Кіріспе
Операцияны шекті сандағы аргументтерімен сипаттайды. Математика мен логикада, операция егер шекті арлыққа ие болса, яғни кіріс мәндерінің саны шекті болса, онда ол шекті операция деп аталады. Сол сияқты, шексіз операция – кіріс мәндерінің саны шексіз болатын операция. Стандартты математикада операция анықтама бойынша шекті болып табылады. Сондықтан бұл терминдер көбінесе тек шексіз логика контекстінде қолданылады.
In mathematics and logic, an operation is finitary if it has finite arity, i. e. if it has a finite number of input values. Similarly, an infinitary operation is one with an infinite number of input values. In standard mathematics, an operation is finitary by definition. Therefore, these terms are usually only used in the context of infinitary logic.
Түпкілікті аргумент
Түпкілікті аргумент – бұл шекті аксиомалар жиынтығынан басталып, шекті символдық ұйғарымдар жиынтығына ауыстырыла алатын аргумент. Басқаша айтқанда, бұл барлық болжамдарды қоса алғанда, жеткілікті үлкен қағаз бетіне жазылатын дәлелдеме. Керісінше, шексіз логика шексіз ұзын мәлімдемелер мен дәлелдемелерге рұқсат ететін логиканы зерттейді. Мұндай логикада, мысалы, барлық кванторын шексіз дизъюнкциядан туындаған деп қарастыруға болады.
Тарих
XX ғасырдың басындағы логика ғалымдары "Математиканың нақты негізі қандай?" сияқты іргелі мәселелерді шешуге ұмтылды. Бағдарламаның мақсаты – математиканың барлығын семантикасыз, толық синтаксистік тілде қайта жазу болатын. Дэвид Гилберт геометрия туралы айтқанда: "Бұл нәрселерді орындықтар, үстелдер немесе кружкалар деп атасақ та, немесе нүктелер, түзулер мен жазықтықтар деп атасақ та маңызды емес". Шектілікке назар аудару себебі – адамның математикалық ойлауы шектеулі принциптерге негізделгендігі және барлық логикалық тұжырымдар негізінен бір ғана ережеге: modus ponens сүйенгендігі еді. Жоба шектеулі символдарды (негізінен 1, 2, 3 сандары, әліпби әріптері және «+», «⇒», «(», «)» сияқты арнайы символдар) бекітуді, осы символдармен өрнектелген шектеулі тұжырымдарды беруді көздеді. Бұл тұжырымдар «негізгі қағидалар» (аксиомалар) ретінде қабылдалып, адамдардың қорытынды жасау жолын үлгілейтін шешімдер қабылдау ережелері жасалатын болды. Осыдан бастап, символдардың семантикалық мағынасына қарамастан, қалған теоремалар тек көрсетілген ережелерді қолдану арқылы формальды түрде шығарылуы керек еді (математиканы ғылымнан гөрі символдармен ойнау сияқты етіп көрсетеді), соның ішінде шешім табу үшін ешқандай тапқырлық қажет емес еді. Мақсат – осы аксиомалар мен ережелерден математиканың барлық теоремаларын шығаруға болатынын дәлелдеу болатын. Бұл мақсат логицизм деп аталады.