Кіріспе

Дрездендегі сарай кешені, Германия

Цвингер (Dresdner Zwinger) – Германияның Дрезден қаласында орналасқан сарай кешені. Архитектор Маттеус Даниэль Пёппельманн жобалаған бұл ғимарат Германиядағы барокко дәуірінің ең маңызды ғимараттарының бірі болып табылады. Фрауенкирхемен бірге Цвингер Дрезденнің ең танымал сәулет ескерткіші саналады. "Цвингер" атауы орта ғасырларда сыртқы және ішкі қамал қабырғалары арасындағы бекініс бөлігіне берілген есімнен бастау алады, бірақ Цвингер құрылысы басталғанда бұл атауға сәйкес функциясы болмаған. Цвингер 1709 жылы цитрус ағаштарын қыстатуға арналған үй және бақ ретінде, сондай-ақ мерекелік шаралар өткізу үшін салынған. Оның әсем безендірілген павильондары мен балюстрадалармен, мүсіндермен және вазалармен қапталған галереялары Саксонияның курфюрсті және Польшаның сайланған королі Август ІІ Күштінің тұсындағы сәнділікке куәлік етеді. Курфюрстің бастапқы жоспарында Цвингер жаңа қамалдың алды алаңы болуы керек еді, ол оның және Эльба өзені арасындағы аумақты алып жатар еді; сондықтан Цвингер Эльба жағынан дамытылмаған күйде қалды (уақытша қабырғамен жабылды). Август ІІ Күштінің қайтысынан кейін жаңа қамал салу жоспарларынан бас тартылды, ал барокко дәуірінен кейін Цвингер маңыздылығын жоғалтты. Бір ғасырдан астам уақыт өткен соң ғана архитектор Готфрид Земпер оны Эльбаға қарай Земпер галереясымен толықтырды. 1855 жылы ашылған Земпер галереясы 19 ғасырдың ең маңызды неміс музейлік жобаларының бірі болды және 18 ғасырдан бері уақыттың әсерінен өскен Цвингерді музей кешені ретінде пайдалануды кеңейтуге мүмкіндік берді. 1945 жылғы 13 және 14 ақпанда Дрезденге жасалған бомбалау шабуылы Цвингерге ауыр нұқсан келтірді. 1950-1960 жылдардағы қайта құрудан кейін "Ескі шеберлердің сурет галереясы" (Gemäldegalerie Alte Meister), "Дрезден порцеланының жинағы" (Dresdener Porzellansammlung) және "Математикалық-физикалық кабинет" (Mathematisch Physikalischer Salon) жұртшылыққа ашылды. Бастапқыда цитрус ағаштарын қыстатуға арналған үй, бақ және мерекелік шаралар өткізу орны ретіндегі мақсаты екінші орынға түсті; бірақ музыкалық және театрлық шараларды өткізу арқылы оның мәдени өмірі жалғастырылуда.

Қазіргі қала орталығы

Цвингер Дрезденнің тарихи орталығы болып табылатын Innere Altstadt ("ішкі ескі қала") солтүстік-батыс шетіндегі аумақты алып жатыр. Ол Дрезден қамалы және Семеропера сияқты басқа да танымал көрікті орындардың жанында орналасқан. Цвингер оңтүстік-шығыстан Софиенштрассе, оңтүстіктен Постплац, оңтүстік-батыстан Остра Алле, солтүстік-батыстан Ам Цвингертейх жолы және шығыстан Театр алаңымен (Театрплац) шектеледі. Жақын жерде Дрезден мемлекеттік театры (оңтүстік-батысқа қарай), Хаус ам Звингер (оңтүстікке қарай), Ташенбергпале қонақ үйі (оңтүстік-шығысқа қарай), Жасыл күмбезді сарайдың батыс жанағы (шығысқа қарай), Альтштадтише Хауптваче (солтүстік-шығысқа қарай), Семпер операсы (солтүстікке қарай) және бұрынғы патшалық атқоймасы (солтүстік-батысқа қарай) орналасқан. Көрінетін жерде католик сотының шіркеуі мен Театр алаңындағы итальяндық ауыл, Постплацтағы Вильсдруффер Кубусы және батыстағы бұрынғы апельсин үйінің қалдықтары бар герцогинялар бағы бар. Эльба өзенінің террасалы жағалауы Цвингерден солтүстік-шығысқа қарай 200 метр қашықтықта жатыр.

Атаудың шығу тегі

Звингер атауы ортағасырлық неміс тілінде сыртқы және ішкі қорғаныс қабырғалары арасындағы бекіністің бөлігін немесе «сыртқы ауласын» білдірген. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, алғашқы қала қабырғасы 12 ғасырдың соңғы тоқсанында салынған. 1216 жылғы құжатта civitas деп көрсетілгені сол кезде Дрезденнің қоршалған бекінісі болғанын көрсетеді. 1427 жылы гусит соғыстары кезінде қаланың қорғанысын күшейту жұмыстары басталды және олар екінші – сыртқы – қабырғамен нығайтылды. Бұл жақсартулар Вилсдруффер Тор қақпасының жанынан басталды. Бірте-бірте ескі орды толтырылып, басқа жерге көшірілуі тиіс болды. Екі қабырға арасындағы аумақ Звингер деп аталды және қамал маңында Дрездендегі патша сарайы баққа пайдаланды. Сол кездегі Цвингергартеннің орналасқан жері қаланың батыс жағындағы бекіністер арасында белгісіз болып сақталған. Оның аумағы кейінірек бекіністерді жақсарту нәтижесінде әртүрлі болды және түрлі карталарда әртүрлі бейнеленген. Сотты қамтамасыз етуге арналған бұл патшалық Цвингергартен, аты айтқандай, сыртқы және ішкі қорғаныс қабырғалары арасындағы тар қорғаныс аймағы ретіндегі қызметін атқаруда болды. 18 ғасырдың басында қазіргі Звингер сарайының құрылысы басталғанда бұл қажеттілік жойылды, бірақ атау жаңа ғимаратқа берілді. Барокко стиліндегі Дрезден Звингерінің оңтүстік-батыс бөліктері, соның ішінде Кронентор қақпасы, әлі күнге дейін көрінетін сыртқы қабырғаның бөлігінде орналасқан; бірақ ішкі қабырғаның іздері жоқ.

Цвингер аймағындағы қаланың ерте дамуы

XVI ғасырдың ортасына дейін қазіргі Цвингер кешенінің орны қала қабырғаларының сыртында жатқан. Жанында, қазір жоқ Вайссерци өзенінің ескі арнасы өтіп, ол Ескі қамал тұсында Эльбаға құйып тұрды. 1569 жылы Флоренциядан келген шебер құрылысшы, Линнар графы Рохус Квириннің жоспары бойынша қамалдың батысындағы бекіністерді қайта жаңарту және жаңа ғимараттар салу жұмыстары басталды. Өзеннің тоғысқан жерінде қажетті бөгеттерді тұрғызу үлкен қиындық тудырды. 1570 жылдың көктемінде Вайссерци өзені бөгетке ауыр зақым келтірді, бұл құрылыс жобасын қысқа мерзімге тоқтатты. Содан кейін, 1572 жылы қамалдарды қайта құру жұмыстары уақытша тоқтатылды.

Ерте тарих

Аугуст Күшті 1687–89 жылдары Франция мен Италиядан саяхаттап оралды, дәл сол кезде Людовик XIV өзінің сарайын Версальге көшірген болатын. Дрезденге қайтып келген соң, Польша королі болып сайлануын (1697) ұйымдастырғаннан кейін, ол өзі үшін де осындай тамаша бір нәрсеге ие болғысы келді. Қоршау қабырғалары енді қажет болмады және оның жоспарлары үшін қолжетімді кеңістіктерді ұсынды. Оның сарай архитекторы Маттеус Даниэль Пёппельман 1711 жылға дейін жасаған бастапқы жоспарлар қазіргі сарай және бақ кешенінің орнын қамтыды, сонымен қатар бақтар ретінде Эльба өзеніне дейінгі аймақты да қамтыды, онда 19 ғасырда Семеропера және оның алаңы салынды. Звингерді Пёппельман жобалап, 1710 жылдан 1728 жылға дейін кезең-кезеңмен салдырды. Мүсіншілік жұмыстарын Балтазар Пермозер жасады. Звингер 1719 жылы сайлау князі Фридрих Августтың Габсбург императорының қызы, эрцгерцогиня Мария Жозефаға үйлену тойына орай ресми түрде ашылды. Ол кезде ғимараттардың сыртқы құрылымдары салынып бітірілген еді және павильондары мен аркалы галереяларымен оқиғаға керемет фон болды. Алайда, олардың ішкі кеңістіктері 1728 жылы толыққан соң ғана көрме галереялары мен кітапхана залдары ретінде өз мақсатына толыққанды қызмет ете алды.

Жою және қайта құру

Ғимарат 1945 жылдың 13-15 ақпанындағы төселген бомбалау шабуылдарынан көбінесе қиратылды. Дегенмен, өнер жинағы бұрыннан-ақ эвакуацияланған еді. Кеңес әскери әкімшілігінің қолдауымен қайта құру 1945 жылы басталды; жаңартылған кешеннің бір бөлігі 1951 жылы жұртшылыққа ашылды. 1963 жылға қарай Цвингер көбінесе соғысқа дейінгі жағдайына келтірілді.