Кіріспе

Апельдорн қаласындағы сарай, Нидерланды, Оранж-Нассау үйі салған. Хет-Лоо сарайы (Paleis Het Loo, "Жасыл жеңілдік" деген мағынаны білдіреді) – Нидерландының Апельдорн қаласында салынған сарай.

Тарих

Симетриялық голланд барокко стиліндегі ғимаратты Якоб Роман мен Йохан ван Свитен жобалаған және 1684-1686 жылдар аралығында штатгальтер король Вильгельм III және оның жұбайы принцесса Мэри үшін салынған. Бақты Клод Дегоц жобалаған. 1702 жылы Англияның Вильгельм III қайтыс болғаннан кейін Оранж-Нассау әулетінің үлкен тармағы тоқтап, ол өсиетімен Нидерландыдағы барлық иеліктерін Нассау-Диц әулетінен кузені Йохан Виллем Фризоға қалдырды. Алайда, Пруссия королі де оларға талап етті, себебі ол да Оранж князьдерінің ұрпағы еді, және Оранж-Нассау және Гогенцоллерн әулеттері бірнеше буын бұрын мұрагерлік шарты жасасқан болатын. Сондықтан, Хет Лоуды қоспағанда, көне мүліктердің көп бөлігі Гогенцоллерндерге өтті, бірақ олар онда ешқашан тұрмады. Йохан Виллем Фризоның ұлы, Оранж князі Вильгельм IV, ақыры Хет Лоу сарайы, Состдейк сарайы және Гаага маңындағы Хюис тен Босх сарайын иеленді. Кейін оның жесірі 1732 жылы Пруссияның Фридрих Вильгельм I-ден Гаага және оның төңірегіндегі бірнеше көне мүлікті сатып алды. Содан кейін сарай 1962 жылы Вильгельмина патшайымы қайтыс болғанға дейін Оранж-Нассау әулетінің жазғы резиденциясы болып қалды. 1960 жылы Вильгельмина патшайымы қайтыс болғаннан кейін сарайды қоршаған жеке меншік мемлекетке өтетінін жариялады. Бірақ егер голландтар монархияны жойса, оның отбасына қайтарылуын өтінді. Сарайды қоршаған бұрынғы патшалық мүлік 1962 жылы Вильгельмина Хет Лоу сарайында қайтыс болғанда Голландия мемлекетінің меншігіне өтті. Оның қызы, патшайым Юлиана онда ешқашан тұрмады, бірақ кіші қызы, принцесса Маргрет 1975 жылға дейін оң жақ қанатында тұрды. Ғимарат 1976-1982 жылдары жаңартылды. 1984 жылдан бері сарай жалпы жұртшылыққа ашық мемлекеттік мұражай болып табылады, онда Оранж-Нассау әулетінің түпнұсқа жиһаздары, заттары және картиналары бар интерьерлер көрсетіледі. Сондай-ақ, Оранж-Нассау әулетіне арналған кітапхана және Нидерланды ордендері канцеляриясының мұражайы (Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden) кітаптармен және декорациялар мен медальдарға қатысты басқа материалдармен жабдықталған. Ғимарат мемлекеттік ескерткіш және Голландияның 100 үздік мұралық орнының қатарына кіреді.

Сәулет

Голландия барокко архитектурасы Хет-Лоуда Версальдегідей әсемдікке ұмтылысты азайтуға тырысады және өзін тек әдемі поместье ретінде көрсетуге ұмтылады. Хет-Лоо сарай емес, оның гравировкаланған суретінде (төмендегі иллюстрация) көрсетілгендей, "Lusthof" (демалыс орны немесе "ләззат үйі"). Дегенмен, ол Версаль және оның үлгілері, тіпті әдемі париждік жеке үйлер сияқты "аула мен бақ арасында" орналасқан. Жолдан темір торымен жеңіл қорғалған құрғақ тас төселген және қиыршық таспен жабылған аула, дәстүрлі жиектелген шөптік гүлзармен үйлесімді, ал шағын баушада кездесетін шеңбер ішіндегі крест тәрізді қарапайым безендіруге ие. Сарайдың көлемдері ырғақты түрде бөлінген. Олар симметриялық түрде құрылған, олардың мақсаты мен тұрғындарының бағынышты рөлдерін көрсетеді, ал Маро жоспарындағы қосымша ғимараттар жақсы жасалған және әдемі қарапайым көше сияқты, қоғамдық жол бойымен созылады. 2016 жылы үйді және басты ауланы жаңарту және кеңейту бойынша халықаралық конкурс өткізілді. KAAN Architecten ұсынған жеңімпаз жобасы 2023 жылдың сәуір айында ашылады, ол 5000 шаршы метрден астам жаңа ғимараттар мен ыңғайлылықтарды жер астына және қолданыстағы қанаттар ішінде қосады. Шөп пен қиыршық таспен жабылған аула үлкен орталық фонтанмен және қонақтардың жаңа баспалдақтар арқылы үйге кіре алатын, сондай-ақ жаңа уақытша көрме галереялары бар үлкен "Ұлы фойеге" арналған люкпен ауыстырылды.

Бақ

Үйдегі "Ұлы бақ" жеке меншікке тиесілі. Голландияның "Версаль" деп аталған бұл бағы ұқсастықтардан гөрі айырмашылықтарын көп көрсетеді. Дегенмен, ол әлі де Андре ле Нотр қалыптасқан барокко стилінде: мінсіз симметрия, қиыршық тас жолдарға шашырап жатқан осьтік құрылым, фонтандар, бассейндер және мүсіндермен безендірілген партерлерді сақтайды. Гравюрадағы бақтың жоспарын Ле Нотрдің жүрегі жақын туысы Клод Десгоц жасаған. Әскери және дипломатиялық қызметінің барысында Орандық Вильгельм, абсолютті билік пен Рим католицизміне қарсы күштердің бас қолбасшысы ретінде Людовик XIV-нің құрлықтағы басты қарсыласы болды. Андре Ле Нотрдың Версальдегі басты осі, канал арқылы жалғасып, көкжиекке дейін созылады. Дэниел Маро мен Десгоцтың Het Loo бағы, Луидің неміс ізбасарларындай ландшафтқа үстемдік етпейді, бірақ Десгоц өзінің идеалды жоспарында осьті кеңейтеді. Негізгі бақ, әртүрлі пішіндердің орнына консервативті тіктөртбұрышты гүлзарлармен, Ренессанс бағындай, орманға тығылып, жеке ләззат алу үшін, корольдік емес, стадхольдердің бағы сияқты, көтерілген жолдармен қоршалған жабық кеңістік құрайды. Оның ең шетінде ағаштардан жасалған көлеңкелі жол орталық көріністі жасырады. Ағаш жәшіктерге отырғызылған апельсин ағаштары, барлық бақтардағыдай, апельсин үйінде қыстатылды, бұл Orange Nassau үйі үшін екі қызметті атқарды. Бақтың сыртында аң ауы үшін каретамен жүруге немесе даңғылдың әсем көрінісі үшін бірнеше түзу, көрікті даңғылдар бар. Гравюрада көрсетілген Версальдің "жасыл бөлмелері" үлгісінде орманға ойылған "жасыл бөлмелердің" көп бөлігі Het Loo-да іске асырылмады. Күн патшасының бағының меценаты Аполлон болды. Ұлы Петр Швецияның геральдикалық арыстанының қанатын жыртып, Самсонды таңдады. Вильгельм Геркулесті таңдады. 18 ғасырда Вильгельм III-тің барокко бағы, гравюрада көрініп тұрғандай, ағылшын ландшафты бағымен ауыстырылды. Het Loo-дың жоғалған бақтары 1970 жылы толыққанды қайта жаңартылып, ғимараттың 1984 жылғы үш жүз жылдық мерейтойын тойлауға уақытында аяқталды. Het Loo-дың жаңа кірпіштері, торы және әшекейлері 1684 жылғыдай шикі, бірақ уақыт өте келе олар жұмсара түседі.

Хет Лоу үйі

Хет-Лоо үйі 1975 жылы сарай аумағында ханшайым Маргриет пен мырза Питер ван Воленховен үшін тұрғын үй ретінде салынды. Ол көбінесе бір қабатты және сол кездегі заманауи стильде салынған.

Қонақтар

Музей 2012 жылы 249 435 келушіні, ал 2013 жылы 410 000 келушіні қабылдады. 2013 жылы Нидерландыдағы ең көп келуші бар 8-інші мұражай болды.