Кіріспе

Уилленхолл – Батыс Мидлендс аймағындағы тарихи базар қаласы және Уолсолл қалалық округіндегі азаматтық округ. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 28 480 адамды құрайды. Қала Вольвергемптон мен Уолсолл арасында, тарихи тұрғыдан Стаффордшир графтығында орналасқан. Ол Тейм өзенінің жағасында жатыр және Қара Жер (Black Country) аймағының бір бөлігі болып табылады. Уилленхолл тарихи тұрғыдан құлыптар мен кілттерді жасауымен әйгілі. 1770 жылға дейін Уилленхоллда 148 білікті құлыпшы жұмыс істеген, ал қаланың гербі осы өнеркәсіптің дамуына тигізген маңызды үлесін көрсетеді. 1889 жылдан 2004 жылға дейін Ұлттық құлып және металл жұмысшылары одағы осы қалада орналасқан. Қаланың ұраны – Salus Populi Suprema Lex – Халықтың игілігі – ең жоғары заң. Уилленхолл қалалық округі (1894 жылғы жергілікті басқару туралы заңмен құрылған) 1966 жылы Уолсолл және Вольвергемптон округтері арасында бөлінді (1974 жылдан бастап Уолсолл және Вольвергемптонның метрополитендік округтері). Уилленхоллдың солтүстік шекарасы әрқашан ашық даламен шектесіп келген, бірақ соңғы 100 жылда қаланың кеңеюі салдарынан солтүстік шекарасы шамамен екі шақырымға ығысты. Бұл негізінен Short Heath және New Invention аудандарындағы тұрғын үйлердің салынуына байланысты.

Тарих

Уилленхоллды "күмәнді емес, көне заманнан келе жатқан жер" деп сипаттаған, оның аты ертедегі саксон қонысынан бастау алғаны айқын. Вилланхейл атауының аңглосаксон түрі "Вилланың жайылымы" деп түсіндірілуі мүмкін, Вилла – жеке есім. Ежелгі ағылшын тіліндегі "halh" сөзі "жердің ойысы немесе бұрышы, көбінесе ойыста немесе өзен иіліміндегі жерді" білдіреді. Уилленхоллдың алғашқы жазбасы VIII ғасырдағы оқиға, онда Мерсия королі Этельбальд келісімге қол қойған, сол жерде Уилленхолл Вилленхалх деп аталған. 996 жылы қала Уилленхейл деп, ал "Соңғы сот кітабында" (1086) Уиненхейл деп тілге алынған.

10 ғасырда Уилленхолл Стаффорд округінің және Оффлоу жүзінің (100 ауылдан тұратын бірлік) құрамында болды, 30 шаңырағы мен шамамен 120 тұрғыны болған. Орта ғасырларда Уилленхолл Вулвергемптон қаласындағы Әулие Петр колледж шіркеуінің приходіне кірген. Ауылда шіркеу болғанымен, адамдар үйлену және жерлеу рәсімдері үшін Вулвергемптонға баруға мәжбүр болған. 1840 жылы ғана Уилленхоллда приход шіркеуі болды. Әулие Гилз – салынған алғашқы шіркеу. Қазіргі шіркеу – осы жердегі үшінші шіркеу, ол 1867 жылдан бері салынған. Таме өзені шіркеу ауласынан ағып өтеді және соңғы жылдарға дейін судың көрінетін сирек жерлерінің бірі болды. Уилленхолл орта ғасырлар бойы шағын ауыл шаруашылығы ауылы болып келді. Тюдор дәуірінен бастап табиғи минералды байлық пайдаланыла бастады, кен жақын жердегі Каннок Чейс көмір жағу пештеріне жіберілді. Темір өнімдері кейін кішкентай металл бұйымдарын жасау үшін қайтарылды. Шегелер – көп тараған өнім, ал 17 ғасырдың соңына қарай Уилленхоллда қолмен жасалған сауда өркендеп, тор темір, ине, мойынтұғыр, құлыптар және табыт тұтқаларын жасады. 1665 жылғы ошақ салығы бойынша мәліметтерге сәйкес, Уилленхоллда 136 шаңырақ және 894 адам болған. Халқы 18 ғасырға дейін, темір мен көмір толыққанды пайдаланыла бастағанға дейін айтарлықтай өспеген. Қала Базар алаңы мен Стаффорд көшесінің маңында үйлер, шеберханалар мен пабтармен тығыз орналасқан көптеген кішкентай көшелермен өсті. Қаланың өсіп келе жатқан гүлденуінің куәсі Хинкс отбасының үйі болған Дейл үйі және екеуі де сорт өндірушілер болған Клемсонға тиесілі 33 Market Place болып табылады. 1659 жылы Уилленхоллде үлкен өрт болды, қала орталығының көп бөлігі қирады. Осы кездегі көптеген үйлер әлі де шынысыз жел терезелері бар ваттл мен дабтан жасалған, өрттен оңай қиратылатын үйлер еді. Ақшаға мүмкіндік болған жағдайда қайта құру кірпіштен жасалды; Bell Inn пабы 1660 жылдан бері сақталған жақсы мысал, бірақ қазір бизнес үшін жабық және жергілікті мұра қорының (Willenhall Townscape Heritage Initiative) меншігінде. Уилленхоллдың алғашқы жұмыс үйі 1741 жылы қазіргі Жоғарғы Личфилд көшесінің жанында ашылды; ол Вулвергемптонмен біріккенге дейін 100 жыл бойы жұмыс істеді. 1801 жылы халық саны 3143 адамды құрады. Жағдайы нашар тұрғын үйлер мен санитарлық жағдайдың жоқтығы 1849 жылы холера эпидемиясына әкеп соқты, нәтижесінде 292 адам қайтыс болды. Қайтыс болғандардың көп бөлігі "Дәрігерлер бөлігінің түбіндегі жердегі" Холера зиратында жерленген. Бұл жердегі ескерткіш тақтада былай деп жазылған: "1849 жылы Уилленхолл шіркеуіне холера ауруы келді. Алғашқы өлім 17 тамызда, соңғысы 4 қазанда болды. 49 күн ішінде 292 адам қайтыс болды, Сент-Джайлз шіркеуінің ауласы бұдан былай көпке толы болды, бұл жер шіркеудің бір бөлігі (елі де құлшылыққа арналмаған) алғаш рет 1 қыркүйекте жерлеу үшін пайдаланылды. Үш күн бойы жерлеу күніне 15 реттен өтті. Мұнда және шіркеу ауласында жерленгендердің жалпы саны 211 болды". Эпидемия қаланы жағдайды жақсартуға итермеледі, ал 1854 жылы Уилленхолл жергілікті денсаулық сақтау кеңесі құрылды: азаматтық мақтаныш пен өсуді көрсету үшін ол 1866 жылы Клемсон көшесінде кітапхана ғимаратын салған. Кеңес 1894 жылы оның орнын алған Уилленхолл қалалық округтік кеңесінің алдағысы болды. Базар алаңындағы сағат 1892 жылы қаладағы холерадан кейін жұмыс істеген дәрігер Джозеф Тонкстың естелігіне қоғамдық жарнадан тұрғызылды. Сағат туралы Хаквуд былай деп жазады: "Бұл, оған жазылған жазуға сәйкес, марқұм хирург Джозеф Тонкстің естелігі ретінде орнатылды. "Адамзаттың азаптарын жеңілдетуге деген жомарттығы мен аяусыз берілгендігі" "халық алдында құрметке лайық деп танылды". Тонкс Уилленхоллға денсаулық пен санитарлық жағдайды әкелді, бірақ 35 жасында қайтыс болды.

20 ғасыр

1901 жылы "Уилленхолл, Шорт-Хиттен тыс" халқының саны 18 515 адамды құрады. Футбол 1905 жылдың 4 қыркүйегінде Уилленхоллға келді, сол күні Темпл-роудта Спринг-Банк стадионы ашылды. Бұл стадион Уилленхолл Суифтс Ф.К. клубына қызмет етті, ал олардың стадиондағы алғашқы достық ойынындағы қарсыластары Бирмингем Сити футбол лигасының командасы болды. 1919 жылы клуб Уилленхолл Пиквикпен бірігіп, Уилленхолл Ф.К. құрды, ол 1922 жылы Бирмингем және округтік лигада чемпион атанды. Алайда, клуб көп ұзамай қаржылық қиындықтарға тап болып, 1930 жылы таратылды. Спринг-Банк стадионы сатылып, 1980 жылға дейін ашық болған грейхаунд жарыс жолына айналдырылды. Кейіннен ол бұзылып, оның орнына тұрғын үйлер салынды. Футбол 1953 жылы Уилленхоллға қайта оралды, Уилленхолл Таун Ф.К. құрылды. Олар 2013 жылға дейін Ноуз-Лейндегі алаңда ойнады және 2022 жылға дейін жергілікті лигаларда қатысты. 2010 жылдан бері Ноуз-Лейн алаңы жергілікті лига клубының меншігінде және үйі болып табылады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалада соғыста қаза тапқан жүздеген ер адамды еске алу үшін екі ескерткіш орнатылды. Естелік саябақ 1922 жылы соғыста қаза тапқандардың құрметіне ашылды. 1914 жылы қаладағы алғашқы кинотеатр – Колизей ашылуымен Уилленхоллдың ойын-сауық индустриясы дамыды. Бір жылдан кейін "Пикчер Хаус" кинотеатры да есігін ашты. Үшінші кинотеатр, Дейл кинотеатры, 1932 жылы қалада ашылды. Алайда, 1967 жылдың соңында "Дейл" кинотеатрының жабылуы Уилленхоллдағы 53 жылдық кинотеатрлар тарихының аяқталуын білдірді. Кейіннен ғимарат бинго залына айналдырылды, ал 1999 жылдың желтоқсанынан бері ол J D Wetherspoon пабы болып табылады. 20-ғасырдың басында Уилленхолл халқының өсуі халық тығыздығының артуына және жаңа үйлер салу қажеттілігіне әкелді. 1920 жылы қаладағы алғашқы кеңес үйлері Темпл-роудта салынды. Келесі 50 жылдың ішінде мыңдаған жеке және мемлекеттік үйлер салынды, көбінесе қала орталығынан солтүстікке қарай үш шақырымға дейін кеңейтілді. Уилленхолл қалалық әкімшілік ғимараты 1935 жылы аяқталды, ал қоғамдық жуынатын орын 1939 жылы салынды. 1966 жылы Уилленхоллдың көп бөлігі Уолсолл қалалық округінің құрамына кірді. Алайда, Портобелло сияқты бір бөлігі Вулвергемптон қалалық кеңесінің қарауына өтті және қазірге дейін солай болып келеді. 1970 жылдардың соңында жергілікті өнеркәсіп төмендеді, ал 2000 жылға қарай қаланың құлып жасаушыларының көпшілігі жабылды немесе басқа жерге көшірілді. Бұрынғы Йель фабрикасы 2009 жылы бұзылып, оның орнына 2010 жылдың қаңтар айында ашылған Моррисонс супермаркеті салынды. Алайда, қаланың басты көшесі 20-ғасырдың басында немесе одан бұрынғы жергілікті маңызды ғимараттардың көпшілігін сақтап қалды.

Болашақ

Қала орталығының көп бөлігі ерекше сақтау аймағы болып белгіленген және жергілікті ғимараттарды жақсартуға бағытталған Heritage Lottery лотерея қорынан 2,1 миллион фунт стерлингтік қаражат алуға өтініш дайындалып жатыр. Сөйтіп, алдағы бірнеше жылда Уилленхолл қаласының орталығы жаңаруға дайын. Қазіргі уақытта қала орталығының шет жақтары тастап кетілген зауыттармен толы, бірақ олардың көпшілігі бұзылып, жаңа тұрғын үйлермен алмастырылатын болады. Аталған аймақта қазіргі таңда Morrisons дүкенімен қатар Lidl, Tesco және Spar да орналасқан. 2024 жылы Уилленхолл – Билстон көшесіндегі теміржол стансасы қайтадан жолаушыларға ашылуы жоспарлануда.

Қауымдық шіркеулер

Уилленхолл қаласында Англия шіркеуінің төрт түрлі приход шіркеуі орналасқан: Сент-Джайлс, Сент-Стефан, Сент-Анн және Киелі Үштік. Сент-Джайлс бастапқыда жеке шіркеулік округі болмаған: 1846 жылға дейін ол Вулвергемптон қаласындағы Сент-Петр шіркеуінің шатыр шіркеуі болып табылды. Бұл шіркеу, Вулвергемптонға ғибадат етуге, крещение алуға немесе үйленуге мүмкіндігі жоқ адамдар үшін арналған. Сент-Джайлс шіркеуі Уилленхолл қаласындағы ең көне шатыр шіркеуі саналды. Ол 1846 жылға дейін шатыр шіркеуі ретінде қарастырылып, шамамен 14 ғасырдың басында салынған болуы мүмкін. "Ортағасырлық шіркеу 1748 жылы қиратылды", себебі ол ескіліктен шіріп, құлау қаупі туды. Жаңа шіркеу шамамен екі жылда аяқталып, 1750 жылы қайтадан ғибадат етуге ашылды. 1848 жылы ол Уилленхоллдағы Англия шіркеуінің приход шіркеуі мәртебесін алды. Сент-Стефан және Киелі Үштік шіркеулері 1854 жылы, ал Сент-Анн шіркеуі шамамен 10 жылдан кейін салынды. Сент-Стефан приход шіркеуі, шейіт болған Сент-Стефанның құрметіне аталған. Шіркеудің тізілімі 1848 жылы басталып, бірақ шіркеу құрылысын қаржыландыруға алты жыл кетті. Қаржы жиналғаннан кейін, шіркеу салынды және 1854 жылдың 31 қазанында киеленді. 20 ғасырдың екінші жартысында шіркеу құрғақ шіруден зардап шегіп, құлдырауға бет алды. Ғимараттың нашарлауына байланысты 1977 жылдың қаңтарында жаңа шіркеудің құрылысы басталды және ол 1979 жылдың 8 қыркүйегінде киеленді. Алғашқы шіркеуден көптеген мүсіндер жаңа шіркеуге көшірілді. Сент-Анн шіркеуі де 1858 жылы шатыр шіркеуі ретінде салынды, бірақ 1861 жылы приход шіркеуі мәртебесін алды. "1970-ші жылдары шіркеудің ішкі кеңістігі 90 градусқа бұрылып, оңтүстік қабырғасына жаңа алтарь қойылды, ал бұрынғы киелі орын Lady Chapel болып өзгертілді". Дегенмен, 21 ғасырда жаңадан қалпына келтірілгеннен кейін, оның шатырынан көптеген қорғасын ұрланды.

Өнеркәсіп

Вилленхолл құлыптар жасауымен мәшһүр, ал Виктория дәуірінен бастау алған Құлыпшының үйі (Құлып мұражайы) 20-ғасырдың басында құлыпшылардың бір отбасы қалай өмір сүргенін және жұмыс істегенін көрсетеді. Бұл шағын мұражайды Black Country Living Museum басқарады және алдын ала келісілген топтық сапарлар үшін ашық, соның ішінде мектептерге арналған білім беру бағдарламалары да бар. Құлыпшының үйі Нью-роудта орналасқан. Сауданы жеңілдету үшін 1820 жылға дейін Жаңа жол (ақы төленетін жол) салынды, ол басты магистраль үшін тиімді айналма жол қызметін атқарды. Қаланың сыртында жергілікті өнеркәсіптердің маңында елді мекендер өркендеді. Лейн-Хед пен Сэндбедс аймағында кеншілер қауымдастығы дамыды, ал Портобелло кірпіш өндірісінің маңында өсті. Уилленхолл аймағында 19-ғасырға дейін көмір өндірісі кең таралған, содан кейін өнеркәсіп ереуілден кейін, шахталар суға батып, мәңгілікке жоғалғаннан кейін күрт тоқтады. Құлып жасау осы аймақта Елизавета дәуірінде, негізінен Вулвергемптон, Уилленхолл және Билстон қалаларында басталды. Ақырында ол Уилленхоллда шоғырланды, онда құлып жасау көптеген отбасылардың үйлерінің арт жағындағы сарайларда немесе шатырларда құлыптар мен құлыптардың бөлшектерін өндіретін үй шаруашылық өнеркәсібі ретінде басталды. Ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуден жұмысшылардың арқаларында дөңес пайда болғандықтан, қала жергілікті тұрғындар арасында «Хампшир» деп аталды және әлі де көптеген жергілікті тұрғындар оны сүйіспеншілікпен еске алады. 1956 жылға дейін де жергілікті еркектердің кейбіреулерінде дөңес болған. Кейбір пабтардың қабырғаларында ағаш тіреуіштерінің артында тесіктер жасалған, осылайша қонақтар дөңесімен ыңғайлы отыра алатын болды. Мұндай пабтардың көбі жоғалып кетті. Market Street-тегі Bell Inn – қабырғаларында дөңес арқалы ішушілерге тік отыруға мүмкіндік беретін қисық тесіктері бар осындай пабтың мысалы. Rushbrook's Market Street, Willenhall көшесінде нан пісіретін орын болды. 1853 жылы Rushbrook's өзінің «Rushbrook Farthing» монетасын шығарды, бұл аймақта кеңінен қолданылған саудагерлік таңба болды. 1960 жылдардың басында Сент-Эннс жолындағы Spring Vale Tavern мейрамханасы осы ерекше дәстүрді еске алу үшін Rushbrook Farthing деп аталды.

Қоғамдық көлік

Уилленхолл автобустармен жақсы қамтамасыз етілген. Қала орталығы 529 автобус маршрутында орналасқан, ол Уолсолл мен Вулвергемптонды байланыстырады және апта ішінде әдетте әр 10 минут сайын қатынайды. Бұл қызметті көбінесе National Express West Midlands компаниясы атқарады, бірақ County Bridge қарайғы/кейінгі бір реттік сапарды Let's Go компаниясы жүзеге асырады. Басқа жергілікті автобус маршруттары қаланы Ashmore Park, Wednesfield, Wednesbury, Darlaston, Bilston және Bloxwich қалаларымен, сондай-ақ Coppice Farm, Pool Hayes, Short Heath, Lodge Farm, Little London, New Invention, Bentley, Portobello және Lane Head сияқты жергілікті аудандармен байланыстырады. Бұл автобус маршруттарының көпшілігі National Express West Midlands компаниясы арқылы жүзеге асырылады, ол West Midlands агломерациясындағы автобус желісінің 80% астам бөлігін басқарады. Кейбір бағыттарда Diamond West Midlands компаниясы да қызмет көрсетеді. Уилленхолл басқа да қоғамдық көлік түрлерімен нашар қамтамасыз етілген. Қаланың екі теміржол станциясы (Willenhall Bilston Street теміржол станциясы және Willenhall Stafford Street теміржол станциясы) 40 жылдан астам уақыттан бері жабық. Bilston Street станциясын қайта ашу жоспарланған болатын, бірақ оған қажетті қаражат тартылғандықтан жоспар іске аспады. Bilston Street станциясы 2018 жылдың наурыз айында қаржыландыруды алғаннан кейін 2021 жылдың соңына дейін қайта ашылуға тиіс болды, бұл Уилленхоллдың 1965 жылдан бергі алғашқы теміржол байланысы болар еді. Уилленхолл қазіргі уақытта West Midlands Metro жеңіл рельстік көлік желісімен қамтамасыз етілмейді, бірақ жүйені кеңейтудің көптеген жоспарларының бірі – 5 W маршруты, ол Уилленхоллды Wednesfield, Wolverhampton, Wednesbury және Walsall қалаларымен, сондай-ақ Darlaston, Bentley, Reedswood, Birchills, New Cross Hospital, Walsall Manor Hospital және Heath Town арқылы байланыстыруды көздейді. Қазіргі уақытта Stourbridge қаласынан Wednesfield қаласына Уилленхолл арқылы желі құру жоспарлануда, алайда бұл жолдың құрылысын бастау немесе ашу 2020 жылдардың соңынан бұрын күтілмейді, қалған 3 метро желісі ашылғаннан кейін.

Жол инфрақұрылымы

Уилленхолл М6 тас жолының 10-шы қиылысынан шамамен 10 минуттық жерде орналасқан. Аймақтан өтетін көптеген маңызды жолдардың ішінде The Keyway (Уилленхоллдан Вулвергемптон/Уилленхолл шекарасына дейін созылады) және A454, The Black Country Route бар. Орталық орналасқандықтан, Уилленхоллда Poundland компаниясының бас кеңселері, сондай-ақ Aspray және DX Freight көлік компаниялары орналасқан. Бұған қоса, Müller Milk & Ingredients сүт өнімдері фирмасының қаланың Ашмор көлі ауданында қоймасы бар.

Орналасқан жері

Уилленхолл Вулвергемптон мен Уолсоллдың арасында, Билстон, Дарластон, Блоксвич және Уэднесфилдке жақын жерде орналасқан.

Көрнекті орындар

Негізгі көрнекті орындарға мыналар жатады: Жаңа Көшедегі Шеберхана үйі мұражайы; Дәрігерлер алаңындағы холера зираты; Сент-Джайлс шіркеуі; Уилленхолл саябағындағы музыкалық сахна; Сағат мұнарасы, Белл Инн, малтез (қазір Дейвидің дүкені), және базардағы Құлып пен кілт мүсіндері; Дейл үйі (қазіргі мейрамхана) және Дейл кинотеатры (қазіргі Уэзерспун пабы); Бақылау бекеті (қазіргі мейрамхана) және Уолсолл көшесіндегі ескі қалалық әкімшілік (қазіргі кітапхана).

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC West Midlands және ITV Central ұсынады. Телевизиялық сигналдар Саттон Колдфилд теледидар таратушысынан алынады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio WM, Heart West Midlands, Capital Midlands, Smooth West Midlands, Greatest Hits Radio Black Country & Shropshire, Free Radio Black Country & Shropshire және WCR FM – жақын орналасқан Вулвергемптон қаласынан хабар тарататын қоғамдық радиостанция. Қалаға жергілікті газет – Express & Star қызмет етеді.

Футбол

Қалада екі футбол клубы бар. Уилленхолл Таун ФК Батыс Мидлендс (аймақтық) Лигасының бірінші дивизионында, ал Спортинг Халса ФК Солтүстік Премьер Лигасының бірінші дивизионында ойнайды. 2020–21 маусымда Мидленд Футбол Лигасының чемпионы болғаннан кейін Спортинг Халса ФК осы дивизионға көтерілді. 2005/06 маусымда Уилленхолл Стоурбриджді 1–0 есебімен жеңіп, Бирмингем ағалар кубогын жеңіп алды. Олардың ең табысты кезеңі 1980 жылдардың басында болды, олар 1981–82 маусымда ФА кубогының бірінші раундына жетті және 1981 жылы ФА вазасының финалисі болды. Спортинг Халса 2014–15 жылы Вест-Мидленд премьер-лигасын жеңіп алды және ФА кубогының 4-ші іріктеу кезеңіне жетті, онда 2200-ден астам көрерменнің алдында Манчестердің ФК Юнайтед клубынан 3–1 есебімен жеңілді.

Регби

Уилленхоллда регби одағы футбол клубы да бар, ол 1966 жылы Рубери Оуэн қызметкерлерінің бірігіп құрған клубы. Олар жақын орналасқан Эссингтон қаласында негізделген.

Грейхаунд жарыстары

Уилленхолл Грейхаунд стадионы 1932 жылдан 1980 жылға дейін қызмет етті.