number of years, when the girls had reached a marriageable age, they would perform labour service for the queen mother, ending with dancing and feasting. The country was under the rite of "umchwasho" until 2005. Eswatini is also known for a strong presence in the handcrafts industry. The formalised handcraft businesses of Eswatini employ over 2,500 people, many of whom are women. The products are unique and reflect the culture of Eswatini, ranging from housewares, to artistic decorations, to complex glass, stone or wood artwork.
Спорт
Эсватини 1972 жылдан бері жазғы Олимпиада ойындарына спортшыларын қатыстырып келеді, бірақ әлі күнге дейін медаль жеңіп алмаған. Ел Комонвелт ойындарында бокс және марафоннан медальдар ұтып алған. Эсватиниде футбол, крикет және регби одағы сияқты командалық спорт түрлері кең таралған. Сомхлоло ұлттық стадионы – ең ірі спорттық нысан.
Eswatini has sent athletes to the Summer Olympics since 1972 but is yet to win a medal. The country has won medals in boxing and marathon at the Commonwealth Games. Team sports popular in Eswatini include football, cricket and rugby union. The Somhlolo National Stadium is the largest sporting venue.