Кіріспе

Ақпараттық агенттік

Ұлттық Ақпараттық Қызмет (ҰАҚ) (Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, қысқартылған) – Грекияның ұлттық ақпараттық агенттігі. Бастапқыда АҚШ-тың Орталық Барлау агенттігінің үлгісі бойынша 1953 жылы Орталық Барлау Қызметі (Κεντρικὴ Υπηρεσία Πληροφοριῶν, қысқартылған КYP) құрылды, ол барлау ақпаратын жинау, қарсы барлау шараларын жүргізу және құпия мемлекеттік байланыстарды қамтамасыз етумен айналысты. Грекияның басты барлау агенттігі ретінде ҰАҚ қылмыстық қызметтен және азаматтық құқықтардың бұзылуынан бастап, терроризм мен тыңшылыққа дейінгі ішкі және сыртқы мәселелердің кең ауқымына жауапты. Агенттігінің қызметкерлері өздерін қорғау үшін қару-жарақпен жабдықталуы мүмкін, бірақ олардың прокурорлық және ұстауға алу құқығы жоқ. Соғыс кезінде ҰАҚ жеке Әскери Барлау Басқармасымен (ΔΔΣΠ) бірге әскери барлау функцияларын орындай алады. Афинада орналасқан ҰАҚ – Грекия Премьер-министріне тікелей бағынатын тәуелсіз азаматтық агенттік. Оның 1800 қызметкерінің көп бөлігі мемлекеттік қызметкерлер, сонымен қатар агенттік ғылыми және техникалық мердігерлерді, Грекия Қарулы Күштерінің барлық тармағының офицерлерін, Грекия Полициясы мен Грекия Өрттен Қорғау Қызметінің қызметкерлерін жұмысқа алады.

Миссия

EYP-тің миссиясы – Грекияның стратегиялық мүдделерін саяси, қаржылық және әскери активтерін қорғау, қылмыстық және әскери қауіп-қатерлердің алдын алу және олармен күресу, сондай-ақ тиісті органдарға ақпаратты жинау, өңдеу және тарату арқылы ілгерілету болып табылады. Бұл кең өкілеттік ұйымға көптеген жауапкершіліктерді жүктейді, оның ішінде саясаткерлерге кеңес беру, Әскери барлау дирекциясы (ΔΔΣΠ) және Грекия полициясының Арнайы зорлық-зомбылық қылмыстары жөніндегі дирекциясы (Терроризмге қарсы қызмет), Ақпаратты басқару және талдау дирекциясы, сондай-ақ Мемлекеттік қауіпсіздік дирекциясы (Ұлттық қауіпсіздік қызметінің жалғасы) мен шетелдік серіктестермен координациялау.

Тарих

Бірінші заманауи грек барлау агенттігі 1908 жылғы ақпан айында құрылды, оның қызметін Сыртқы істер министрлігінің Ақпарат департаменті атқарды. Департаментті әскери офицер, Македония күресіне қатысқан құпия ұйымдардың бірі – Грек Македония комитетінің мүшесі Панагиотис Данглис басқарды. Ақпарат департаментінің мақсаты грек үгітін тарату, сондай-ақ Осман империясы бақылауындағы Македониядағы грек консулдықтарының желісі арқылы экономикалық және әскери ақпаратты жинау болды. Департамент жеке грек құпия ұйымдарымен ынтымақтаспады және олардың тәуелсіз әрекет етуіне кедерес келтірмеді. Гуди төңкерісі мен Жас түрктер төңкерісі сияқты оқиғалар Македониядағы грек қызметінің күрт азаюына және 1909 жылғы қарашада агенттікті таратуға әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Грекия бейтараптығын сақтады. Ұлттық бөлініс елді роялистер мен Венизелистерге бөлді. Әскери және дипломатиялық корпустың жекелеген өкілдері саяси қарсыластары туралы ақпарат жинауға күш салды. 1917 жылғы маусымда Грекия королі Константин I тақтан алынып, ел Антанта тарапынан соғысқа қатысты. Грек офицерлері Македония майданындағы қызметтері барысында француз және британдық әріптестерінен әуедегі барлау және тексеру әдістері бойынша құнды тәжірибе алды. 1923 жылы Италия грек Корфу аралын итальяндық генерал Энрико Теллиниге жасалған қастандыққа айыптап басып алды. Корфу оқиғасы Грекияны Георгиос Фессопулос басшылығымен Корфу ақпарат орталығын құруға итермеледі. Орталықтың міндеті итальяндық үгітке қарсы тұру, Италиямен сауданы тоқтату, католик дінін тарату және итальян тілінің қолданылуын шектеу болды. Бұдан басқа, орталық аралда тұратын армян қашқындығы мен бейбітшілдердің қызметін де қадағалады, олардың коммунистік агенттер болуі мүмкін деген қорқыныш болды. 1925 жылғы 25 қыркүйекте Теодорос Пангалос Грек жандармериясының қолдауымен Ұлттық арнайы қауіпсіздік қызметін (ЯҚ) құрды. Грекияның бүлікшіл Коммунистік партиясымен күресуге міндеттенген ұйым ішкі билік күресіне ұшырады. 1926 жылғы 27 желтоқсанда Фессопулос ЯҚ басшылығын өз қолына алды, ал 1926 жылғы 29 қаңтарда ЯҚ Ұлттық жалпы қауіпсіздік қызметі (ҰЖҚҚ) болып қайта аталды, ол енді Ішкі істер министрлігінің бағынысында болды. ҰЖҚҚ коммунистер мен заңсыз иммигранттар туралы ақпарат жинауды жалғастырды. 1926 жылғы тамызда Пангалос Георгиос Кондилис жасаған қарсы төңкеріспен құлатылды. Кондилис Пангалоспен тығыз байланысы болғандықтан ҰЖҚҚ таратып, Грекияны келесі он жылға барлау агенттігісіз қалдырды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Агенттік қазіргі түрінде 1953 жылдың 7 мамырында (Заң 2421/1953) Орталық барлау қызметі (Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών, ΚΥΠ) деген атпен құрылды. 1986 жылдың 27 тамызында Министрлік жарлығымен атауы өзгертіліп, Ұлттық барлау қызметі (Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, ΕΥΠ) болып қайта құрылды. Агенттікті ықпалды грек-американдық ЦРУ агенттері құрды, олардың ең танымалдарының бірі – Томас Карамессин, кейіннен ЦРУ-да жоспарлар жөніндегі директордың орынбасары болды. Оның алғашқы, ең ықпалды және ең ұзақ қызмет еткен директоры Александрос Нацынас, артиллерия генерал-лейтенанты және Екінші дүниежүзілік соғыс пен Грекияның Азамат соғысының ардагері болды. Ол 1953 жылдың мамырынан 1963 жылдың желтоқсанына дейін агенттікті басқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Албанияда Энвер Ходжаның коммунистік партиясы билікке келді, ол соғыста белсенді түрде қолдау көрсеткен британдық MI6-қа өз билігіне көтерілуіне қарызды болды. Салқын соғыс басталғанда Ұлыбритания Албанияға қатысты ұстанымын өзгертіп, Албанияға қарсы бүлдіру операциясын бастады. Ұлыбритания сол кезде Албанияға қарсы болған Грекиядан көмек сұрады, себебі оның Солтүстік Эпирдегі аумақтық талаптары және Албанияның Грекияның Демократиялық армиясын қолдауы бар еді. Британдықтардың албан ұлтшыл Балли Комбетар ополчениесіне сүйенуі грек барлау қауымдастығының бұрынғы жауларымен ынтымақтастыққа деген ықыласын төмендетті. Дегенмен, Афинаның Кифисия маңындағы Манетта вилласы албандық антикоммунистік партизандарды даярлау орталығы ретінде пайдаланылды. Корфудың солтүстік-шығысындағы Бибелли вилласында MI6 байланыс орталығы және Алкионид аралдарынан жұмыс істейтін албан тіліндегі үгіт-насихат радиостанциясы құрылды. Соңғысы 1950 жылы Орталық барлау агенттігінің бақылауына өтті және тағы төрт жыл бойы жұмыс істеді. KYPE британдықтарға Албаниядағы грек қауымдастығынан, сондай-ақ Лаврио лагерінде тұратын саяси босқындардан алынған ақпаратты жеткізді. Албанияға қарсы бүлдіру операциясын КГБ қос агенті Ким Филби ашты, албан билігі көптеген тұтқын жасап, жоспарды жоққа шығарды. 1952-1961 жылдар аралығында KYPE және оның мұрагері KYP Грекияның коммунистік партиясына (KKE) және Біріккен Демократиялық Сол жаққа (EDA) қарсы мәдени үгіт-насихат науқанын жүргізді. Троцкишіл Төртінші Интернационал және титоизм туралы есептер жарияланды, осы екі коммунистік ағым елдегі солшылдар арасында араздық тудыру үшін күшейтілді. 1953 жылдың 17 қарашасында KYP коммунистік деп күдіктенген кітап баспалары мен кинотеатр иелеріне салық тексеруін жүргізуді, кеңес фильмдерін цензуралауды және ерекше төмен сапалы кеңес фильмдерін насихаттауды ұсынды. 1959 жылы KYP Волос, Салоники және Пирей қалаларында кеңес өнімдерінің көрмелерін өткізді. Өнімдердің басым бөлігі арзан және ақаулы болды, олар Кеңес Одағының беделін түсіру үшін әдейі таңдалды. 1961 жылы "Славяндардың мишелендік үгіт-насихаттары және македондық мәселе" және "KKE және Солтүстік Эпир" сияқты үгіт-насихат буклеттері басылып, елдің солтүстігіндегі аймақтық газеттерге жіберілді. Бастапқыда агенттік антикоммунистік рөл атқарды, өйткені ел азаматтық соғыстың салдарынан және солтүстік шекарадағы барлық елдер коммунистік режимдермен болды. KYP-ті ЦРУ бақылады; оның алғашқы он бір жылында (1953-1964) агенттері жалақыларын грек мемлекетінен емес, американдықтардан алды, осы тәуелділік деңгейіне ашуланған премьер-министр Георгиос Папандреу бұл тәжірибені тоқтатқанға дейін. KYP 1645/86 Министрлік Жарлығымен азаматтық мекемеге айналды. Соңғы жылдары оның директорлары дипломаттар болды, ал дәстүрлі түрде олар әскери офицерлер болды. 1985 жылдың мамыр айының соңында KYP агенттері Афиныдағы Кеңес елшілігінің қызметін бақылап, оның спорттық хатшысы Сергей Боханның құпия жағдайда жоғалып кеткенін анықтады. KYP Боханды КГБ немесе ГРУ оператившісі деп күдіктенді, сондай-ақ елшілік қызметкерлерінің шамамен 40% -ы осындай болды. ГРУ агенті және елшілік қызметкері деп күдіктенген Валерий Гончарук та күтпеген жерден Мәскеуге оралды. Грекияға белгісіз Бохан 1974 жылдан бері MI6 қос агенті болып жұмыс істеген. 17 мамырда Боханға жоғарылауды растау үшін шұғыл түрде КСРО-ға оралуға бұйрық берілді. Оның жасырындығының ашылғанын сезген ол ЦРУ көмегімен АҚШ-қа қашып кетті. Боханның куәлігі KYP-ге беріліп, оның Гончарюкпен бірге әріптестер желісін құрғанын, олардың көпшілігі жоғары технологиялық секторда жұмыс істегенін көрсетті. Олардың арасында компьютерлік инженерияға маманданған грек флот офицерлері, FIM 92 Stinger зымырандарын өндіретін грек мердігері және француз қорғаныс өндірушісі Thomson CSF үшін жұмыс істейтін мердігер болды. Соңғы екеуі сот төрағасы олардың технологиясы шетелдік елге тиесілі болғандықтан өнеркәсіптік тыңшылықпен айналысуға құқылы екенін мәлімдегеннен кейін босатылды. Іс материалдарын қамтитын папкалар қалыпты пошта арқылы жіберілгені және олар құпия деп долбарланбағаны да сот шешіміне әсер етті. Сот отырысы да офицердің пайдасына аяқталды, Боханның куәлігі айыптау үшін жеткіліксіз деп танылды. 1989 жылы Жаңа Демократия партиясының депутаты Павлос Бакояннис 17 қараша революциялық ұйымының мүшелері тарапынан өлтірілді. Жаңа Демократия және ЦРУ 17 қараша және тағы бір грек солшыл террористік ұйымы – Халық күресі революциялық ұйымының (ELA) құрылуына PASOK саяси партиясы кінәлі деген айыптауды білдірді. Жаңа Демократия жетекшілігі 17 қараша тарағаннан кейін де (2003) PASOK-пен ынтымақтасқандығы туралы талаптарын жалғастырды. Шындығында 17 қараша 1967-1974 жылдарғы грек әскери хунтасына қарсы күрескен және Париж антихунталық айналымдарының бұрынғы мүшесі Александрос Гиотопулос құрған.

1990 жылдар

1991 жылдың 5 наурызында ЕЙП Афинада палестиналық террористерді тұтқындап, бірнеше жарылғыш құрылғыны тәркіледі. 1991 жылдың 19 сәуірінде Палестинадағы Исламдық жихад қозғалысының содыр Хашейкем Ахмед Патрас қаласында жарылыс жасады. Жарылыстан жеті адам қаза тауып, сол сияқты жеті адам жарақат алды. ЕЙП 3 сәуірде полицияның орталық бас штабына жергілікті палестиналық студенттер одағының басшысы Исламдық жихад мүшесі екені және оның қаруы бар екені туралы ескерткен болатын. 16 сәуірде ЕЙП Патраста Исламдық жихадтың шабуыл жасауы мүмкін екені туралы тағы да бір хабарлама таратты. Кейіннен полиция бас штабының бұл ақпаратты Патрастағы әріптестеріне жеткізбегені анықталды. Жарылысты жасағандар мен Палестинаны Азат ету Ұйымы арасындағы байланыс бес палестиналық дипломат пен тағы сегіз палестиналықтың елден қуылтуына әкелді. ЕЙП-тің елдегі Исламдық жихад қозғалысының әрекеттері туралы хабардар болуы, бұрынғы ішкі істер министрі Иоаннис Скоуларикис сияқты бірнеше адамдардың, жарылыстың ЦРУ немесе Моссадтың жасаған жалған операциясы болды деген күдік тудырды.

Соңғы жылдары

Соңғы жылдары EYP грек футболындағы жемқорлыққа қатысты да белсенді жұмыс істеді, мысалы 2015 жылғы грек футболындағы дау және грек төрешілеріне жасалған түрлі шабуылдар. 2021 жылы Грекия Ұлттық барлау қызметінің Кирения бөлімшесін басқарған бұрынғы грек барлаушысы Грекия мен Димитриос Иоаннидистің әскери диктатурасының кем дегенде 1974 жылдың сәуірінен бастап басып кіру туралы білгенін мойындады, сондай-ақ "егер грек басшылығы қаласа, түріктер толығымен қырылатын еді" деді. Бұл туралы Кипр мемлекеттік телеарнасы RIK берген сұхбатында айтылды. Офицер сонымен қатар, бұл мәселе бойынша барлық дәлелдер Кипр оқиғаларын тергеу кезінде грек парламентіне ұсынылғанын (кейін "Кипр ісі" деп аталды) мәлімдеді, сондай-ақ Грекиядағы басшыларына маңызды барлау сигналдарын жібергеніне қарамастан, жауап немесе нұсқау алмағанын, тіпті оларға аймақтағы түрік әскерінің қозғалысы туралы хабарлағаннан кейін де "олар бәрін білгендей және қосымша ақпарат қажет емес сияқты" еді деді.

2022 жылы оппозициялық саясаткер Никос Андрулакистің ұялы телефоны Ұлттық барлау қызметі тарапынан тыңшылыққа алынғаны белгілі болды, бұл Грекияның барлау басшысының және оның жеке кеңсе басшысының дереу отставкаға кетуіне әкелді. 2023 жылы Агенттік Киберқауіпсіздік орталығын құрды. Жаңа Қауіпсіздік операциялар орталығы (ҚОО) EYP-ның Киберкеңістік дирекциясында жұмыс істейді және елдің мемлекеттік цифрлық инфрақұрылымының кибер қауіптерін және қауіпсіздік бұзуларын бақылау, анықтау және оларға ден қою үшін жауапты болады.

Басқа ақпарат

Агенттіктің ұраны – ежелгі грек тіліндегі "Λόγων ἀπορρήτων ἐκφορὰν μὴ ποιοῦ" (шамамен "Құпия мәселелерді талқыламаңыз") деген сөз тіркесі, бұл цитата Коринфтік тиран және философ Периандрға жатқызылады. ЕАЖ кез келген барлау агенттігінің ең ірі қылмыстық деректер базасының біріне ие деген қауесет бар. Сонымен қатар, ол Еуропалық Одақтың бүкіл аумағында қызмет ететін қылмыстық орталықтар, қызмет түрлері және ұйымдар туралы үлкен көлемдегі құпия ақпаратқа ие.