Кіріспе

Азаматтар радиосы (көбінесе CB радио деп қысқартылады) – 27 МГц (11 м) жиілік жолағындағы 40 каналдың ішінде жеке тұлғалар арасындағы қысқа қашықтыққа арналған радиобайланыс жүйесі. Ұлыбританияда CB радиосы алғаш рет 1981 жылы заңды түрде қолданысқа енгізілді, бірақ оған дейін бірнеше жыл бойы заңсыз пайдаланылып келген. 2006 жылдың желтоқсанында CB радиосы лицензиясыз немесе төлемнен босатылды. Дегенмен, Ofcom әлі де CEPT және MPT талаптарына сәйкес CB радиосын реттейді. Ұлыбританияда CB радиосын қолдану жоғары деңгейден төмендегенімен, ол әлі де танымал, әсіресе шаруалар, Land Rover иелері және Mini Cab қызметтері арасында. Бұған қоса, Ұлыбританияда сатылатын Harley Davidson туристік мотоциклдерінің "Street Glide" және "Electra Glide" модельдеріне стандартты жабдық ретінде орнатылады.

Тарих

CB радиосы алғаш рет 1968 жылы Ұлыбританияға енгізілді. Алғашқы пайдалану 1968 жылы Ливерпуль, Лондон және Саутгемптон сияқты Ұлыбританиядағы халықаралық кеме порттарында байқалды. Азаматтар радиосы АҚШ-та 1962 жылға дейін жарнамаланғандықтан, осы радиостанциялардың бір бөлігі Ұлыбританияға әкеліп, заңсыз пайдаланылуы мүмкін. 1976–1978 жылдары Ұлыбританияда CB радиосы жаңа хит әндер арқылы кеңінен танымал болды, ал «Convoy» фильмінде қолданылуы және заңсыз CB радиосын пайдалану 1980 жылы ең жоғары деңгейге жетті. Ұлыбританиядағы компаниялар АҚШ жабдықтарын ашық сатты, ал жабдықтар автокөлік аксессуарлары дүкендерінде оңай қол жетімді болды. Осы кезеңде Ұлыбританияда көптеген CB клубтары құрылды және олар қолданыстағы жабдықты заңды түрде пайдалану мүмкіндігіне үміттене отырып, заңдастыруға қарсы наразылықтың орталығына айналды. 1980–1981 жылдары Ұлы Ярмут қаласында тұратын CB энтузиасты (авторы: Майк Саймондс) «CB 27 Anglia» журналын шығарды. Журнал өте танымал болды және Шығыс Англиядан тыс жерлерде де сұранысқа ие болды. Журнал А5 форматында, жергілікті басылымда жарық көрді және мақалалар мен басқа да тақырыптарды қамтыды. CB радиосының танымалдығына жауап ретінде үкімет 860 МГц жиілігінде «Ашық арна» деп аталатын CB қызметін ұсынатын ақ қағазды жариялады. Ұлыбритания үшін үлкен мәселе 27 МГц жолағының радио басқару модельдерін пайдаланушыларға заңды түрде берілгендігі болды. Олар жолақты пайдалану үшін лицензия төлеп отырды, ал кедергілер ұшақтың бақылауын жоғалтуға әкелді. Көптеген қымбат модельдер жарамсыз деп танылды, ал қауіпсіздік мәселесі айқын болды, бірақ бөлінуді бақылаудың практикалық жолы болмады және үкімет модельдік ұшуды қорғауды маңызды мәселе ретінде қарастырмады. Соңында Ұлыбритания үкіметі CB радиосын заңдастырды және 1981 жылдың 2 қарашасында импортталған американдық радиостанциялармен үйлесімсіз жиілік жолағында және офсетте CB қызметін енгізді. Сонымен қатар, Ұлыбританияда бекітілмеген 27 МГц радиоқабылдағыштарына иелік ету заңсыз деп жарияланды, тек Ұлыбританияның «А» (ЖЖ) лицензиясына ие болған Ұлыбритания радиолюбительдері 28 МГц (10 метр) әуесқойлық бөліміне ауыстыру үшін алғандарды қоспағанда. Заңсыз радиостанциялардың барлығы контрабандалық болғандықтан, лицензия алған әуесқойлар импорттық баж салығы мен ҚҚС төлеуі керек еді. Бұл жаңа радиостанцияларды пайдалану үшін лицензия міндетті болды және оны көптеген пошта бөлімшелерінен 15 фунт стерлингке сатып алуға болады. Әуесқойлық радиостанция лицензиясын алу үшін талап етілетіннен айырмашылығы, техникалық біліктілікті растау қажет емес. 2006 жылдың 8 желтоқсанынан бастап CB радиосын иелену немесе пайдалану үшін лицензия талап етілмейді, егер ол Ofcom қазіргі уақытта рұқсат еткен 3 типті бекіту шарттарының біріне сәйкес келсе: тек FM, 4 ватт қуатты шығару және тек Ұлыбритания мен CEPT (ЕО) 27 МГц жолағында немесе екеуінде жұмыс істейді. Ақырғы заңға дайындықтың алғашқы кезеңдерінде CB-ны қолдау білдірген лоббилер үкіметке АҚШ стандартты CB жүйесіне негізделген заң шығаруды талап етті, себебі үлкен пайдаланушылар базасы бар еді. Ұлыбритания үкіметі бастапқыда мұндай жабдықты пайдалану туралы заң шығарудың ықтимал еместігін мәлімдеді. Жаман калибрленген амплитудалық модуляцияланған (AM) немесе бір жақты жолақты (SSB) жабдықтармен байланысты кедергілердің проблемалары негізгі фактор ретінде келтірілді және егер қандай да бір жүйе заңдастырылса, ол жиілік модуляцияланған (FM) болады деп нақтыланды. CB лоббисі AM-нен туындаған кедергілер бастапқы өзгертілмеген AM радио жабдығын пайдаланудан туындамайды деп мәлімдеді, бұл пікір бастапқыда қабылданбады, бірақ кейін Қорғаныс министрлігімен келісілді. Көптеген белсенді және әлеуетті пайдаланушылар 27 МГц жүйесіне деген талаптарын жалғастырды, бірақ жергілікті қол жетімді Азаматтық топ жүйесі үшін 27 МГц тұжырымдамасы жалпыға бірдей бекітілмеді. Үкімет бастапқыда 928 МГц жолағында 500 мВт аспайтын RF кіріс қуаты бар FM жүйесін ұсынды. Бұл CB лоббисі үшін қолайсыз болды, себебі төмен қуат қысқа қашықтықты береді, бірақ негізінен, бұл жолақта жұмыс істейтін жабдықтың құны тым жоғары болады. Білімі мол CB энтузиастары 220 МГц жиілігін пайдалану туралы қарсы ұсыныс жасады. Бұл туралы үкімет дереу ескермеді, себебі бұл әскери жиілік диапазоны. Кейіннен бұл жиілік Екінші дүниежүзілік соғыстан бері қолданылмай жүргені анықталды. Үкімет бастапқыда 928 МГц жолағын заңдастыру туралы талабынан бас тартпады. CB лоббисі кез келген CB жүйесі 27 МГц жолағын пайдалануы керек, AM болуы керек және максималды қуаты 4 ватт болуы керек (яғни, АҚШ жүйесі) деп талап етті. Соңында үкімет CB лоббисіне келісуге дайын екенін білдірді, бірақ тек белгілі бір шекте. CB радиосы ақырында 27 МГц жолағында заңдастырылды, бірақ АҚШ пайдаланған жолақта емес. АҚШ 26.965-тен 27.405 МГц диапазонды пайдаланса, Ұлыбритания жүйесі 27.60125-тен 27.99125 МГц жиілігінде жұмыс істеуі керек еді. Бұл қиын жиіліктер АҚШ жиіліктерін заңсыз түрде өзгертуге тыйым салатын еді, бірақ жаңа FM стандартына сәйкес келу үшін ескі AM радиоларын өзгертуге болады. Жиіліктің таңдалуы Ұлыбритания электроника өнеркәсібіне Ұлыбританияда ғана өндірілетін радиоларды жасауға мүмкіндік береді. Жүйе күтілгендей FM болды, бірақ бастапқыда қуат лимиті 4 ваттқа орнатылғаны таң қалдырды. Бұл таңқалу ұзаққа соқпады, себебі антенна шектеулері нақты қуатты 500 мВт жүйесінен асырмайды. Антенна 7 метрден (23 фунт) жоғары көтерілген жағдайда қуатқа қосымша шектеулер қойылды. Антенна шектеулері көбінесе ескерілмеді және бақыланбады. Үкімет Ұлыбританиядағы өндірушілердің шетелдік (әсіресе жапондық) өндірушілермен нағыз тең бәсекелесуге мүмкіндігі болады деп үміттенеді. Бірақ болған оқиға басқаша болды: қиын жиіліктердің таңдауы осы идеалға қарсы болды. Жиіліктердің ерекшелігіне байланысты бастапқыда Жапониядағы бір ғана өндіруші ғана беріліс жиіліктерін жасауға және қабылдау режимінде қолданылатын жергілікті осциллятор сигналдарын жасауға қабілетті жиілік синтезаторларының чипін өндіре алды. Бұл өндіруші, таңқаларлық емес, жапондық өндірушілерді қамтамасыз етуге тырысқанда Ұлыбританиядағы өндірушілерге жабдық жеткізуден бас тартты. Нәтижесінде, Ұлыбритания нарығы бірнеше ай ішінде толып кетті және көптеген жапондық өндірушілер мен Ұлыбритания импорттаушылары қажетсіз тауарлармен қалды. Ұлыбританияға CB енгізілгеннен бір жыл өткен соң, CB радио жинақтары көптеген ірі саудагерлердің әртүрлі сатып алулармен бірге тегін беріле бастады. Сонымен қатар, 934 МГц жолағындағы 20 арна да заңдастырылды, бірақ жабдықтар 27 МГц жинақтарынан қарағанда едәуір қымбат болды. Бастапқыда қашықтық шектеулі болды, бірақ антенна шектеулері жеңілдетілгенде және жақсы жабдықтар пайда болғанда, UHF CB операторларының саны өсті. 1988 жылы 934 МГц жабдығының өндірісіне тыйым салынатыны туралы хабарланды, бірақ қолданыстағы жабдықты пайдалану заңды болып қала береді. Көбінесе әуесқойлар мен радиолюбительдер қолданған, бұл жолаққа арналған бекіту спецификациясы 1999 жылдың 1 қаңтарында тоқтатылды және қазір Ұлыбританияда бұл жабдықты пайдалану заңсыз. 1987 жылдың 1 қыркүйегінде қосымша жиілік жолағы енгізілді, бұл CEPT жолағында (26.965 МГц-ден 27.405 МГц-ге дейін) тағы 40 арнаны қамтиды, сонымен қатар кейбір антенна шектеулері де жеңілдетілді, соңғы жылдары барлық антенна шектеулері алынып тасталды және қазір антеннаның мөлшері емес, жоспарлау шектеулері қолданылады. CEPT арналарын ескі 27/81 жабдықтарына қосуға рұқсат етілмейді, бұл жолақта жұмыс істеуге рұқсат етілген радиолар 80 арналы немесе CEPT-қа ғана арналған жинақтар болып табылады.

UHF CB

UHF CB лицензиясыз қысқа қашықтыққа арналған радиобайланысты құруға бағытталған алғашқы қадамдар 1997 жылдың сәуірінде Еуропалық радиобайланыс комитеті жаңа радиостанциялар үшін 446 МГц жиілік жолағын пайдалану туралы шешім қабылдағанда жасалды. 1998 жылдың қарашасында ERC шешімі (98)25 аналогты PMR446 үшін 446.0–446.1 МГц жиілік жолағын бөлді; тағы екі шешім PMR446 жабдықтарына лицензиядан босатуды және PMR446 жабдықтарын еркін айналымға шығаруды белгіледі. Бұл жиіліктерді лицензиясыз пайдалануды алғаш рет 1998 жылдың 1 сәуірінде Ирландия енгізді. Ұлыбритания 1999 жылдың сәуірінде PMR446 қызметін енгізді; 2003 жылдан бастап ол бұрынғы қысқа қашықтықтағы іскерлік радио (SRBR) қызметін алмастырды. Хош, ресми түрде «Азаматтар банды» радио деп аталмаса да, Ұлыбританиядағы қолданушылар оны төмен қуатты UHF CB радио деп қарастырды.

2005 жылдың қазан айында ECC шешімі (05)02 цифрлық DMR/dPMR жабдықтары үшін 446.1–446.2 МГц лицензиясыз жолақты қосты. 2015 жылдың шілдесінде ECC шешімі (15)05 аналогты пайдалануды бұрын цифрлық DMR/dPMR жабдықтары қолданған 446.1–446.2 МГц жолағына дейін кеңейту арқылы аналогты арналардың санын 16-ға дейін екі есе арттырды, бұл 2016 жылдың қаңтарынан күшіне енді; 2018 жылдың қаңтарынан бастап сандық арналардың саны аналогты FM қолдануда қолданылатын 446.0–446.1 МГц жолағына дейін кеңейту арқылы екі еселенеді.

КБ-ның маниясы және заңдастыру

Жаңа жүйе заңсыз жүйені пайдаланудан тартынғандардың бәріне қуанышпен қабылданды және 1981 жылы Рождествоға арналған ең көп сатылған сыйлықтардың бірі болды. Жүйе көптеген кедергі келтіруші пайдаланушылардан зардап шекті, олар бос толқынды және/немесе музыканы тарату арқылы басқа пайдаланушыларға ресми шақыру арналарын пайдалануға мүмкіндік бермеді. Күрес жеңіске жеткенімен, айтарлықтай келісімге келіп, әсіресе көптеген кедергі келтіруші пайдаланушылардың әсерінен қызығушылық тез төмендеді, CB клубтарының қатары азайып, көптегені бір жылдың ішінде толығымен жойылды. CB қызығушылығының артуы нәтижесінде 35 МГц жиілігі модельдеушілерге ұсынылды, олар үшін жаңа жабдық сатып алу қажет болды. Егер қауіп-қатерге баруға дайын болса, олардың ескі жабдықтарын да пайдалануға болады, ал 27 МГц жиілігі бүгінгі күнге дейін қашықтан басқару үшін заңды болып табылады. Көптеген арзан ойыншықтар мен үй шаруалық құралдарындағы қашықтан басқару жүйелері де осы жиілікті пайдаланады, бұл осы жиіліктің ерекшелігі болып табылатын кедергілерді және сенімсіздікті күшейтеді.

КБ терминологиясы

Әуесқойлықпен байланысты кең сөздік қолданылады, көптеген сөздер мен тіркестер түпнұсқа американдық терминологиядан алынған. Осы сөздердің көпшілігі Ұлыбританияда күнделікті сөйлеуде қолданылмайды, және олар хоббидің американдық тарихын еске салады.

QSL-ге қол жеткізу

QSL – әскери және радио әуесқойлары қолданған Q кодтарынан алынған байланыс туралы растау хабарламаларын алмасу. Радио әуесқойлары әлем бойынша жасаған байланыстарын арнайы басылған QSL карточкаларын жіберіп тексеріп отыратын. Бұл тәжірибе CB радио байланысы қолданушыларына бейімделді, нәтижесінде түрлі-түсті карточкалар, оларда "шақыру аты", суреттер және басқа да бейнелер пайда болды.

Халықтың сүйіспеншілігінен айырылу

Заңдастырылған CB радиосының пайда болуынан бері жүйеде көптеген теріс пайдаланулар орын алды, және лицензиялық төлемдерге қарамастан, CB радиосы тиісті түрде бақыланбайды деген шағымдар жиі айтылды. Көптеген аймақтарда ұялы телефондардың кеңінен таралуына және мүмкіндіктерінің артуына қарамастан, CB арналары әлі де жұмыста болды. Мобильді CB-ның бастапқы артықшылықтарының көпшілігі мобильді интернетке қол жеткізудің, спутниктік навигация жүйелерінің дамуымен және мәтіндік хабарламалар сияқты басқа да жылдам байланыс технологияларының таралуымен басып өтті. Жаңа, лицензия талап етілмейтін PMR 446 қолға ұсталатын радио қызметінің енгізілуі дәстүрлі CB мүмкіндіктерінің көп бөлігін шағын, қолға ұсталатын форматта ұсынды. Бұл қызмет PMR446 қысқа қашықтықтағы қызмет көрсетуге бағытталғандықтан, CB-мен тікелей салыстыруға келмейді. Ұлыбританиядағы әуесқой радио лицензиялау жүйесіндегі өзгерістер 14 жасқа дейінгі және басқа да кез келген адамның, негізгі техникалық білімді көрсету үшін емтихан тапсырғаннан кейін, Ұлыбританияның әуесқойлық жиіліктерінің көп бөлігіне заңды түрде қол жеткізуіне мүмкіндік берді.

Лицензиясыз ЖБ танымалдылығын арттырады

2006 жылғы 8 желтоқсаннан бастап CB радиосы PMR446, LPD433 және SRD860 сияқты лицензия талап етілмейтін жеке байланыс құралдарының қатарына қосылды. 2011 жылдың маусым айында Еуроодақ CB радиосын пайдаланудың техникалық талаптарына тағы бір өзгеріс енгізу туралы хабарлады, егер осы өзгеріс қабылдалса, AM және SSB режимдерінде жұмыс істеу үшін сертификаттау қажет болады. Бұл өзгеріс бастапқыда 2012 жылғы Олимпиада ойындарына байланысты кейінге шегерілді және 2014 жылы күшіне енуі жоспарланған.

SSB және AM заңдастыру

Басқа көптеген еуропалық елдерге ұқсас, Ofcom 2013 жылдың қазан айында Еуропалық коммуникация комитетінің (11)031 шешімін қабылдауды ұсынды. Бұл CEPT CB радио жиіліктерінде Single Sideband және AM режимінде жұмыс істеуге рұқсат беретін еді, және Ofcom осыған байланысты заңнаманы 2014 жылғы 27 маусымда қабылдады. Жаңа AM/SSB заңнамасы тек жаңа және мақұлданған құрылғыларды пайдалануға рұқсат береді, бұрынғы көп режимді құрылғыларды емес.