Кіріспе

Заңсыз немесе реттелмеген радио хабарларын тарату

Пираттық радиостанция – жарамды лицензиясы жоқ радиостанция. Кейбір жағдайларда радиостанциялар сигнал жіберілген жерде заңды деп есептелуі мүмкін, бірақ сигналдар алынған жерде заңсыз болып саналады, әсіресе егер сигналдар мемлекеттік шекараны кесіп өтсе. Басқа жағдайларда хабарламаның мазмұнына, тарату форматына (әсіресе, қағидаларға сәйкес станцияның идентификациясын жібермеуіне) немесе станцияның тарату қуатына (ваттылығына) байланысты тарату "пираттық" деп танылуы мүмкін, тіпті егер тарату техникалық тұрғыдан заңсыз болмаса да (мысалы, әуесқой радио хабарламасы). Пираттық радио кейде "қомақты радио" (әсіресе екі тарапты радио байланысымен байланысты термин), "жасырын радио" (күшті саяси мақсаттағы операциялармен байланысты) немесе "еркін радио" деп аталады.

Тарих

Радио "пираттығы" радио дәуірінің бастапқы кезеңінде радио толқындарын реттеу ережелері енгізілуімен басталды. Алғашқыда радио, немесе сол кезде көбінесе "сымсыз" деп аталатын, хоббишілердің, алғашқы өнертапқыштар мен тәжірибешілердің ашық алаңы болды. Мемлекеттік бақылау деңгейі елдерге қарай өзгеретін, мысалы, Ұлыбританияда Марконидің жұмысын пошта басқармасы қолдады, бірақ реттеудің әлсіз болған дәуірінде музыкалық залдың фокуснигі Невил Маскелин демонстрацияны қасақана бұзып алды. АҚШ Әскери-теңіз күштері 1890 жылдары АҚШ-тың шығыс жағалауында уақыт сигналдарын және ауа райы туралы хабарларды тарату үшін радио қолдана бастады. Вакуумдық түтік технологиясы пайда болғанға дейін, радио әуесқойлары (электрондық) шулы ұшқыш разрядтық таратушыларды пайдаланды. Теңіз күштері көп ұзамай, әуесқойлар теңіз байланысын бұзады деп, жақын баспасөзге шағымдана бастады. 1907 жылғы 25 мамырда жарық көрген "Электр әлемі" журналындағы "Сымсыз және заңсыз" атты мақаласында, Вашингтон қаласындағы Әскери-теңіз базасындағы мемлекеттік станцияның жұмысына заңды жолмен кедергі келтіріп жатқан әуесқойдың әрекетін тоқтатуға билік органдарының шамасы келмейтіні хабарланды. 1912 жылғы Лондон радиотелеграф конвенциясына дайындалу кезеңінде және сол жылдың 15 сәуірінде болған кеме апаттығынан кейін теңіз радиосының қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтар туғанда, 1912 жылғы 17 сәуірдегі "Нью-Йорк Геральд" газеті "Президент сымсыз байланыстың халық билігін тоқтатуға кірісті" деген мақаласында президент Уильям Говард Тафттың қоғамдық радио толқындарын реттеуге бағытталған бастамасын жариялады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та 1912 жылғы «Радиобайланысты реттеу туралы заң» әуесқойлар мен тәжірибешілерге жеке жиілік спектрін берді және лицензиялау мен шақыру таңбаларын енгізді. 1927 жылы Федералды радио комиссиясы құрылып, 1934 жылы Федералды байланыс комиссиясы оны алмастырды. Бұл органдар шақыру таңбалары, берілген жиіліктер, лицензиялар және хабар таратудың мазмұнына қатысты ережелерді сақтауды қамтамасыз ететін болды. 1912 жылғы Радио туралы заң президентке «соғыс уақытында» радиостанцияларды жабуға заңдық құқық берді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы екі жарым жылында, АҚШ соғысқа кірмес бұрын, президент Уилсон АҚШ Теңіз күштеріне АҚШ радиостанцияларын бақылауды тапсырды, номиналды түрде «бетараптықты сақтау» мақсатымен. АҚШ екі азаматтық радио «аймағына» бөлінді, олар батыста «K» және шығыста «W» әріптерімен басталатын шақыру таңбаларымен реттелді; Теңіз күштеріне «N» әрпімен басталатын шақыру таңбалары берілді. Теңіз күштері осы өкілеттікті пайдаланып, АҚШ-тың батыс бөлігіндегі әуесқой радионы тоқтатты. 1917 жылдың 6 сәуірінде Вильсон Германияға соғыс жариялаған кезде, ол АҚШ үкіметіне қажет емес көптеген радиостанцияларды жабу туралы жарлық шығарды. Теңіз күштері одан да әрі барып, АҚШ-та радио тыңдаудың немесе қабылдағыш немесе хабар тарату құралдарын иеленудің заңсыз екенін жариялады, бірақ соғыс уақытында да мұндай жарлық шығаруға олардың құқығы бар-жоғы күмәнді болды. 1919 жылдың соңында АҚШ-та радиоға қойылған тыйым алынды. 1924 жылы Нью-Йорктегі WHN станциясы «заңсыз станция» деп айыпталды. AT&T компаниясының түсіндіруі нәтижесінде сотта маңызды іс қаралды, тіпті коммерция министрі Герберт Гувер станцияны қорғауға қатысты пікір білдірді. AT&T компаниясы істі ұтқанмен, бұл оқиғаның салдарынан лицензияның осы шектеулі ережелері ешқашан қолданылмады. 1926 жылы Чикагодағы WJAZ станциясы бұрын канадалық станцияларға арналған жиілікті рұқсатсыз өзгертті және федералды үкімет оны «толқын пираттығы» үшін айыптады. Соңғы сот процесінде 1912 жылғы Радио туралы заң АҚШ үкіметіне станциялардың белгілі бір жиіліктерде жұмыс істеуін талап етуге құқық бермейтіні анықталды, нәтижесінде үкіметтік реттеуді күшейту үшін 1927 жылғы Радио туралы заң қабылданды. Мексика XERF радиостанциясына хабар таратуға лицензия бергенімен, оның 250 кВт қуаты АҚШ үкіметі коммерциялық пайдалануға рұқсат еткен 50 кВт ең жоғары шектен әлдеқайда асып кетті. Осының салдарынан XERF және Мексикадағы көптеген басқа радиостанциялар, эфирлік уақытын ағылшын тіліндегі коммерциялық және діни бағдарламалардың демеушілеріне сатқандықтан, «шекаралық радиостанциялар» деп аталды, бірақ «пират радиостанциялары» деп емес, тіпті олардың көптеген бағдарламаларының мазмұны АҚШ-та реттелген хабар таратушылар арқылы эфирге шығарылмағанмен де. Мысалы, XERF-тің алдыңғылары бастапқыда Канзаста еркектікті жақсарту үшін «ешкі безінің хирургиясын» жақтаған, бірақ медициналық емдеуді жарнамалау туралы АҚШ заңдарын, әсіресе дәлелденбегендерін болдырмау үшін Мексикаға көшіп кеткен.

Еуропа

Еуропада Дания әлемдегі алғашқы радиостанцияға ие болды, ол халықаралық суларда мемлекеттік рұқсатсыз кемеден коммерциялық радио хабарларын таратуды жүзеге асырды (осы жағдайда – Дания). Бұл станция "Радио Меркур" деп аталды және 1958 жылдың 2 тамызында хабар таратуды бастады. Дания газеттерінде ол тез арада "пират радиосы" деп аталды. 1964 жылы Нидерландыда Radio Noordzee және TV Noordzee REM аралынан хабар таратуды бастады, ал Radio Veronica MV Norderney деп аталған, балық аулау траулеріне айналдырылған жаңа кемеге ие болды.

Ұлыбритания

1960 жылдары Ұлыбританияда бұл термин тек лицензиясы жоқ хабар таратушылардың мемлекеттік жиіліктерді рұқсатсыз пайдалануын ғана емес, сонымен қатар теңізде орналасқан, яғни зәкірленген кемелерде немесе теңіз платформаларында жұмыс істейтін радиостанциялардың тәуекелге толы қызметін де білдірді. Бұл термин бұрын Ұлыбритания мен АҚШ-та лицензиясыз құрлықтағы хабар таратушыларды, тіпті шекаралық хабар таратушыларды сипаттау үшін қолданылған (мысалы, 1940 жылғы британдық комедиялық фильмде рұқсатсыз телеарна туралы – «Band Waggon» – «пират станциясы» деген сөз тіркесі бірнеше рет қолданылады). Мұндай қызметтің жақсы мысалы Люксембург Ұлы Герцогтығында орналасқан «Радио Люксембург» болды. «Радио Люксембургтың» ағылшын тіліндегі кешкі хабарлары Люксембург лицензиясы бар хабар таратушылардан таратылды. Ұлыбританиядағы тыңдаушылар бастапқыда британдық General Post Office (GPO) берген сымсыз лицензияға сәйкес радиоларын тыңдады. Алайда, бұл сымсыз лицензияның шарттары бойынша, сымсыз телеграфия туралы заңға сәйкес рұқсатсыз хабарларды тыңдау қылмыс болып саналды, және бұл «Радио Люксембург» таратқан хабарларды да қамтыуы мүмкін. Сондықтан британдық билік үшін «Радио Люксембург» – «пират радиостанциясы» болды, ал оны тыңдаған британдық тыңдаушылар заң бұзды (бірақ «рұқсатсыз» термині ешқашан нақты анықталмағандықтан, бұл заңдық тұрғыдан сұр аймақ еді). Бұл британдық газеттерді станцияның хабарлар кестесін жариялауға немесе Fab 208 атты, жасөспірім қыздарға арналған британдық апталық журналды диджейлер мен олардың өмір салтын насихаттауға кедергі келтірмеді (Радио Люксембургтың толқын ұзындығы 208 метрді (1439, кейін 1440 кГц) құрады). Кейіннен «Радио Люксембургке» Ұлыбританияда лицензия талаптарын бұза отырып, басқа да белгілі пират станциялар қосылды, олардың ішінде «Радио Каролина» және «Радио Атланта» (кейін біріккеннен кейін тиісінше «Радио Каролина Солтүстік» және «Радио Каролина Оңтүстік» аталды), «Радио Лондон» және «Laser 558» бар. Олардың барлығы аумақтық шекарадан тысқары орналасқан кемелерден хабар таратты, сондықтан заңды болды. Мысалы, «Радио Джеки» (заңсыз хабар таратса да) ҚҚС-қа тіркелген, тіпті оның мекенжайы мен телефон нөмірі жергілікті телефон анықтамалықтарында жазылған. 1970 жылдарға қарай Ұлыбританиядағы пират радиосы көбінесе құрлықтағы хабар таратуға көшті, қалалар мен қалалардағы биік үйлерден хабар таратты.

Географиялық аймақ бойынша пираттық радио

Бұл тақырып ұлттық аумақтарды, халықаралық суларды және халықаралық әуе кеңістігін қамтытындықтан, оны қарастырудың жалғыз тиімді жолы – әр ел, халықаралық сулар және халықаралық әуе кеңістігі бойынша жеке-жеке қарау. Заңдардың әртүрлі болуына байланысты, "пираттық радио" терминінің де түсіндірілуі едәуір өзгеріп отырады. 57 жыл бойы жұмыс істеген ең ұзақ пираттық радиостанция – 1965 жылдан 2022 жылға дейін Англияның Оңтүстік Йоркшир аймағындағы "Radio Britannia" болуы мүмкін.

Насихаттық хабар тарату

Пропагандалық хабар таратуды тарату орнындағы үкімет рұқсат етуі мүмкін, бірақ оны қабылдау аймағының үкіметі қажетсіз немесе заңсыз деп санауы мүмкін. Ұлттық үкіметтердің басқа ұлттық үкіметтердің мүдделеріне қарсы жүргізген үгіт-насихаты, кіретін сигналды қабылдаудан алдын алу үшін бірдей жиіліктегі шуды тарататын радиокедергі станцияларын құруға әкелді. АҚШ Кеңес Одағына бағдарламаларын жібергенде, ол оларды кедергілеуге тырысты. 1970 жылы Ұлыбритания үкіметі Солтүстік теңізде, Англияның оңтүстік-шығысында орналасқан Mebo II моторлық кемесінде (MV) орналасқан Radio North Sea International коммерциялық станциясынан келетін хабарларды басу үшін кедергі беру құрылғысын пайдалануға шешім қабылдады. Осы сияқты ерекше хабар таратудың басқа мысалы – АҚШ Құрлық күзетінің кемесі USCGC Courier (WAGR 410), ол Грекияның Родос аралынан Америка Дауысының хабарларын таратып, оларды Кеңес блогы елдеріне жеткізді. Флорида штатының Ки-Уэст қаласының үстінен Кубаға бағытталған TV Martí телеарнасының хабарларын тарату үшін ауа шары қолданылды (Куба үкіметі сигналдарды кедергілейді). АҚШ Әуе күштерінің әскери хабар тарату ұшақтары Вьетнам, Ирак және көптеген басқа елдердің үстінен ұшып өтті.

Әуесқойлық және екі жақты радиодағы пираттық

Лицензиялы радиоспектрді заңсыз пайдалану (кобдидағы CB ортасында контрабанда деп те аталады) кең таралған және бірнеше түрге ие. Лицензиясыз жұмыс істеу – Әсіресе, әуесқой радио және лицензияланған жеке байланыс қызметтері, мысалы, GMRS, жабдықты оған арналған спектр бөлігінде пайдалануды білдіреді, бірақ пайдаланушыға осы спектрде жұмыс істеуге лицензия жоқ (мұндай операторлар көбінесе мұндай радиотелефондарға арналған жабық пластикалық қаптамасынан «көпіршік қаптамасы пираттары» деп бейресми түрде танылады). Мысалы, АҚШ-тың GMRS жиіліктерінде пираттық әрекеттер кең таралған (кейбір бағалаулар бойынша GMRS пайдаланушылардың жалпы саны лицензияланған пайдаланушылар санын бірнеше есе асып түседі), мұндай пайдалану көбінесе пираттың әрекеті лицензия иесіне кедергі келтірген жағдайларда ғана тәртіпке салынады. Ерекше жағдай – бұрынғы АҚШ әуесқой операторы Джек Геррицен, күшін жойған KG6IRO шақыру белгісімен жұмыс істеген, ол FCC тарапынан лицензиясыз жұмыс істегені және қасақана кедергі келтіргені үшін сотталды. Бұның бір саласы – еркін жолақты пайдалану, заңды бөлінген жиіліктің жанындағы жиілікті пайдалану, көбінесе 27 МГц азаматтық радио байланысы үшін, өзгертілген немесе арнайы жасалған жабдықты пайдалану. Кездейсоқ кедергілер – Жеке байланыс құралдары сертификатталмаған елдерге әкелінген кезде жиі кездеседі. Мұндай кедергілер жиіліктердің қайшылығынан туындайды және кейде шешілмейтін кедергілерге байланысты қолданыстағы жолақты толығымен қайта бөлуді қажет етеді; мысалы, 2004 жылы Канадада АҚШ-тың FRS/GMRS радиоларын пайдаланушылардың кедергілеріне байланысты АҚШ-тың жалпы ұялы радио қызметінің жиіліктерін лицензиясыз пайдалануға рұқсат берілді, онда Канаданың Индустрия министрлігі кеңейтілген қызметті орналастыру үшін GMRS жиіліктеріндегі бірқатар лицензияланған пайдаланушыларды бос арналарға көшіруге мәжбүр болды. Қасақана немесе зұлым кедергілер – екі бағытты радионы басқа пайдаланушыларды мазалауға немесе байланысты тоқтатуға пайдалану. Мұндай мінез-құлық кеңінен қудаланады, әсіресе авиациялық радио немесе теңіз VHF радиосы сияқты маңызды қызметтерге кедергі келтіргенде. Заңсыз жабдықтар – Бұл заңсыз өзгертілген жабдықтарды немесе белгілі бір жолаққа сертификатталмаған жабдықтарды пайдалануды білдіреді. Мұндай жабдықтарға CB радиосы үшін заңсыз күшейткіштер, радиотелефондардың антенналарын немесе схемаларын өзгерту, еркін жолақты пайдалану үшін «экспорттық» радиоларды пайдалану немесе әуесқой радиоларды лицензиясы жоқ жолақтарда пайдалану жатады, олар әуесқой жабдықтары үшін сертификатталмаған. Теңіз VHF радио жабдықтарын құрлықтағы ұялы байланыс операциялары үшін пайдалану кейбір елдерде жиі кездеседі, өйткені теңіз VHF әдетте теңіз билігінің құзырында болғандықтан, оны жүзеге асыру қиын.

Танымал мәдениетте

"The Boat That Rocked", "Pump Up the Volume" және "On the Air Live with Captain Midnight" фильмдері, сондай-ақ "People Just Do Nothing" телесериалы пираттық радио әлемінде өтеді, ал "Born in Flames" фильмінде пираттық радиостанциялар жер астындағы саяси қозғалыстың бір бөлігі ретінде бейнеленеді. "Jet Set Radio" және оның жалғасы "Jet Set Radio Future" видео ойындарының оқиғасы да пираттық радио шамасымен байланысты.