Густав Крупп: Соғыс қылмыскері және «Крупп» компаниясының басшысы
Gustav Krupp von Bohlen und Halbach
Густав Крупп: неміс кәсіпкері, Krupp AG басшысы, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қару-жарақ өндірген. Нюрнберг процесінен денсаулығына байланысты босатылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гюстав Георг Фридрих Мария Крупп фон Болен унд Халбах (1870–1950) – неміс сыртқы қызметінің қызметкері, кәсіпкер және соғыс қылмыскері деп айыпталған тұлға.
German foreign service official, businessman and accused war criminal (1870–1950)
1870 жылдың 7 тамызында дүниеге келген, 1950 жылдың 16 қаңтарында қайтыс болған Гюстав Георг Фридрих Мария Крупп фон Болен унд Халбах (туған кезде Гюстав фон Болен унд Халбах) компанияны мұра еткен Берта Круппке үйленгеннен кейін Фридрих Крупп АГ, ірі ауыр өнеркәсіп конгломератының басқарма төрағасы болды. Ол және оның ұлы Альфред екі дүниежүзілік соғыс арқылы компанияны басқарып, U- қайықтар, соғыс кемелері, гаубицалар, пойыз, теміржол зеңбіректер, пулеметтер, автомобильдер, танктер және тағы да көптеген нәрселерден тұратын неміс әскери машинасына қажеттінің барлығын өндірді. Густавтың басшылығымен Крупп Tiger I танкін, Big Bertha және Париж зеңбірегін, сондай-ақ басқа да көптеген өнертабыстарды жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1945 жылғы Нюрнберг процесінде оны соғыс қылмыскері ретінде соттау жоспарлары тоқтатылды, себебі ол төсекке жатып, есінен жаңылып, сотқа қатысуға медициналық жағынан жарамсыз деп танылды. Оған қойылған айыптар сотқа қабілетті деп табылған жағдайда күшіне енеді деп тоқтатылды. Оның әкесінің әкесі, Арнольд Халбах, 1828 жылдан 1838 жылға дейін Филадельфиядағы прус консулы қызметін атқарды. Ол Генри Боленнің немересі және анасының тарапынан Чарльз Е. Боленмен және Каролина Вартаслебенмен туыс болды. 1906 жылдың қазанында Берта Круппке үйленді. Берта 1902 жылы, әкесі Фридрих Альфред Крупп қайтыс болғаннан кейін 16 жасында отбасылық компанияны мұра еткен. Германия императоры Вильгельм II Бертаға лайықты күйеу іздеуді жеке басқарды, өйткені Крупп империясын әйел басқара алмайды. Густав Ватиканнан бұрынғы лауазымынан таңдалып алынды. Густав сонымен қатар Германияның Кильдегі кеме жасаушылығында салынған U- қайықтары үшін тиімді келісімшартқа қол жеткізді. Крупптің Хюгель вилласында Вильгельм II келген сайын арнайы қонақ бөлмелері болды.
Gustav Georg Friedrich Maria Krupp von Bohlen und Halbach (born Gustav von Bohlen und Halbach; 7 August 1870 – 16 January 1950) was a German foreign service official who became chairman of the board of Friedrich Krupp AG, a heavy industry conglomerate, after his marriage to Bertha Krupp, who had inherited the company. He and his son Alfried would lead the company through two world wars, producing almost everything for the German war machine from U boats, battleships, howitzers, trains, railway guns, machine guns, cars, tanks, and much more. Krupp produced the Tiger I tank, Big Bertha and the Paris Gun, among other inventions, under Gustav. Following World War II, plans to prosecute him as a war criminal at the 1945 Nuremberg Trials were dropped because by then he was bedridden, senile, and considered medically unfit for trial. The charges against him were held in abeyance in case he were found fit for trial. His paternal grandfather, Arnold Halbach, served as Prussian consul in Philadelphia from 1828 to 1838. He was a grandson of Henry Bohlen and related to Charles E. Bohlen and Karoline of Wartensleben on his mothers side. He married Bertha Krupp in October 1906. Bertha had inherited her family's company in 1902 at age 16 after the death of her father, Friedrich Alfred Krupp. German Emperor Kaiser William II personally led a search for a suitable spouse for Bertha, as the Krupp empire could not be headed by a woman. Gustav was picked from his previous post at the Vatican. Gustav also won the lucrative contract for Germany's U boats, which were built at the family's shipyard in Kiel. Krupp's estate, the Villa Hügel, had a suite of rooms for Wilhelm II whenever he came to visit.
Соғыс аралығы
1923 жылы Рур аймағын оккупациялаған кезде француз әскери соты Круппты жеті айға түрмеге қамады, тек содан кейін неміс үкіметі пассивті қарсылық саясатын тоқтатты. Версаль шарты Германияға қару-жарақ және суасты кемелерін жасауға тыйым салды, бұл Круппты еңбекшілер санын айтарлықтай қысқартуға мәжбүр етті. Оның компаниясы ауыл шаруашылығы техникасы, көлік құралдары және тұтыну тауарларына көшті. Алайда, Vickers патентінен түскен табыс пен Веймар үкіметінен алған субсидияларды пайдаланып, Крупп Версаль шартының сиясы кеулеп тұрғанда Германияны қайта қаруландыруды жасырын түрде бастады. Швециядағы еншілес компаниялары арқылы артиллерияны жасырын түрде жасауды жалғастырды және Нидерландыда суасты кемелеріне арналған бекіністер салды. 1930 жылдары Tiger I және басқа да әскери техниканы қайта өндіріске қосты, бұл үшін шетелдік еншілес компанияларды пайдаланды. Крупп 1921 жылдан 1933 жылға дейін Пруссия мемлекеттік кеңесінің мүшесі болды. Крупп монархияны жақтады, бірақ оның басты адалдығы билікте кім отырса, соған болды. Бірде ол бизнес-кездесуден ашуланып кетіп қалды, себебі кездесуді ұйымдастырған өнеркәсіпші, марқұм президент Фридрих Эбертті "ат жабдықтарын жасаушы" (Der Sattelhersteller) деп атады. Крупп бастапқыда нацистерге қарсы болды, бірақ 1933 жылдың 20 ақпанында Адольф Гитлермен және жетекші неміс өнеркәсіпшілерімен өткен құпия кездесуде наурыз сайлауына арналған нацистік партия қорына бір миллион рейхсмарка салды, бұл Гитлерге үкіметті бақылауға мүмкіндік берді. Гитлер билікке келгеннен кейін, Фриц Тиссен кейін айтқандай, Крупп "супер нацист" атанды және 1933 жылдың маусымында құрылған НСДАП-ты қолдау үшін Германия сауда және өнеркәсібінің Гитлер қорына қаржылай үлес қосты. Германия өнеркәсіптік қауымдастығының президенті ретінде еврей мүшелерін партиядан шығаруға жетекшілік етті. Көптеген неміс ұлтшылдары сияқты Крупп нацистерді Республиканы жою үшін пайдалануға болады деп сенді, содан кейін оларды ығыстырып, кайзерді және ескі элиталарды қайта орнатуға болады. Рейхстаг өртенгеннен кейін және Гитлердің абсолютті билікті бағындыруынан кейін барлық партиялар таратылып, азаматтық бостандықтар шектелгенде, Крупп өзінің және ескі элитаның партияның ықпалында екенін түсінді; олар билікке қайта оралуға үміттенген қозғалыс емес, керісінше олардың үстінен билік етті. Крупп әрқашан икемді болды және жаңа диктатурамен ынтымақтастыққа түсті. Гитлер 1929 жылы Крупп зауыттарына кіруге тырысты, бірақ Крупп оның құпия қару-жарақ жұмыстарын көріп, оны әлемге жариялайды деп қорқып, рұқсат бермеді. Берта Крупп компанияның табысы қару-жарақ келісімдері мен өндірісі арқылы өскеніне қарамастан, Гитлерді ешқашан ұнатып көрмеді. Ол оны "сол белгілі джентльмен" (Dieser gewisse Herr) деп атады және 1934 жылы Гитлер ресми сапармен келгенде ауруға шалдыққандай болып көрінді. Оның қызы Ирмгард қонақжайлылықты ұйымдастырды.
During the occupation of the Ruhr in 1923, a French military court had Krupp imprisoned for seven months until the German government stopped their politics of passive resistance. The Versailles Treaty prevented Germany from making armaments and submarines, forcing Krupp to significantly reduce his labour force. His company diversified to agricultural equipment, vehicles and consumer goods. However, using the profits from the Vickers patent deal and subsidies from the Weimar government, Krupp secretly began the rearming of Germany with the ink barely dry on the treaty of Versailles. It secretly continued to work on artillery through subsidiaries in Sweden, and built submarine pens in the Netherlands. In the 1930s, it restarted manufacture of tanks such as the Tiger I and other war materials, again using foreign subsidiaries. Krupp was a member of the Prussian State Council from 1921 to 1933. Krupp was an avowed monarchist, but his first loyalty was to whoever held power. He once left a business meeting in disgust when another industrialist, who was the one hosting the meeting, referred to the late President Friedrich Ebert as "that saddlemaker" (Der Sattelhersteller). Krupp initially opposed the Nazis, yet at the secret meeting with Adolf Hitler and leading German industrialists on February 20, 1933, he contributed one million Reichsmark to the Nazi party's fund for the March 1933 election, which enabled Hitler to take control of the government. After Hitler won power, Krupp became, as Fritz Thyssen later put it, "a super Nazi", and contributed to the Adolf Hitler Fund of German Trade and Industry which was established in June 1933 to support the NSDAP. As president of the Reichsverband of German industry he led the effort to expel its Jewish members. Like many German nationalists, Krupp believed that the Nazis could be used to end the Republic, and then be pushed aside to restore the Kaiser and the old elites. When all parties were abolished and civil liberties suspended following the Reichstag fire and Hitler's grab for absolute power, Krupp found that he and the rest of the old elites were in the grip of the Party; the movement they had hoped to ride back into power upon had instead ridden them. Always flexible, Krupp cooperated with the new dictatorship. Hitler had tried to gain entry to the Krupp factories in 1929, but was rebuffed because Krupp felt he would see some of the secret armament work there and reveal it to the world. Bertha Krupp never liked Hitler even though she never complained when the company's bottom line rose through the armaments contracts and production. She referred to him as "that certain gentleman" (Dieser gewisse Herr) and pleaded illness when Hitler came on an official tour in 1934. Her daughter Irmgard acted as hostess.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылдан бастап Крупптың денсаулығы нашарлап, 1941 жылы инсульт салдарынан жартылай паралич болды. 1943 жылы бизнестің басқаруын ұлы Альфридке ресми түрде тапсырғанға дейін ол номиналды басшы болып қалды. 1943 жылдың 25 шілдесінде Корольдік әуе күштері 627 ауыр бомбардировщиктермен Крупп зауытына шабуыл жасап, 2032 тонналық бомбалар тастады. Келесі күні таңертең зауытқа келген Крупптің құрылысы қайтадан басталып, ол есін жоғалтты және одан кейін ес білмеді.
Krupp suffered failing health from 1939 onwards, and a stroke left him partially paralysed in 1941. He became a figurehead until he formally handed over the running of the business to his son Alfried in 1943. On 25 July 1943 the Royal Air Force attacked the Krupp Works with 627 heavy bombers, dropping 2,032 long tons of bombs in an Oboe marked attack. Upon his arrival at the works the next morning, Krupp suffered a fit from which he never recovered.
Нюрнберг сынақтары
Достас елдер жеңіске жеткеннен кейін, 1945 жылғы Нюрнберг процесінде Густав Круппты соғыс қылмыскері ретінде соттау жоспарлары тоқтатылды, себебі ол ауруға шалдығып, есінен жаңылып қалған болатын. Бірақ, оның сот залына жеке қатыспағанына қарамастан, Крупп техникалық тұрғыдан айыптау тізімінде қалып, кейінгі сот отырыстарында қудалануға жауапты бола берді.
Following the Allied victory, plans to prosecute Gustav Krupp as a war criminal at the 1945 Nuremberg Trials were dropped because by then he was bedridden and senile. Despite his personal absence from the prisoners' dock, however, Krupp remained technically still under indictment and liable to prosecution in subsequent proceedings.
Өлім
Крупп 1950 жылдың 16 қаңтарында Австрияның Зальцбург қаласының Верфен қаласына жақын жердегі жеке үйінде қайтыс болды. Оның сегіз баласы болды, олардың ішінде Альфрид Крупп фон Болен және Халбах (1907–1967) – Крупптің соңғы иесі (оның ізін Альфрид Крупп фон Болен және Халбах қоры жалғастырды).
Krupp died at his residence near Werfen, Salzburg in Austria on 16 January 1950. He had eight children including Alfried Krupp von Bohlen und Halbach (1907–1967), the last owner of Krupp (succeeded by his Alfried Krupp von Bohlen und Halbach Foundation).