Кіріспе

Миссисипи штатының солтүстік-батыс бөлігі – Миссисипи штатының географиялық аймағы. Миссисипи дельтасы, сондай-ақ Язу–Миссисипи дельтасы немесе жай ғана Дельта, – Миссисипи штатының солтүстік-батыс бөлігі (және Арканзас пен Луизиананың аймақтары), Миссисипи және Язу өзендері арасында орналасқан. Өзінің бірегей нәсілдік, мәдени және экономикалық тарихынан аймақ "Жер бетіндегі ең оңтүстік орын" деп аталды ("Оңтүстік" сөзі аймақтық ерекшелік, яғни Американың оңтүстігін білдіреді). Дельтаның ұзындығы 322 шақырым, ал ең кең жері 140 шақырымды құрайды. Шамамен 7000 шаршы шақырымдық аллювийлік жазыққа ие. Бастапқыда төмендіктерде жапырақты ормандармен жабылған, ол Америка Азамат соғысына дейін (1861–1865) елдегі ең бай мақта өсіру аймақтарының біріне айналды. Аймақ көптеген спекулянттарды тартты, олар мақта плантациялары үшін өзен жағалауларындағы жерлерді дамытты; олар құлдардың еңбегіне тәуелді бай плантаторларға айналды, олар Азамат соғысына дейін осы округтердегі халықтың басым көпшілігін құрады, көбінесе ақ адамдардан екі есе көп. Өзен жағалауындағы аудандар бірінші болып дамығандықтан және теміржолдардың салынуы баяу болғандықтан, тіпті Азамат соғысынан кейін де Дельтадағы төмендіктердің көп бөлігі дамытылмады. Қара және ақ мигранттар Миссисипиге ағылып келіп, жерді тазарту және жер сатып алу үшін ағаш өңдеумен айналысты. 19 ғасырдың соңында Миссисипи дельтасындағы тәуелсіз фермерлердің үштен екісін қара нәсілді шаруалар құрады. Дельтаның көп бөлігі Миссисипи штатының 2-ші округіне кіреді, оны демократ Бенни Томпсон өкілдік етеді. Қытай иммигранттары 1870 жылдары Боливар округінде және басқа Дельта округтерінде плантация жұмысшылары ретінде қоныстанды, бірақ көптеген қытай отбасылары 1900–1930 жылдар аралығында штатқа көшіп келді. Олардың көпшілігі егіншілікпен айналысудан бас тартып, шағын ауылдық қалаларда саудагерлер болып жұмыс істеді. Бұл аймақтардың саны азайғандықтан, этникалық қытайлар да басқа тұрғындармен бірге қалаларға немесе басқа штаттарға көшіп кетті. Олардың ұрпақтары санақтарда тіркелген Дельтаның этникалық азиялық тұрғындарының көп бөлігін құрайды. Дельта қытайларының көптеген ұрпақтары Дельтадан кеткенімен, олардың саны штатта өсті. Миссисипи дельтасы Американың көптеген иммигранттарын қамтамасыз еткен үш аймақтан иммиграция толқындарын қабылдады: Қытай, Мексика және Италия. Миссисипи дельтасының итальяндықтары өздерімен бірге аймаққа итальяндық тағамдардың элементтерін, сондай-ақ Миссисипи дельтасы блюзінің музыкасының бір бөлігіне айналған мандолина сияқты Оңтүстік Италия музыкасының элементтерін әкелді. Мексикалық иммигранттар Миссисипи дельтасының тағамдарын үлкен өзгертуге ұшыратты, нәтижесінде дельтаның ең танымал аспаздық туындысы – дельта стиліндегі тамале, сондай-ақ ыстық тамале пайда болды.

Егіс алқаптары

Екі ғасырдан астам уақыт бойы ауыл шаруашылығы Дельта экономикасының негізгі тірегі болды. 18-ші ғасырда Кариб теңізіне қоныс аударған еуропалықтар бұл аймаққа қант қамысы мен күріш әкелді. Шәкәр мен күріш өндірісі оңтүстік Луизианада, кейіннен Арканзас дельтасында шоғырланды. Ертедегі ауыл шаруашылығына Наччес аймағында шектелген темекі өндірісі және төменгі Миссисипидегі индиго да кірді. Француздық шаруалар, үлкен отбасыларының қолдауымен, фермалар құру үшін жерді тазартудың қиын процесін бастады. Еуропалық қоныс аударушылар жергілікті американдықтарды жұмыс үшін құлдыққа түсіруге тырысты, бірақ олар жиі қашып кететіндіктен, бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 18-ші ғасырда отарлаушылар жұмыс күші ретінде құл африкалықтарды импорттауға көшті. Еуропалық отарлаудың алғашқы жылдарында құлдыққа түскен африкалық жұмысшылар күріш пен индиго өсіру және өңдеу үшін маңызды білім мен тәжірибе әкелді. Жүздеген мыңдаған африкалықтар Батыс Африкадан Солтүстік Америкаға құл ретінде тұтқындалып, сатылып, тасымалданды. Дэвис айтуынша, африкалықтардың саны "бірнеше пайдасыз жабайылардан миллиондаған тиімді христиан жұмысшыларына" дейін өсті. 19-шы ғасырдың басында мақта Дельтаның басты өніміне айналды, оған халықаралық сұраныс өте жоғары болды. Жаңа Англия мен Нью-Йорктегі фабрикалар өндірістері үшін мақтаға мұқтаж болды, ал Нью-Йорк қаласы мақта саудасымен тығыз байланысты болды. Оңтүстік плантаторларының көптегені бизнес ісі үшін бұл қалаға жиі сапар шегіп, сүйікті қонақүйлері болды. 1822 жылдан бастап мақтамен байланысты экспорт Нью-Йорк портынан экспортталатын тауарлардың жартысын құрады. 1861 жылы демократ мэр Фернандо Вуд Нью-Йорк қаласының Оңтүстікпен тығыз сауда байланыстары болғандықтан, Одақтан бөлінуін қалады. Ақырында қала соғысты қолдау үшін штатымен бірікті, бірақ иммигранттар байлар әскери қызметтен сатып алуға мүмкіндік алғанда, соғысқа баруға наразылық білдірді. Мақтаға деген сұраныс Америка Азамат соғысынан кейін де, тіпті мақта бағасының төмендеуі кезінде де жоғары болды. Мақта өсірушілер аймақтың аллювиалды топырағы әрқашан жаңарып тұрады деп сенсе де, 1830-шы жылдардан 1850-ші жылдардың соңына дейінгі ауыл шаруашылығының өркендеуі топырақтың тозуына және эрозиясына әкелді. Ауыл шаруашылығы туралы білімі жеткіліксіз болған плантаторлар Азамат соғысынан кейін де мақтаны сол тәсілмен өсіруді жалғастырды. Соғысқа дейінгі плантациялар әдетте өнімдерді нарыққа тасымалдау үшін пайдаланылатын өзендерге жақын жоталарда орналасқан. Миссисипи штатының көп бөлігі әлі де жабайы жер болып саналды, оған жаңа тұрғындар қажет болды. Бұл аймақтар тығыз ағаштар, бұталар мен жүзімдерге толы болды. Жерді жалға алу және бөлісу жүйесі құлға тәуелді плантация жүйесін ығыстырды. Африкалық американдық отбасылар жұмысшылар тобында емес, өздерінің тәуелсіздігін сақтап қалды. Көптегендері сауатсыз болғандықтан, плантаторлардың есептері арқылы олардың құқықтарын жеңіп алу оңай болды. Есеп айырысу кезінде қара нәсілді ер адамдарды линчтеу саны көбейді, зерттеушілер линчтеулердің аймақтың экономикалық жағдайы нашар жылдарымен байланысты екенін анықтады. Әр отбасы өз шешімдерін қабылдайтын жерді жалға алу және бөлісу жүйесі аймақтағы прогрессивті ауыл шаруашылығы техникаларын енгізуге кедергі келтірді. 19-шы ғасырдың соңында, әсіресе Арканзас және Миссури штатының Боотхил аймағындағы батпақты жерлерді кептіру және суын төмендету, жерді жалға алушылар мен бөлісушілерге қосымша жерлерді ашты. Плантаторлар жұмысшыларға мұқтаж болды және 19-шы ғасырда сұранысты қанағаттандыру үшін италиялықтар мен қытайлық жұмысшыларды жалдады. Олар тез арада егістік жұмысынан шығып, шағын ауылдық қалаларда саудагерлер ретінде орнығу үшін ақша жинады.

Механикаландыру және көшіру

1920-1930 жылдары, еңбекке деген қажеттілікті азайтатын Дельта шаруашылықтарының механикаландырылуының нәтижесінде, жерсіз қалған ақтар мен афроамерикандықтар жерді тастап, қалаларға және кенттерге көшіп бара бастады. Он мыңдаған қара жұмысшылар жақсы мүмкіндіктерді іздеп, Ұлы көші-қон кезінде солтүстік-шығыс және орталық батысқа, Сент-Луис, Чикаго, Кливленд және Нью-Йорк сияқты қалаларға қоныстанды. Аймаққа кең ауқымды шаруашылық механикаландыруы 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде және одан кейін ғана келді. Ауыл шаруашылығының механикаландырылуы және Дельтадан тыс жердегі жұмыс мүмкіндіктері Дельта тұрғындарының аймақтан көшіп кетуіне түрткіс болды. Ауыл шаруашылығы қолда бар еңбек күшін сіңіре алмады, сондықтан бүкіл отбасылар бірге көшіп кетті, көбісі Чикагоға теміржолмен солтүстікке бет бұрды. Бір қаладан келгендер көбінесе бір-біріне жақын қоныстанды. Механикаландыру Ұлы көші-қонға себеп болды деген пікірді екі көрнекті зерттеуші сынға алды. Изабель Уилкерсон көші-қонды қара нәсілділердің бостандығына қатысты линчелеудің саяси террорлық қысымынан және Джим Кроу шектеулерінің күшейіп, бостандыққа ұмтылу ретінде сипаттайды: «Олар тарих бойы бостандық іздеген адамдардың жиі жасаған нәрсені жасады. Олар кетіп қалды». Николас Леманн Ұлы көші-қонның басталуы индустриалды Солтүстіктегі нашар жұмыстарды істеуге дайын иммигранттар ағынының азаюына себеп болған иммиграциялық шектеулердің қабылдануымен бірге болғанын атап өтті, бұл Солтүстік Джим Кроудың тұншықтыратын ықпалынан салыстырмалы түрде бос болды. Сонымен қатар, Леманн жазғандай, «[Солтүстікте] экономикалық мүмкіндіктер айқын басым болды; Оңтүстіктегі қара нәсілді ауылдық жерлердегі бұл кезең американдық тарихтағы сирек кездесетін жағдайлардың бірі болды, онда үлкен топтың әрбір мүшесі, кем дегенде, жақын жерге көшіп кету арқылы бірден төрт есеге дейін табысын арттыруға кепілді болды». Осы көзқарас бойынша, Оңтүстіктегі қара нәсілділер Ұлы көші-қонның бастамашылары болды, пассивті емес. Керісінше, олар қысымнан қашып, бостандық іздеді, әсіресе Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар арасындағы жылдары. Ұлы көші-қонның алғашқы кезеңіндегі Дельтадағы ауыл шаруашылығының баяу механикаландырылуы көші-қонның салдары болды, себебі емес. 1940 жылдардың ортасына дейін ақ үстемдік доктринасы қара нәсілділерді жер аударуды талап етті. Сол кезде, Леманн жазғандай, Дельтадағы ақтар Рузвельт Демократиялық коалициясының және Екінші дүниежүзілік соғыстан оралған ардагерлердің қысымы арқылы Дельтаға таңуға болатын әлеуметтік-саяси өзгерістерден қорқып отырды; Дельтаның үштен екі бөлігі қара нәсілділерден тұрды, сондықтан олардың дауыс беру әлеуеті зор болды. 1922 жылы туған Дельта тұрғыны Аарон Генри былай деді: «Олар біздің Африкаға қайта оралуымызды тіледі, бірақ Чикаго жеткілікті жақын болды». 20 ғасырдың соңынан бері төменгі Дельтадағы ауыл шаруашылығына үлкен жер иелік ететін отбасылар мен резидент емес корпоративтік ұйымдар басымдық құрып отыр. Олардың жұмысы ауыр механикаландырылған және төмен еңбек құнымен сипатталады. Мұндай шаруашылықтар капиталды көп қажет етеді, жүздеген және мыңдаған акр жер мақта, қант, күріш және соя сияқты нарыққа бағытталған дақылдарды өндіру үшін пайдаланылады.

Түрлендіру

Аймақтың аграрлық мұрасының қалдықтары Төменгі Дельтаның тас жолдары мен шалғы бойында шашырап жатыр. Ірі қауымдастықтар білім беру, үкімет және медицина салаларында экономикалық дамуды қолдау арқылы сақталды. Балық шаруашылығы, құс өсіру, күріш, жүгері және соя егісі сияқты басқа да шаруашылықтар маңыздырақ атанды. Бүгінде осы өнімдердің ақшалай құны Төменгі Дельтадағы мақта өндірісімен теңеседі. Өзеннің негізгі көлік және сауда арнасы ретіндегі маңызының азаюы, теміржолдарға және одан да маңыздысы, автомобиль жолдарына көшуі өзен қалаларын жаңа рөлдер мен бизнестерді іздеуге мәжбүр етті. Оңтүстікте автомобиль өнеркәсібінің өркендеуіне байланысты көптеген автокөлік бөлшектерінің жеткізушілері Дельтада (сондай-ақ Миссисипи өзенінің Арканзас Дельтасы жағында, тағы бір жоғары кедейлік деңгейі бар аймақта) өндіріс орындарын ашты. 1990 жылдарда Миссисипи штатында казинолардағы құмар ойындарды заңдастыру Дельта экономикасын, әсіресе Туника және Виксбург аймақтарында жақсартты. Аймақтың мәдени әсерінің маңызды бөлігі – аң ауру мен балық аулау тарихы. Дельтада аң ауру негізінен аққұйрықты бұғы, жабайы түйеқұс және су құстары, сондай-ақ көптеген ұсақ мал түрлеріне (тышқан, қоян, көгершін, бөдене, елік және т.б.) бағытталған. Көп жылдар бойы аң ауру мен балық аулау аймақтық туризм экономикасына да келушілерді тартты. Дельта – Миссисипи көшпенді құстар жолының ортасында орналасқандықтан (Америкадағы барлық көшпенді құстар жолдарының ең ірісі) әлемдегі су құстарына ең қолайлы орындардың бірі.

Саяси орта

Азамат соғысынан кейінгі кезеңде Дельта аймағының саясатына демократтар басымдық танытты, бірақ осы кезең бойына ақ және қара нәсілділерден қарсылық көріністері сақталды. 19-ғасырдың соңында кейбір оңтүстік демократтары мемлекеттік заң шығарушы органды қайта бақылауға алу үшін алаяқтық, зорлық-зомбылық және қорқыту тактикасын қолданды. Миссисипидегі «Қызыл жейделер» сияқты азаматтық ұйымдар республикашылар мен қара нәсілділерге қарсы күресті, кейде штаттық үміткерлерге дауыс берулерін тоқтату үшін зорлық-зомбылыққа жүгінді. Бірақ көптеген қара нәсілділер жергілікті лауазымдарға сайлануын жалғастырды, сондай-ақ республикашылар мен популистер арасындағы аралас коалиция 1880-ші жылдардың соңында мемлекеттік билікке қысқа мерзімге ие болды. Мұндай жағдайдың қайталануын болдырмау үшін 1890 жылы Миссисипи штатының заң шығарушы органы жаңа конституцияны қабылдады. Бұл конституция сайлау салығы, сауаттылық сынақтары және «бабалар ережесі» сияқты құралдарды пайдалану арқылы көптеген қара нәсілділерді құқығынан айырды және сотқа төтеп берді. Егер соттар бірінші әдісті жойса, штат қара нәсілділерді саяси жүйеден шеттету үшін жаңа әдіс ойлап табатын. Дауыс бере алмайтындықтан, олар сот жюрилеріне қатыса алмады. Штат расалық сегрегацияны және Джим Кроу заңдарының басқа да аспектілерін енгізуге бағытталған заңдар қабылдады. Бұл қанаушылық жүйе зорлық-зомбылық пен экономикалық бойкоттар арқылы азаматтық құқықтар үшін күрес күшейген жылдарға дейін сақталды, қара нәсілділер азамат ретінде конституциялық құқықтарын қайтаруға тырысты. Дельта аймақтарында өзгерістерге қарсылықтың қатыгез және зорлық-зомбылық түрлері болды, қара нәсілділер сайлауға тіркелуге немесе қоғамдық мекемелерді пайдалануға тырысқандары үшін өлтірілді. Африкалық американдықтар азаматтық құқықтар қозғалысында жеткен табыстарынан және 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңның қабылдануынан кейін ғана конституциялық құқықтарын толыққанды пайдалана алды.

Музыка

Дельта – Дельта блюзі мен рок-н-ролл сияқты бірнеше танымал музыка жанрларының туған жері ретінде кеңінен танымал. Көбінесе афроамерикалықтардан құралған жалғалы шаруалар мен жер иелерінің өмірі кедейлік пен қиындыққа толы болды, бірақ олар өз күресін музыка арқылы білдірді, ол қалалар мен елдің ырғағы мен әндеріне айналды. Гассоу (2010) 1920-1942 жылдар аралығында аймақтағы блюз музыканттары мен афроамерикалық дін қызметкерлері арасындағы қақтығысты зерттейді. Дін қызметкерлері блюз музыкасын "шайтанның музыкасы" деп айыптады. Жауап ретінде, кейбір блюз музыканттары өз музыкаларында дін қызметкерлерін сатиралық бейнеледі, мысалы, "Миссисипи Шейкс" тобының "He Calls That Religion" әнінде. Әннің мәтінінде афроамерикалық дін қызметкерлері күнәлі мінез-құлыққа баруда және оны қоздыруда айыпталды. Афроамерикалықтардың жағдайы ауыр болды, ал музыканттар мен дін қызметкерлері олардың ақшасы үшін бәсекелесті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін басталған солтүстік қалаларға жасалған Ұлы көші-қон афроамерикалық қауымдастықтары мен шіркеулерге елеулі нұқсан келтірді, бірақ музыканттар өнеркәсіптік қалаларда бір-бірін шабыттандырды, нәтижесінде Чикаго мен Сент-Луисте блюз өркендеді.

Тағам

Ыстық тамале – тамаленің Дельтада ғана кездесетін туындысы. Оның шығу тегі туралы әртүрлі пікірлер бар, бірақ ол ХХ ғасырдың басында мексикалық шаруалармен бірге Дельтаға келгені және сол кезде блюз музыкасында осы тағам туралы әңгімелер жиі кездесетіні айтылады. Ең көп таралған толымы шошқа еті болғанымен, ол дәстүрлі тамаледен жүгері ұнынан жасалғандығы және буға емес, қайнатылғандығымен ерекшеленеді. Бүгінде бұл тағам әртүрлі мәдени тағамдардан бастау алғанымен, көбінесе афроамерикалық аспазшылармен байланысты. Миссисипи дельтасының негізгі тағамы – қуырылған шабақ. Аймақта көптеген шабақ шаруашылықтары бар, олар Дельтаның барлық асханаларын жаңа және жергілікті балықпен қамтамасыз етеді. Тағамға нанға малып, қуырылған шабақ филесі кіреді. Тағамға қосымша көптеген гарнирлер бар, олардың көпшілігі міндетті емес. Олардың бірі – hushpuppies, Дельтадағы қуырылған шабақ тағамдарында жиі кездеседі. Chow Mein, АҚШ-тың көптеген аймақтарында болғандай, Дельтаға да ғасыр басында келген қытай иммигранттарымен бірге келді. Hoover Sauce – ХХ ғасырдің ортасында Гувер отбасы ұсынған дәстүрлі кантондық қаз соусының өзгеше нұсқасы. Бұл соус көбінесе жергілікті аң аулаған қаз немесе стейк сияқты ет тағамдарымен беріледі және тек Дельтада ғана кездесетін ерекшелік. Миссисипи дельтасындағы "Рухани тағам". Governing журналының Джон Бунтин былай деді: «MSP Миссисипи дельтасына, соның ішінде менің туған қалам Гринвиллге (Миссисипи) ұзақ жылдар бойы көлеңке түсірді».