Кіріспе

Америкалық өнертапқыш

Хайрам Перси Максим (2 қыркүйек 1869 – 17 ақпан 1936) – американдық радио саласының пионері және өнертапқышы, Америка радио релелік лигасының (ARRL) құрылушыларының бірі (Кларенс Д. Тускамен бірге). Хирам Перси Максим алғашқы коммерциялық сәттілікке жеткен мылтық ұңғысын (silencer) ойлап табумен және сатумен, сондай-ақ ішкі жану қозғалтқыштарына арналған шуды басу құрылғыларын (mufflers) жасаумен есімдері таныс.

Алғашқы жылдар

Ол Максим автоматтарының ойлап тапқан авторы сэр Хайрам Максиманың ұлы еді. Ол жарылғыш заттар мен баллистикалық жетектің ойлап тапқан авторы Хадсон Максиманың туысы болды. Оның екі әпкесі болды: Флоренс Максим, ол Джордж Альберт Каттерге үйленді, және Аделаида Максим, ол Игнас Падеревскидің фортепианосын келтіретін Элдон Жубертке үйленді. 1875 жылы отбасы Бруклиннен (Нью-Йорк) Фанвудқа (Нью-Джерси) көшті, ал әкесі демалыс күндері отбасымен бірге болды. 17 жасында Хирам Массачусетс технология институтының механикалық инженер мамандығы бойынша 1886 жылғы түлек болды (онда екі жылдық курс оқылды). Ол Бостонның әртүрлі электрмен жабдықтау компанияларында жұмыс істеді. 1892 жылдан бастап Максим Массачусетс штатының Линн қаласындағы Америкалық оқ-дәрі компаниясында жұмыс істеді және өз ішкі жану қозғалтқышын жасаумен айналысты. Ол Маубах, Даймлер және Бенц компанияларының Германиядағы қозғалтқыштары туралы білмейтінін мойындады, кейіннен ол "бір кішкентай қозғалтқышты жасауға кеткен уақыт мөлшеріне таң қалдым" деп түсіндірді. Бұдан әрі, ол жануға қол жеткізгеннен кейін қатты таң қалды. Қозғалтқыш "дірілдеді, дірілдеді, дірілдеді, сылдырлады, май, от, түтін мен иіс шығарды, және табиғатынан машиналарды ұнатпайтын, әдемі ат әбзелдерінің талғампаздығы мен кемелдігінде тәрбиеленген адам үшін бұл жирендіргіш болды". 1895 жылдың басында Максим Хартфордтағы полковник Альберт Поупқа барды, нәтижесінде ол Поуп өндіріс компаниясының Моторлық көліктер бөліміне жұмысқа орналасты. Оның көлігі қарашадағы "Таймс Геральд" жарысына дайын болмады, бірақ Максим Чикагоға барып төреші болып жұмыс істеді. Ол Моррис пен Саломның Electrobat II көлігімен бірге жүрді. 1899 жылы Максим басқарған кезде, бензинмен жұмыс істейтін автомобиль, Pope Columbia, Коннектикут штатының Бранфорд қаласында АҚШ-тағы алғашқы жабық трассадағы автокөлік жарысын жеңіп алды. Columbia 1913 жылға дейін бензинмен жүретін автомобильдерді өндіруді жалғастырды, сонымен қатар ертедегі электрлік автомобильдер мен жүк көліктерінің ірі өндірушісі болды. 1902 жылдан 1909 жылға дейін Максим негізінен атыс қаруын дыбыссыз ету құралдарын ойлап табумен, жасаумен, сатумен және таңдаумен айналысты. Ол сондай-ақ осы технологияны пайдаланып, ішкі жану қозғалтқыштары үшін шуды басу құралдарын жасады.

Неке және отбасы

Ол Мэриленд штатының бұрынғы губернаторы Уильям Т. Гамильтонның қызы Жозефин Гамильтонға 1898 жылдың 21 желтоқсанында Мэриленд штатының Хагерстаун қаласында үйленді. Олар Хартфордта тұрды және Хайрам Гамильтон Максим деген ұл мен Джон Глеснер Лиге (Джон Дж. Глеснердің немересі) үйленген Перси Гамильтон Максим деген қызды дүниеге әкелді. Генри Хобсон Ричардсон салған Джон Дж. Глеснер үйі қазір Чикагоның танымал орындарының бірі. Перси Максим Ли (1906–2002) 1950–1958 жылдары Әйелдер сайлаушылар лигасының президенті болды және президент Кеннеди оны Тұтынушылар кеңесіне мүше етіп тағайындады, соңынан ол кеңестің төрағасы болды. Ол президенттік үміткерлер арасындағы дебаттарды жақтады және 1955 жылы АҚШ Сенатында сенатор Джозеф Маккартиге қарсы куәлік берді.

Өрт сөндіру және автокөлік өнеркәсібі

Хирам Перси Максим 1902 жыл шамасында алғашқы коммерциялық сәтті атыс қаруын дыбыс басу құрылғысын (силенсер) ойлап тапқан және сатқан адам ретінде танылады, ол үшін 1909 жылдың 30 наурызында патент алды. Максим өзінің құрылғысына Maxim Silencer деген тіркелген атау берді, және олар спорттық тауарлар журналдарында үнемі жарнамаланды. Ішкі жану қозғалтқыштары үшін дыбыс жұмсартқыш (глушитель) 20-ғасырдың басында Максиммен қатар атыс қаруының дыбыс басу құрылғысымен бірге әзірленді, қозғалтқыштардың жұмысын тыныш ету үшін көптеген осыған ұқсас техникалар қолданылды, және көптеген ағылшын тілді елдерде автомобильдердегі дыбыс жұмсартқыштарды силенсер деп атайды.

Радио

Ол 1914 жылы әуесқой радио арқылы хабарларды жіберу үшін ұйымдастырылған "релейлік" стансалардың жетіспеуіне жауап ретінде Америкалық радиорелейлік лигасы (ARRL) құрды. Хабарларды релейлік стансалар арқылы жіберу сол кездегі бір стансаның мүмкіндігінен асып түсетін қашықтыққа жеткізуге мүмкіндік берді. Оның алғашқы әуесқой шақыру белгілері SNY, 1WH, 1ZM, (Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін) 1AW, және кейіннен W1AW болды, қазір бұл ARRL штаб-пәтерінің клуб станциясының шақыру белгісі. Оның роторлық ұшқыш тізбекті таратушысы "Олти Бетси" ARRL штаб-пәтерінде арнаулы орынға ие. ARRL жыл сайын 21 жасқа дейінгі радио әуесқойлары мен ARRL мүшелеріне Максимнің құрметіне сыйлық тартады.

Кино

Максим 1926 жылы Нью-Йоркте Әуесқойлар кино лигасының құрылысын қалады және президент болып сайланды. Әуесқойлар кино лигасы ай сайын "Кино жасаушылар" журналын жариялап тұрды.

Өлім

1936 жылы ақпанда Хайрам Перси Максим Коннектикут штатының Хартфорд қаласынан Аризона штатының Флагстафф қаласына, Лоуэлл обсерваториясын аралау үшін пойызбен сапар шекті. Ол ауырып қалды және Колорадо штатының Ла-Хунта қаласындағы ауруханаға жеткізілді, онда 1936 жылдың 17 ақпанында қайтыс болды. Хирам П. Максим Мэриленд штатының Хагерстаун қаласындағы Роуз-Хилл зиратында, әйелінің туыстарына тиесілі Хамильтон отбасының жер учаскесіне жерленді.

Танымал мәдениетте

Максимнің жоғарыда аталған жастық шағы туралы өмірбаяны, «Отбасындағы данышпан» 1946 жылы Universal Pictures студиясымен комедиялық драма фильміне бейімделді, ол «So Goes My Love» деп аталды, ал Ұлыбританияда фильм кітаптағыдай атаумен шықты. Фильмде Максим рөлін Бобби Дрисколл ойнаса, оның ата-анасы Хирам Стивенс Максим мен Джейн Бидден Максим рөлдерін Дон Амеч және Мырна Лой сомдады.

Өмірбаян

Шумахер, Элис Клинк, Хайрам Перси Максим, Әуесқой радионың әкесі, Грейт-Фолс, МТ: Шумахерлер, 1970.