Кіріспе
Ирландия Республикасындағы радионың жалпы шолуы. Ирландиядағы лицензияланған радио хабар тарату, Ирландияның кеңейтілген медиа жүйесінің бір бөлігі болып табылады, және халықтың 85% әр күні лицензияланған радио хабарларын тыңдайды.
Licensed radio broadcasting in Ireland is one element of the wider media of Ireland, with 85% of the population listening to a licensed radio broadcasting service on any given day.
Ирландия радионың ізашарлары
Гюльельмо Маркони, итальяндық өнертапқыш және алыс қашықтыққа радио хабар таратудың әкесі, ықпалды Джеймсон отбасының ұрпағы ретінде Ирландиямен тығыз байланыс орнатты, және ел оның алғашқы радио тәжірибелерінде шешуші рөл атқарды. Ирландиядағы ең алғашқы радио хабар 1898 жылғы 6 шілдеде тіркелді, Маркони Рэтлин аралы мен Бэлликастл аралы арасында сымсыз телеграфия байланысын құрған кезде. Бұл байланыс жүйесі Ллойд атынан орнатылды. 1907 жылы Маркони Халықаралық теңіз коммуникация компаниясы Клифденде әлемдегі алғашқы трансатлантикалық сымсыз телеграфия қызметін іске қосты. Станция Атлант мұхиты арқылы Клифден мен Гласс-Бэй, Новая Шотландия, Канада арасындағы алғашқы коммерциялық сымсыз хабарларды сәтті жіберді. Станция 1920 жылдардың соңына дейін жұмыс істеді, содан кейін қуатты трансатлантикалық сымсыз станциялардың дамуына байланысты жабылды.
Қазіргі заманғы радио
1916 жылғы 24 сәуірде Дублиндегі Бас пошта кеңсесінен Пасха көтерілісі кезінде көтерілісшілер жіберген Морзе коды хабары Ирландиядағы алғашқы хабар тарату деп есептеледі. Ирландиядағы тұрақты радио хабарларын тарату 1925 жылы 2RN-нің сынақ хабарларын таратуымен басталды. 2RN кейіннен RTÉ Radio 1 болып өзгерді, ол 2016 жылғы қаңтарда үздіксіз 90 жылдық хабар тарату мерейтойын атап өтті, бұл оны Еуропадағы ең ескі, үздіксіз жұмыс істейтін (немесе ең ескі) қоғамдық радиостанциялардың біріне айналдырды. RTÉ Raidió na Gaeltachta 1972 жылы іске қосылды, ал RTÉ Radio 2, қазір RTÉ 2FM, 1979 жылы іске қосылды. Ирландияда коммерциялық радио 1989 жылға дейін тыйым салынған, бұл ирландиялық пираттық радионың дамуына әкелді. Заңдастырудан кейін лицензиялар жарияланды және мақалада сипатталған франшизалық жүйе бойынша ұлттық қызмет және елді қамтитын аймақтық қызметтер желісіне берілді. Бұлардың барлығы 1989 және 1990 жылдары эфирге шықты, ал ұлттық қызмет (Century) кейіннен сәтсіз аяқталса да, барлық жергілікті қызметтер лицензиялары алынғанға дейін немесе қазірге дейін жұмыс істеп келеді. 1990 жылдардың соңынан бастап қосымша лицензиялар мерзімімен беріліп келеді. 1989 мен 2002 жылдар аралығында 252 кГц ұзын толқынмен жұмыс істеген «халықаралық» Atlantic 252 қызметі тек Ұлыбритания мен Ирландияға бағытталған. Ол ешқашан Ирландияның Хабар тарату органының (BAI) билігіне бағынбады және RTÉ мен CLT UFA арасындағы бірлескен кәсіпорын ретінде RTÉ-нің басқаруымен жұмыс істеді. Ұзақ уақыт бойы спорттық станса (TeamTalk) ретінде жұмыс істегеннен кейін, жиіліктер RTÉ-нің толық бақылауына қайта оралды және 2023 жылғы сәуірде хабар тарату тоқтағанға дейін RTÉ Radio 1 үшін қосымша жиілік ретінде пайдаланылды, себебі шығындардың көп болуы айтылды. Ирландиядағы Қоғамдық радио 1970 жылдардың соңынан бері белсенді. Алайда, 1994 жылға дейін Тәуелсіз Радио және Телевизия Комиссиясы ирландиялық контексте қоғамдық хабар таратудың әлеуетін зерттеу және бағалау үшін 18 айлық қоғамдық радио пилоттық жобасын құрды. Бұл жоба 1995 жылы іске қосылды, осы кезде ел бойынша он бір қауымдық және мүдделік топтарға лицензиялар берілді. 2004 жылы CRAOL – Ирландияның Қоғамдық Радио Форумы құрылды.
Лицензиялау
Raidió Teilifís Éireann (RTÉ) басқаратын станциялардан басқа, Ирландиядағы радиостанциялар Coimisiún na Meán берген дыбыстық хабар тарату келісімшарттары бойынша жұмыс істейді. Бұл орган 2023 жылы Ирландияның хабар тарату органы (BAI) орнына келді және RTÉ, коммерциялық тәуелсіз ұлттық, аймақтық және жергілікті радиостанцияларын, сондай-ақ коммерциялық емес қоғамдық радиостанцияларын, мекемелік қызметтерді және уақытша қызметтерді қадағалайды және реттейді.
Беріліс
Барлық станциялар FM-де хабар таратады, ал RTÉ Radio 1 2023 жылдың сәуір айына дейін 252 кГц ұзын толқынмен де хабар тарататын, бұл негізінен Ирландиядан тыс жерлерде қабылдау үшін арналған еді. RTÉ радио қызметтері, сондай-ақ Newstalk, сандық спутник арқылы тегін эфирде қолжетімді, ал бірқатар жаңа лицензия алған қызметтер немесе өтініш берушілер лицензия алу өтінімдерінің бір бөлігі ретінде үйлерге спутниктік хабар таратуды пайдаланды. 2002 жылы Лимерик және Голуэй үшін жаңа коммерциялық станцияларға орта толқынды (AM) лицензиялар берілді, бірақ бұл қызметтер ешқашан іске қосылмады және кейіннен алынып тасталды. Орта толқынды лицензия квази ұлттық діни қызмет көрсететін Spirit Radio радиостанциясына берілді. 2006 жылы Choice FM тобы Дублин аймағында 30 күнге MW жиілігінде хабар таратуға рұқсат сұрап, оны алды. «Жай тыңдау» радиостанциясы FM бағдарламаларын 1278 кГц MW жиілігінде қайта таратты және әртүрлі уақытта басқа бағдарламалар берді. Топ Дублин аймағына бөлінген төрт MW арнасының біреуін алуға қызығушылық танытты, алайда лицензиялаудың болашақ жоспары тұрақты негізде MW лицензиялары ұсынылатынын көрсетпейді. 2007 жылы The Rock деп аталатын радиостанция уақытша классикалық рок музыкасын эфирге шығарды. Станция 94,9 FM және 1278 кГц MW жиіліктерінде хабар таратты. The Rock 2005 және 2006 жылдары Choice FM радиостанциясын басқарған сол топпен жұмыс істеді, бірақ 2007 жылы топ басқа MW құралдарын пайдаланды.
Тәуелсіз өңірлік радио
102 103 жиіліктері Карлоу, Килкенни, Уотерфорд, Вексфорд және Оңтүстік Типперри округтерін қамтиды. Spin South West – Керри, Клэр, Лимерик, Солтүстік Типперри және оңтүстік-батыс Лаоис округтері. iRadio (Солтүстік-Батыс) – Голуэй, Мейо, Лонгфорд, Роскоммон, Слайго, Лейтрим және Донегол округтері. iRadio (Солтүстік-Шығыс және Орталық) – Килдар, Мит, Солтүстік Лаоис, Карлоу, Лаут, Вестмит, Оффали, Каван және Монаган округтері. Барлық қызметтер «жастарға арналған» контентке лицензияланған, франшизалық аймақтар географиялық тұрғыдан бір-бірімен қабаттаспайды және Wicklow округінен, сондай-ақ Корк және Дублин қалалары мен округтерінен басқа, елдің барлық аймағына қызмет көрсетеді, оларда «жастарға арналған» лицензияланған қызметтер бар (сәйкесінше Red FM және SPIN 1038). Beat 102 103 эфирге алғашқы болып шықты және қалған жүйе үшін пилоттық жоба болды. 2011 жылы i102 104 және i105 107 бірігіп, біртұтас iRadio ұйымына айналды.
Тәуелсіз жергілікті радио
25 коммерциялық станция (Тәуелсіз жергілікті радио – ILR) аймақтық франшиза негізінде лицензияланған. Көбінесе Ирландияның бірнеше графтығы тек бір станциямен ғана қамтылады, бірақ Дублин мен Корк қалаларында бірнеше станция бар. ILR станцияларының көпшілігі Independent Radio Sales сату үйіне бірлесіп иелік етеді.
Қоршау ILR
96FM және C103 (қос франшиза). C103 көбінесе ересек тыңдаушыларға, сондай-ақ спорт және ауыл шаруашылығына қатысты бағдарламаларға бағытталған. Red FM – Корк қаласының бірінші радио станциясы, хит-бесттер мен эстрадалық музыка форматында.
Арнайы мүдделер қызметтері
Арнайы қызығушылықтарға бағытталған радиостанциялар көп жағдайда ILR-мен ұқсас, бірақ олар нақты бір салаға қатысты болуы керек, мысалы, жергілікті жаңалықтарды толығырақ беру немесе арнайы музыка таңдау. Мұндай лицензия тек бір станцияға ғана берілген – Dublin City FM, олар эфирде 103.2 Dublin City FM деп таныстырады, ал RDS жүйесінде DUB CITY деп көрсетіледі. Dublin City FM көбінесе қоғамдық радиостанция болып табылады, сонымен қатар сағат түскісі мен кешкі уақытта жол ахуалы туралы ерекше хабарлар береді.
Институционалдық қызметтер
BAI сондай-ақ ауруханалар мен колледждер сияқты мекемелерге төмен қуатты FM қызметтерін ұсыну үшін лицензиялар бере алады. Қазіргі уақытта бес мұндай станция жұмыс істейді; олардың барлығы ауруханалық радиостанциялар, ал студенттік радиостанциялар қоғамдық радио немесе уақытша лицензиялар бойынша жұмыс істейді. CUH FM аурухана радиосы (102.0FM) – Корк университетінің ауруханасы, Корк қаласы, Корк округі. Mater Hospital Radio – Mater ауруханасы, Дублин қаласы, Дублин округі. Dreamtime 92.6FM – S. O. S. Kilkenny Ltd, Callan Road, Kilkenny, Co. Kilkenny. Оңтүстік Типперри бас ауруханасының радиосы 93.7FM – Оңтүстік Типперри бас және аналық ауруханасы, Клонмель қаласы, Типперри округі. St. Ita's Hospital Radio – St. Ita's ауруханасы, Портрейн, Дублин округі.
Уақытша қызмет көрсету
Станцияларға қысқа мерзімге жұмыс істеуге лицензия берілуі мүмкін, уақытша лицензиялар станцияларға 12 ай ішінде 30 күнге дейін жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бұл лицензияларды жергілікті, мәдени және спорттық шараларға немесе фестивальдарға байланысты қызмет көрсететін станциялар пайдалана алады. Лицензияның осы түрін пайдаланатын тағы бір топ – пилоттық жоба ретінде жұмыс істейтін станциялар; сәтті жобалар кейіннен Қоғамдық радио станциясы ретінде құрылуы немесе тұрақты лицензия алуы мүмкін. Мұндай уақытша лицензия алған станциялардың бірі – Sunrise Radio, ол 2006 жылдың наурыз айынан бастап бірнеше ай бойы Дублин аймағында көп тілді хабарларды таратты. Лицензия келесі жылға жаңартылды, бірақ тұрақты мәртебе алған жоқ, ал хабар тарату жиілігі кейін басқа станцияға берілді.
RTÉ радиосы
Atlantic 252 RTL-мен бірлескен кәсіпорын, ақырында қаржылық тұрғыдан сәтсіз аяқталды. RTÉ FM3 Классикалық музыка/өнер сервисі, Lyric FM іске қосылғанға дейін болған. FM3 уақыты RnaG-мен бірдей ұлттық FM желісін бөлісіп, хабар тарату сағаттарының шектеулі болуына әкелді. RTÉ Radio Cork (бастапқыда "RTÉ Cork Local Radio" деп аталған, 1989 жылы "Cork 89FM" деп өзгертілді, ал 1994 жылы "RTÉ Radio Cork" деп қайта іске қосылды) – Корк аймағы үшін орта толқынды және қосымша FM таратушыларында Radio 1 трансляциясынан бас тарту, 1999 жылы қызығушылықтың төмендеуіне байланысты жабылды. RTÉ мобильдік қоғамдық радиостанциясы 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдары болды, бұл мобильдік станция елдің айналасындағы қалалар мен елді мекендерге уақытша қоғамдық радио қызметтерін ұсынды. Millennium 88FM 1988 жылғы және 1989 жылдың басындағы Дублин үшін уақытша жергілікті радио сервисі, 1988 жылды Дублин мыңжылдығының жылы ретінде таңбалау үшін. RTÉ Digital Radio Sport – DAB-тың алғашқы күндеріндегі үздіксіз сервис. RTÉ Choice – драма, деректі фильмдер, өнер, әлемдік жаңалықтармен халықаралық және ұлттық сөз сервисі. 2013 жылы RTÉ Radio 1 Extra-мен біріктірілді.
Тәуелсіз ұлттық радио
Century Radio қаржылық қиындықтарға тап болып, 1991 жылы жабылды.
Тәуелсіз жергілікті радио
Limerick 95 FM (Radio Limerick One) (95 MHz FM); көрсетілген жаман мінез-құлқы үшін мерзімі ортасында франшизадан айырылды, содан кейін пираттық негізде жұмыс істеді. CKR FM және Radio Kilkenny франшизалары келісімшарт аяқталғаннан кейін қайта құрылды, Kildare аймағы KFM-ге, ал Carlow және Kilkenny KCLR-ге берілді. Dublin қаласынан келген тұрғындардың Kildare аймағын дамытуы Carlow-ты BAI алдында Kilkenny-мен жақын байланыста деп тануға әкелді, осыдан франшиза аймақтары өзгертілді. Tipperary Mid West Radio Оңтүстік-Батыс Tipperary үшін өте шағын франшизаға ие болды. Оның франшизасы Tipperary-дің қалған бөлігімен (Tipp FM иелігінде) біріктірілді. Станция жұмысын жалғастыруда, ол қазіргі кезде қоғамдық радио станциясы ретінде қайта лицензияланды. North West Radio Mid West Radio-ның еншілес компаниясы болды; келісімшарт аяқталғаннан кейін Ocean FM станциясымен алмастырылды. Easy 103 Wicklow аймағының бір бөлігіне лицензия алды, ал Horizon Radio солтүстік Wicklow аймағына лицензия алды. Бұл екі станция бірігіп, East Coast FM станциясын құрды. Fresh 95.5 – LMFM станциясынан Солтүстік Дублинге бағытталған, қысқа ғұмырлы станция; сигналдың таралуына сүйене отырып, тек Meath аймағына ғана лицензияланды. TXFM (бұрынғы Phantom 105.2) – Дублин айманы үшін альтернативті рок музыка станциясы.
Tipperary Mid West Radio held a very small franchise for South West Tipperary. Its franchise was merged with the rest of Tipperary franchise (held by Tipp FM). The station continues, being re licensed as a Community Radio station. North West Radio subsidiary of Mid West Radio; replaced by Ocean FM at end of contract. Easy 103 held a licence for part of Wicklow and Horizon Radio held a licence for north Wicklow. These two stations merged to become East Coast FM. Fresh 95.5 short lived North Dublin targeted station from LMFM; was licensed to Meath only, relying on signal overspill. TXFM (formerly Phantom 105.2) alternative rock music station for the Dublin area.
Қоғамдық радио
Cashel Community Radio – Cashel, County Tipperary, Tipperary Mid West Radio-дан бөлінген топ. Tallaght FM – Tallaght, Дублин. 2008 жылы жабылды. 9 7 11 FM – Дублин Солтүстік-Батыс аймағының қоғамдық радиосы (ауданының пошта индекстерімен аталған), 1990 жылдардың ортасында жұмыс істеді. Dublin Weekend Radio – 1990 жылдары Дублин қалалық университетінен хабар таратқан станция, Raidio na Life радиосымен бірге эфир уақытын бөлісті. Қазіргі кезде бұл ғимараттар DCU-ға тиесілі. Inishowen Community Radio (ICR FM) – Солтүстік Донегалда орналасқан, 2012 жылдың қазан айында хабар таратуын тоқтатты. Ballyhoura Community Radio (BCR) – Корк және Лимерик шекарасына жақын, Шарлвилл қаласында орналасқан. 2011 жылдың мамырында эфирге шығып, 2013 жылдың наурызында жабылды. Жиілігі 92.6 FM болды. East Limerick Community Radio – FM жиіліктері 96.8 (негізгі) және 97.3 болды.
Институционалдық қызметтер
Бомонт ауруханасы радиосы. Бомонт ауруханасы, Бомонт, Дублин. 2007 жылы жабылған. Vibe 107.4FM – Уотерфорд институтының студенттік қызметі. Аймақтық аурухана радиосы 94.2 – Батыс аймақтық ауруханасы, Лимерик, Лимерик округі. 2018 жылы жабылған.
Regional Hospital Radio 94.2 Mid Western Regional Hospital, Limerick, County Limerick. Closed in 2018
"Оглайх на х-Эрлан" радиосы
Radio Oglaigh na h Éireann 1962 жылы Конгодағы Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау миссиясында қызмет ететін Ирландия қорғаныс күштеріне арналған қысқа толқынды эфирді қамтамасыз ету үшін құрылды. Күнделікті хабарлар 17.544 МГц жиілігінде, 17:30 UTC уақытында Curragh Camp-те орналасқан хабар тарату станциясы арқылы жүзеге асырылды. Radio Éireann арқылы ұсынылған бағдарламаларға жаңалықтар, спорттық нәтижелер, музыка және драма, соның ішінде «Кастеросстың Кеннедилері» кірді. Бірнеше жылдан кейін Конгодағы ирландтық бейбітшілік сақтау миссиясы аяқталған соң қызмет тоқтатылды.