Канаданың белгілі 5 әйел құқық қорғаушысы – «Атақты Бес» тарихы. Әйелдердің сенатқа өту құқығы үшін күресті, конституциялық «Тұлғалар ісіне» негіз салды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бес көрнекті канадалық әйелдер құқығын қорғаушы
Five prominent Canadian women's rights advocates
Белгілі Бес, сондай-ақ Батыл Бес және бастапқыда Альберта Бес деп танылған, әйелдер мен балаларды жақтаған бес көрнекті канадалық суфражист: Генриетта Мьюр Эдвардс, Нелли МакКлунг, Луиза МакКинни, Эмили Мерфи және Айрин Парлби. 1927 жылғы 27 тамызда олар федералды үкіметке әйелдердің сенатор болуға құқығы туралы мәселені Канаданың Жоғарғы сотына жіберу туралы петиция ұсынды. Бұл петиция Конституциялық іс бойынша маңызды шешімнің негізі болды. 1927 жылға қарай көптеген канадалық әйелдер федералды сайлауларда және Квебектен басқа барлық провинцияларда дауыс бергенімен, бұл іс саяси теңдікке ұмтылыстың бір бөлігі болды. Бұл Канададағы әйелдер теңдігіне жасалған алғашқы қадам және феминизмнің бірінші толқынының бастауы болды. Федералды үкімет Жоғарғы Сотқа мынадай сұрақ қойды: "1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңының 24-бабындағы «Адамдар» деген сөз әйелдерді де қамти ма?". 1928 жылы Жоғарғы Сот бірауыздан әйелдердің 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңының 24-бабындағы «қажетті тұлғалар» санатына жатпайтынын шешті. Бес әйел бұл шешімге шағымданып, сол кезде Британ империясының ең жоғары апелляциялық соты болған, Сыртқы Кеңестің Сот комитетіне жүгінді. 1929 жылғы 18 қазанда Сот комитеті Жоғарғы Соттың шешімін жоққа шығарып, әйелдердің «қажетті тұлғалар» екенін және Сенатқа тағайындалуға құқылы екенін мәлімдеді. Кейбіреулер мұны «радикалды өзгеріс» деп қарады, ал басқалары оны 1689 жылғы Құқықтар туралы Билльді қоса алғанда, ағылшын конституциялық құжаттарының бастапқы мағынасын қалпына келтіру деп санады, онда тек «адам» термині қолданылады, «ер адам» (немесе әйел) термині қолданылмайды. Тағы басқалар Сыртқы Кеңес шешімінің Канада конституциясына қатысты Канада сот жүйесіне өзгеріс енгізгенін, бұл тәсіл «тірі ағаш доктринасы» деп белгілі болғанын түсіндірді.
The Famous Five , also known as The Valiant Five, and initially as The Alberta Five, were five prominent Canadian suffragists who advocated for women and children: Henrietta Muir Edwards, Nellie McClung, Louise McKinney, Emily Murphy, and Irene Parlby. On August 27, 1927, they petitioned the federal government to refer the issue of the eligibility of women to be senator to the Supreme Court of Canada. This petition was the foundation of the Persons Case, a leading constitutional decision. Although most Canadian women had the vote in federal elections and all provinces but Quebec by 1927, the case was part of a larger drive for political equality. This was the first step towards equality for women in Canada and was the start to the first wave of feminism. The question the federal government posed to the Supreme Court was: "Does the word 'Persons' in Section 24 of the British North America Act, 1867, include female persons?" In 1928, the Supreme Court unanimously held that women were not "qualified persons" within the meaning of s. 24 of the British North America Act, 1867. The five women appealed that ruling to the Judicial Committee of the Privy Council, at that time the highest court of appeal in the British Empire. On October 18, 1929, the Judicial Committee overruled the Supreme Court and held that women were "qualified persons" and eligible to be appointed to the Senate. Some saw this as "radical change"; others saw it as a restoration of the original framing of the English constitutional documents, including the 1689 Bill of Rights, which uses only the term person, not the term man (or woman for that matter). Some others have interpreted the Privy Council rule as causing a change in the Canadian judicial approach to the Canadian constitution, an approach that has come to be known as the "living tree doctrine".
Бестігі
Белгілі бес әйелдің қатарына Эмили Мерфи, Генриетта Мьюр Эдвардс, Нелли МакКлунг, Луиза МакКинни және Айрин Парлби кірді. Бұл бес әйел Канададағы маңызды күшті қозғалыстар мен өзгерістердің символы болып табылады, өйткені олар 1880-жылдардан 1890-жылдарға дейін өмірін жақтаушылыққа арнады. Топ алғаш рет Альбертада бас қосып, ақпарат құралдары оларды бастапқыда «Альберта Бестігі» деп атады. Бірақ, Канада үшін топтың маңыздылығы артып, олар ақырында «Белгілі Бес» деп танылды.
The women of the Famous Five included Emily Murphy, Henrietta Muir Edwards, Nellie McClung, Louise McKinney, and Irene Parlby. These five women represent iconic powerful movements and change within Canada, as they devoted their lives to advocacy in the 1880s, through to the 1890s. As the group first convened in Alberta, the five were initially referred to as The Alberta Five by the media. However, as a result of the group's importance to Canada as a whole, the group was eventually referred to as The Famous Five.
Луиза МакКинни
Луиза МакКинни Британ империясының заң шығарушы органына сайланған алғашқы екі әйелдің бірі және орын алған алғашқы әйел болды. Ол Альбертадағы және Батыстағы Әйелдер Христиандық сабырлылық одағының (WCTU) негізін қалаушы болды және 1906 жылдан бастап 22 жылдан астам ұйымның вице-президенті қызметін атқарды. Ол 1929 жылы Сыртқы Кеңеске (Privy Council) жолданған үндеуге қол қойды. 1931 жылы ол Әйелдер Христиандық сабырлылық одағының (WCTU) Канадалық одағының президенті болды. МакКинни сондай-ақ Канада Біріккен шіркеуінің бірінші Бас кеңесіне комиссар болып тағайындалды және Одақтың негіздеріне қол қойған жалғыз әйел атанды. Жазушылық мансабында Мерфи "Джейни Кэнук" деген псевдонимді пайдаланды. 1922 жылы ол Канададағы нәсіл және есірткі қолдану мәселелеріндегі өз нанымдарын егжей-тегжейлі баяндаған "Қара шам" атты кітабын жазды, бұл сол кездегі есірткі саясатына зор әсер етті. 1958 жылы Канада үкіметі Эмили Мерфиді ұлттық тарихи маңызы бар тұлға деп жариялады. "Бес әйел" ісінен кейін бірнеше онжылдықтар өткен соң, Канада Сенаты "Танымал бестікке" кіретін бес әйелді құрметті сенаторлар ретінде мойындау үшін дауыс берді.
Louise McKinney became one of the first two women elected to a legislature in the British Empire, and the first to take her seat. She was a founder of the Woman's Christian Temperance Union in Alberta and the West – she was the organization's vice president for more than 22 years beginning in 1906 – and regularly attended World Meetings of the WCTU. She signed the appeal to the Privy Council in 1929. In 1931, she became president of the Canadian Union, Woman's Christian Temperance Union. McKinney was also named to be Commissioner for the first General Council of the United Church of Canada, and was the only woman to sign the Basis of Union. During her career as a writer, Murphy used the pen name "Janey Canuck". In 1922, she wrote The Black Candle which detailed her beliefs on race and drug use in Canada and strongly influenced the drug policy of the day. In 1958, the Government of Canada had named Emily Murphy a Person of Nation Historic Significance. Several decades even after the Person's case, the Senate of Canada had voted to acknowledge the five women in the “Famous Five” as honorary senators.
Айрин Парлби
1916 жылы Айрин Парлби Альбертаның Біріккен шаруа әйелдерінің алғашқы президенті болып сайланды, ал 1921 жылы Альберта провинциясының заң шығарушы жиналысына сайланды және Альбертаның Біріккен шаруалар үкіметінде министрлік лауазымға ие болды, осылайша Британ империясында министрлік шен берілген екінші әйел атанды. Ол сондай-ақ Альбертадағы алғашқы әйел министр болды және сот ісі кезінде осы лауазымда қызмет етті. Парлби 1935 жылы үкімет құлағанға дейін министр болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Қызыл Крестпен бірлесіп жұмыс істеді, ал кейін Альберта университетінің басқару кеңесіне мүше болды. 1927 жылдың тамызында Эмили Мерфи төрт әйел-белсендіні – Нелли МакКлунгті, Айрин Парлбиді, Луиза МакКиннит және Генриетта Мьюр Эдвардсты – Эдмонтон қаласындағы үйіне шақырып, Канада үкіметіне Британ Солтүстік Америка актісіндегі «адамдар» деген сөздің мағынасын түсіндіру жөнінде Канаданың Жоғарғы Сотына сауал жіберу туралы жоспарларын талқылады. Олардың өтінішінде үкіметтен генерал-губернатор кеңесіне, Канада премьер-министріне немесе екеуіне бірдей, Канада Сенатына әйелді тағайындау құқығы бар екенін және конституциялық тұрғыдан әйелді тағайындауға мүмкіндік беретін ережелерді қабылдауға болатынын сұрады. 1928 жылдың 24 сәуірінде Жоғарғы Сот әйелдердің Британ Солтүстік Америка актісінің 24-бабындағы мағынада «білікті тұлғалар» емес екенін шешті. Бұл шешім терминнің 1867 жылғы түсінігімен түсіндірілуі керек деген қағидаға негізделді және егер Сенатқа ерекшелік жасау ниеті болғанда, акт әйелдерді нақты атап көрсетуі керек еді. Содан кейін «Бес» Жоғарғы Соттың шешіміне шағымданып, сот ісін Привит кеңесінің сот комитетіне жолдады. Сот отырысын лорд-канцлер, виконт Сэнки жүргізіп, былай деді:
In 1916, Irene Parlby was elected as the first president of the United Farm Women of Alberta, and in 1921 was elected to the Alberta legislature and received a cabinet post in the United Farmers of Alberta government, becoming the second woman in the British Empire to hold ministerial rank. She was also the first female Cabinet minister in Alberta, and still serving in that capacity at the time of the court case. She was a cabinet minister until the downfall of the government in 1935. Parlby worked with the Red Cross during World War I and later served on the Board of Governors of the University of Alberta. In August 1927, Emily Murphy invited four women activists, Nellie McClung, Irene Parlby, Louise McKinney and Henrietta Muir Edwards, to her home in Edmonton to discuss plans to petition the Canadian government to submit a reference question to the Supreme Court of Canada regarding the interpretation of the word persons in the British North America Act. The petition requested that the government ask the Supreme Court if power was vested in the governor general in council, the prime minister of Canada, or both, to appoint a woman to the Senate of Canada; and if it was constitutionally possible to make provisions that would allow for the appointment of a woman. On 24 April 1928, the Supreme Court held that women were not "qualified persons" within the meaning of s. 24 of the British North America Act. The ruling was based on the premise that the term should be interpreted in the same way as in 1867, and that the act would have specifically mentioned women if they had meant to make an exception for the Senate. The Five then appealed the decision of the Supreme Court to the Judicial Committee of the Privy Council. The judgment was delivered by the Lord Chancellor, Viscount Sankey, who stated:
Cquote|quote=[Әйелдерді] барлық мемлекеттік лауазымдардан шеттету – біздің заманымыздан гөрі көбірек қатігездікпен ерекшеленген кезеңнің қалдығы. Олардың Лордтықтары бүгінгі Канадаға осы шешімдерді және олардың себептерін қатаң түрде қолданудың дұрыс емес екенін ойлайды, бұл шешімдер мен себептер басқа жағдайларда, басқа ғасырларда, дамудың басқа кезеңіндегі елдерге қолданылуы керек болғандарға ұнады.|author=Джон Сэнки, 1-виконт Сэнки Әйелдердің құқықтық мәртебе алуы – үлкен өзгеріс болды, ол әйелдерге көбірек билік берді. Кейбіреулер бұл шешімнің маңыздылығына күмән келтіруі мүмкін, өйткені 1920 жылдары Канада Сенаты көбінесе биліксіз орган болды. Канаданың ең беделді палатасы – Өкілдер палатасы – өзінің алғашқы әйел депутатын (Агнес Макфейлді) 1921 жылы, «Адамдар ісінен» бұрын сайлаған. Алайда, бұл прецедент әйелдердің Канададағы кез келген саяси лауазымды атқаруға құқылы екенін бекітті. Сонымен қатар, «Бес» әйелдердің заң шығарушы органдардағы қатысуын арттыруға бар күштерін жұмсады: үшеуі Альберта провинциясының заң шығарушы жиналысының мүшелері болды. Әйелдерге қатысты дау-дамайлар ескерткіш құруды қиындатты. Бес әйел әйелдер мен балалардың жағдайын жақсарту мақсатында түрлі салаларда белсенділік танытты.
Cquote|quote=[The] exclusion of women from all public offices is a relic of days more barbarous than ours their Lordships do not think it right to apply rigidly to Canada of to day the decisions and the reasonings therefor which commended themselves to those who had to apply the law in different circumstances, in different centuries, to countries in different stages of development.|author=John Sankey, 1st Viscount Sankey The achievement of personhood for women had been a monumental change which gave more power to women. Some might well question the overall significance of the decision, noting that by the 1920s the Senate of Canada was a largely powerless body. The more powerful House of Commons of Canada had elected its first female member (Agnes Macphail) in 1921, well before the Persons Case. However, the precedent did establish the principle that women could hold any political office in Canada. Moreover, the Five clearly did devote their energies to increasing women's participation on legislative bodies with greater power: three had been members of the Alberta legislature. The controversy surrounding the women has made commemoration difficult. The five women were activists in a variety of areas in their pursuit to better the conditions for women and children.
Белгілі бес туралы пікірлер
Белгілі бес әйел әйелдер құқығын қорғаушылар болған, бірақ олар үшін құқық қорғау – өмір салты еді. Бес әйгілі әйелдің әрқайсысы өмірдің басқа да салаларында берік нанымдары болған және олар үшін наразылық білдіруге дайын еді. Кейбір адамдар оларды күшті әйелдер деп есептесе, енді біреулері олардың күресіне қызығушылық танытпады. Мысалы, еуропалық емес иммиграцияға қарсылық және олардың Канада провинцияларында евгеника заңдарын қабылдауға жасаған сәтті әрекеттері, нәтижесінде Альбертада және басқа жерлерде "ақыл-ойы жетілмеген" немесе "ақылдан адасқан" деп танылған мыңдаған адам стерилизацияланды. Эмили Мерфи өз пікірін жасырмады, ал оның тілділігі оған жағымсыз бедел әкелді. Ол полиция басшыларына, үкімет шенеуніктеріне, әлеуметтік қызмет агенттіктеріне және сот органдарына есірткі саудасының көлемі және оны емдеудің мүмкін жолдары туралы хаттар жазды. Нелли МакКлунг бес әйгілі әйелдің ең есте қаларлық және танымал тұлғасы ретінде белгілі болды. Оның қозғалыстары әйелдердің дауыс беру құқығы, спирттік ішімдіктерге тыйым салу, әйелдердің шіркеуде және қоғамдық өмірде болуымен байланысты болды. Нелли МакКлунг мектеп оқушылары үшін тегін медициналық және стоматологиялық көмек, аналарға жәрдемақы және әйелдердің мүлік құқықтарын жақсартуды қолдады. Ол ажырасу мен бала тууды шектеуге ашық болды, бірақ спирттік ішімдіктерді сату мен пайдалануға қарсы болды. Луиза МакКинни "алкогольдің зиянына" сеніп, тыйым салу шараларын қабылдауға ынталандырды. 1917 жылы ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы сарбаздарға жіберілген жұмсақ заттарға темекіні қосуға қарсы болды. Ол әлеуметтік көмек және денсаулық сақтау үшін ұсыныстар жасады, сондай-ақ тыйым салуды тиімдірек етуге, иммигранттардың жағдайын жақсартуға және жесірлерге жақсы қамқорлық беруге бағытталған заң жобаларын ұсынды. Ол мүліктік құқық туралы заңға әкелген ұсыныс үшін жауапты болды. Айрин Парлби Альбертадағы министр ретінде МакКинни білдірген мақсаттарды іске асырды. Генриетта Эдвардс мүлік құқығы саласында жұмыс істеді және әйелдер мен балаларды қорғауға тырысты. Мерфи көптеген жетістіктерге қол жеткізді, мысалы, Канаданың Біріккен әйелдер институтының бірінші президенті, Канаданың Ұлттық әйелдер кеңесінің вице-президенті, Канаданың әйелдер баспасөз клубының президенті, Канаданың балаларға көмек көрсету кеңесінің директоры, Канаданың балаларды қорғау қауымдастығының вице-президенті, Эдмонтон әйелдер клубының бірінші президенті және Канаданың әлеуметтік қызмет кеңесінің вице-президенті болды. Эмили Мерфи өмірінің еңбегі үшін көптеген наградалар алды, соның ішінде король Георг V оны Иерусалимнің Сент-Джон орденінің құрметті ханымы деп тағайындады. Айрин Парлби 1935 жылы Альберта университетіндегі мамыр айындағы салтанатты жиында құрметті заң докторы атағын алды. Генриетта Эдвардстың құрметіне Оттавадағы Сенат палатасында және Форт-Маклеодтағы почта бөлімінде ескерткіш тақталар орнатылды. Нелли МакКлунг Эдвардстың қазасынан кейін Калгарида сөйлеген сөзінде "40 жыл бойы Ұлттық әйелдер кеңесінің заңдарын жинаған" Эдвардсты еске алу қажеттігін айтты. Әйелдердің жеке тұлға ретінде танылуы – әйелдерге үлкен күш берген маңызды өзгеріс болды. Бестікті құрметтеу және Канададағы әйелдердің басшылыққа қатысуын жалғастыру үшін Франсис Райт және басқалар 1996 жылдың 18 қазанында, сот кеңесінің шешімінің 70 жылдығында "Бес әйел" коммерциялық емес қорына негіз салды.
The famous five were women rights advocates, however, advocacy was a lifestyle to them. Each of the famous five women had strong beliefs in other aspects of life that they would protest for. Some individuals believed they were powerful women but others took no interest in their fights. Such as opposition to non white immigration and their successful campaigns to have eugenics legislation introduced in Canadian provinces, which resulted in the sterilization of thousands of those deemed "mentally deficient" or "insane" in Alberta and elsewhere. Emily Murphy was not shy with her opinions and her outspoken nature had a tendency to give her a negative reputation. She wrote letters of her opinions to police chiefs, government officials, social service agencies and judicial officials about the extent of drug traffic and possible cures. Nellie McClung was known as the most memorable and popular of the famous five. Her causes included women's right to vote, prohibition, women in the church and women in public life. Nellie McClung favoured free medical and dental treatment for school children as well as mothers' allowances and better property rights for women. She was open to divorce and birth control but opposed the sale and use of liquor. Louise McKinney believed strongly in the "evils of alcohol" and pushed to enact prohibition measures. She advocated excluding cigarettes from parcels sent to soldiers in World War I in 1917. She supported reasonable measures for social welfare and health as well as introducing bills intended to make prohibition more effective, to improve the lot of immigrants and bring better security to widows. She was responsible for the introduction of a motion which led to the Dower Act. Irene Parlby in her position as cabinet minister in Alberta pursued these goals expressed by McKinney. Henrietta Edwards worked with property law and sought to protect women and children. Murphy had many accomplishments, such as becoming the first president of the Federated Women's Institute of Canada, vice president of National Council of Women of Canada, president of Canadian Women's Press Club, director of the Canadian Council of Child Welfare, vice president of the Canadian Association of Child Protection, first president of the Women's Canadian Club of Edmonton and vice president of the Social Service Council of Canada. Emily Murphy also received many honours for her life's work including being decorated by King George V to be a Lady of Grace of the Order of St. John of Jerusalem. Irene Parlby was honoured in 1935 at spring convocation at the University of Alberta with an honorary doctor of laws degree. Tributes in honour of Henrietta Edwards can be found on a plaque in the Senate Chamber in Ottawa and another in the post office in Fort Macleod. Nellie McClung spoke in Calgary after Edwards' passing and spoke of Edwards, "who for 40 years was the convener of laws for the National Council of Women" should not be forgotten. The achievement of personhood for women had been a monumental change which gave more power to women. To honour the Five and continue to involve women in leadership roles in Canada, Frances Wright and others established the non profit Famous Five Foundation on October 18, 1996, the 70th anniversary of the decision of the Judicial Committee of the Privy Council.