Кіріспе

Нигериялық музыкант (туған 1946)

Бас жексенбі Адении Адегее (туған 22 қыркүйек 1946), кәсіби түрде King Sunny Adé ретінде танымал, нигериялық жюжю әншісі, ән жазушы және көп аспапты орындайтын музыкант. Ол халықаралық деңгейде жетістікке жеткен алғашқы африкалық поп-музыканттардың бірі саналады және барлық уақыттағы ең ықпалды музыканттардың бірі деп есептеледі. Санни Аде 1967 жылы өзінің жеке қосалқы тобын құрды, ол кейіннен «Африкалық биттер» деп аталды. 1970 жылдары Нигерияда ұлттық деңгейде сәттілікке жеткеннен және өзінің тәуелсіз лейблін құрғаннан кейін, 1982 жылы Sunny Adé Island Records компаниясымен келісім шарт жасады және «Juju Music» (1982) және «Synchro System» (1983) альбомдарымен халықаралық деңгейде танылды; соңғысы оған «Грэмми» сыйлығына үміткерлік берді, бұл нигериялық әртіс үшін тұңғыш рет болды. 1998 жылғы «Odu» альбомы да «Грэмми» сыйлығына ұсынылды. Қазіргі таңда Санни Аде Нигерияның Музыкалық авторлық құқықтар қоғамының төрағасы қызметін атқарады.

Ерте өмір

Санни Аде Осогбо қаласында, Ондо және Акуреден шыққан Нигериялық патша отбасында дүниеге келді, осылайша ол йоруба халқының омобасы атанды. Оның әкесі шіркеуде орган тартып ойнайтын, ал анасы Мария Адегей (құрметті әкесі Адесида) – саудагер болған. Адесида әулетінің мүшесі ретінде, анасының туыстарына әкесі Оба Адесида I (Акуре қаласын 60 жыл басқарған) және кейіннен оның немере інісі және Аденің туысы, Оба Адебии Адегбои Адесида Афунбиово II кірді, ол да Акуре қаласының патшасы болды.

Мансап

Санни Аде Ондо қаласындағы гимназияны Лагос университетіне барамын деген сылтаумен тастап кетті. Осылайша Лагоста оның көп қырлы музыкалық мансабы басталды. Санни Аде музыкасының дыбысы алғашқы күндерінен бері өзгеріп дамыды. Оның мансабы Мұса Олайяның Federal Rhythm Dandies тобында ойнаудан басталды, бұл – хайлайф стиліндегі топ. Ол 1967 жылы "The Green Spots" атты жаңа топ құрды. Жылдар бойы, музыкасындағы өзгерістерден бастап, бизнес мәселелеріне дейін әртүрлі себептерге байланысты Санни Аде тобы бірнеше рет атын өзгертті: алдымен African Beats, содан кейін Golden Mercury. Патша Санни Аде джуджу стилінің негізін қалаушы Тунде Найтингейлдің ықпалында болды және оның ‘So wa mbe’ стилінен стильдік элементтерді алды. Ол King Sunny Ade Foundation қорын құрды, оның құрамына өнер орталығы, заманауи жазба студиясы және жас музыканттарға арналған тұрғын үйлер кіреді. Ол Иле-Ифедегі Обафеми Аволово университетінің шақырылған лекторы және Федеративтік Республика орденінің иегері. Ол – Грэмми сыйлығына ұсынылған алғашқы нигериялық.

Дыбыстардың бірігуі

Санни Аде музыкасына басқа аспаптармен қатар, сөйлейтін барабан – оның йорубалық тамырына тән аспап, гитара және оның жұжұ музыкасына ерекше қолданылуы тән. Оның музыкасы поэтикалық өлеңдерді ("еви" йоруба тілінде) айту және дәуірлер бойы қалыптасқан, салтқа сай африкалық жұжұ (сенімдер) компоненттерін, атап айтқанда Огеде (сияқты дұға жасау) мадақтау әндерін орындау дәстүріне сәйкес келеді. Сондықтан Санни Аде музыкасы – оның халқының ауызша дәстүрінің кейінгі ұрпақтарға жеткізілген жазбасы. Санни Аде Нигерияның поп музыкасына педальді сталь гитарасын енгізді. Ол синтезатор, кларнет, вибрафон, тенор гитарасын жұжұ музыка репертуарына енгізді, сондай-ақ даб және вах-вах гитаралық үлгілерді де пайдаланды. Санни Аде бұл аспаптарды жаңалық жасау үшін емес, гастрольдік сапарларда табу қиын болған немесе қолдануға ыңғайсыз дәстүрлі жұжұ аспаптарының орнына қолданғанын айтты. Мысалы, педальді сталь гитара африкалық скрипканың дыбысын беру үшін репертуарына қосылды. Осы альбом арқылы Санни Аде кеңінен танылды және көп ұзамай "Африкалық Боб Марли" деп аталды. Санни Аде, Island компаниясының оның шығармаларына араласуына және оның музыкасын еуропалық және американдық үлгіде өзгертуге тырысуына келіспегендігінің себебі Island компаниясының басқа орындаушыларды іздеуіне әкелгенін айтты.

Ынтымақтастықтар

Санни Аде Ману Дибанго (Wakafrika) және Стиви Уодер (Аурада гармоникада ойнаған) сияқты көрнекті әртістермен, сондай-ақ Васиу Алаби Пасума және Бола Абимбола сияқты жас нигериялық әртістермен бірлесіп жұмыс істеді. Санни Аде Island Records компаниясымен жаздырған қысқа мерзімі басқа әлемдік музыка әртістеріне, мысалы, Сенегалдық Юссу Н'Дур, Малилік Салиф Кейта және тағы да көптеген музыканттарға мүмкіндік берді.

1987 жылы оралған

1987 жылы Санни Адэ Rykodisc компаниясы Сиэтлде өткізген концертінің жазбасын шығарғаннан кейін қайтадан халықаралық назарға ілікті. Ол көп ұзамай америкалық менеджер Эндрю Франкельді жұмысқа алды, ол Америкадағы Mesa рекордтық лейблімен (Paradise Group бөлімшесі) тағы үш альбомдық келісімшарт жасасты. Осы альбомдардың бірі – 1988 жылғы «Оду», йоруба халқының дәстүрлі әндерінің жинағы. Осы үшін ол екінші Грэмми сыйлығына ұсынылып, Грэмми сыйлығына екі рет ұсынылған алғашқы африкалық болды. Халықаралық музыкант болудан бөлек, Санни Адэ Нигерияда да белгілі, ол бірнеше сала бойынша көптеген компанияларды басқарады, «King Sunny Adé Foundation» атты коммерциялық емес ұйым құрды және Нигерияның Музыкалық авторлық құқықтар қоғамымен ынтымақтаса жұмыс істейді. Соңғы кезде Нигериядағы электронды бұқаралық ақпарат құралдарында хип-хоп музыкасы үлкен таралым алып, көп эфир уақытын иеленуде. Дегенмен, Санни Аденің музыкалық шығармашылығы Санни Адэ мен марқұм Фела Кутиге тән биг-бэнд музыкалық құрамын қолдайтын, нигериялық музыканттардың жас буынына әлі де шабыт сыйлап келеді. Лагбаджа музыканты – Санни Аденің музыкасынан шабыт алған көптеген музыканттардың бірі. 2008 жылы оның әлемдік музыкаға қосқан үлесі мойндалды, ол Нью-Йорк қаласының Гарлем ауданындағы Аполло театрында өткен Халықаралық регги және әлемдік музыка сыйлықтарында әлемдік музыкаға қосқан еңбегі үшін марапатталды.

2009 жылы оралған

АҚШ және Канада бойынша кезекті турнесінің басталысында, енді өз елінде The Chairman деп танылатын Санни Аде, Иле-Ифедегі Обафеми Аволово университетінде қонақ профессоры болып тағайындалды. Сол жылдың шілде айында Король Санни Аде АҚШ-тағы Бруклин Африка фестивалінде Afropop Даңқ залына енгізілді. Ол бұл сыйлықты Майкл Джексонға арнады.

Актерлік мансап

1980 жылдары Санни Аде Голливудта жұмыс істеді. Оның музыкасы 1983 жылы Ричард Гирдің басты рөлде ойнаған "Брейтлес" фильмінде, сондай-ақ 1986 жылғы "One More Saturday Night" комедиясында қолданылды. Ол Роберт Альтманның 1987 жылғы "О.С. және Стиггс" комедиясында түсті. 2000 жылдардың басында ол бірнеше Нолливуд фильмдерінде ойнады.

Марапаттар

Санни Аде өзінің мансабында көптеген марапаттар алды. 2016 жылдың қараша айында ол AFRIMA сыйлығына ие болды. 2016 жылдың желтоқсан айында ол Hard Rock Cafe даналық залына енгізілді. 2021 жылдың ақпан айында The Headies 2020 шарасында ол Headies Hall of Fame-ге енгізілді.