Кіріспе

Психиатриялық ауруханаға өз еркімен түсуді таңдау – психиатрия саласындағы ерікті міндеттеме. Бұл психиатриялық ауруханаға немесе басқа психикалық денсаулық сақтау мекемесіне өз еркімен түсу әрекеті немесе тәжірибесі. Ерікті емес міндеттемеден айырмашылығы, адам дәрігердің кеңесіне қарсы ауруханадан шығуға құқылы, бірақ шығу алдында белгілі бір мерзімді хабарлау қажеттілігі немесе күндізгі уақытта ғана шығу мүмкіндігі болуы мүмкін. Кейбір елдерде ресми және бейресми ерікті міндеттемелер арасында айырма жасалады, бұл ауруханадан шығар алдында адам қанша уақыт бұрын хабарлауы керектігіне әсер етеді. Осы кезең ауруханаға науқасқа қарсы еріксіз міндеттеме шараларын қолдануға мүмкіндік береді. Психикалық ауруы бар адамдар психиатриялық алдын ала нұсқаулар жасай алады, онда олар ауруханаға өз еркімен түсуге келісім бере алады және осылайша еріксіз міндеттемеден аулақтануға болады. Ұлыбританияда өз еркімен ауруханаға жатқан адамдар «ерікті пациенттер» немесе «бейресми пациенттер» деп аталады. Бұл адамдар дәрігердің кеңесіне қарсы шығуға құқылы, бірақ егер олар дереу қауіп тудырса, дәрігер психикалық денсаулық саласындағы заңнаманы қолданып, оларды 72 сағатқа дейін ауруханада ұстауға құқылы. Психикалық денсаулық саласындағы заңнама бойынша ұсталған адамдар «ресми пациенттер» деп аталады. Еуропада психикалық ауруларды емдеу 2005 жылы жасалған Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Еуропа үшін психикалық денсаулық жоспарының ықпалымен денсаулық саясатының басымдығына айналды. Бұл жоспар қоғамдық психикалық денсаулық сақтау қызметтерін дамыту арқылы стационарлық және амбулаториялық көмек арасында тиімді тепе-теңдікті қамтамасыз етуге бағытталды. 1970 жылдардан бері Еуропа елдерінің көпшілігі ірі психиатриялық ауруханалардағы институционалдық көмектен ауысып, науқастарды үйде және қоғамда күтім беру арқылы олардың өмірлік ортасына интеграциялауға көшті. Германия, Англия, Франция және Италия 20-шы ғасырдың екінші жартысында психиатриялық көмекті институционалдық емес деңгейге көшірді, бірақ оны жүзеге асыру жылдамдығы мен әдістері әртүрлі болды, бұл әсіресе әлеуметтік және саяси контексттердің айырмашылығына байланысты. Италияда реформа қозғалысы сәл кешірек басталды. 1968 жылғы Мариотти заңына дейін, ерікті интернациялау енгізілгенге дейін, психиатриялық ауруханаға қабылдау тек міндетті түрде жүзеге асырылып, адамның қылмыстық іс тізіміне енгізілетін.

Мәжбүрлеу

Кейбір елдерде ерікті пациенттер емделуден бас тартуға құқылы, бірақ қызмет алушылар ресми мәжбүрлеуден қашу үшін емделуге келісуге мәжбүр болып, стационарлық емделуде қалуы мүмкін. Олар бейресми қысымға ұшырауы да мүмкін, сондай-ақ кейбір зерттеулер ерікті пациенттердің тіпті мәжбүрлеп емделуге жіберілген жағдайлар бар екенін көрсетеді. Көптеген ерікті пациенттер өздерінің заңдық құқықтарынан хабардар болмайды немесе өздерінің мәртебесін білмейді.