Кіріспе

Тамбор класының 1940-1943 жылдардағы қызметіндегі су асты кемесі USS Triton (SS 201) – 1941 жылдың желтоқсанында ел Екінші дүниежүзілік соғысқа кіргенге дейін АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі төртінші Тамбор класының су асты кемесі. Соғыс кезінде Тынық мұхитында қызмет етті. Ол келесі 14 айда бес патрульді аяқтады және 20 000 тоннадан астам жапондық кемелер мен соғыс кемелерін батырғаны үшін марапатталды. 1943 жылдың 15 наурызында немесе оған жуық уақытта барлық экипажымен бірге жоғалып кетті. Тамбор класының он екі су асты кемесінің тек бесеуі ғана соғыстан аман қалды. Келі 1939 жылдың 5 шілдесінде Портсмут теңіз кеме жасаушылығында салынды. Ол 1940 жылдың 25 наурызында контр-адмирал Эрнест Дж. Кингтің әйелі, Марта Э. Кингтің спонсорлығымен суға жіберілді және 1940 жылдың 15 тамызында командир-лейтенант Уиллис А. "Пилли" Лент (1925 жылғы выпускник) басқаруымен қолданысқа берілді. Ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі теңізге шыққан алғашқы су асты кеме және грек құдайы Тритонның, теңіздің хабаршысының есімімен аталған үшінші кеме болды. Жаңа су асты кеме 1941 жылдың 14 қаңтарынан 26 наурызына дейін Кариб теңізінде сынақ жаттығуларын өткізді, содан кейін Портсмут (Нью-Гэмпшир) және Нью-Лондон (Коннектикут) аймағында жаттығулар мен мина қою жаттығуларын жүргізді. Тритон 1 шілдеде Портсмуттан шығып, 12 шілдеде Панама каналы арқылы өтіп, 20 шілдеде Калифорния штатының Сан-Диего қаласына жетті. Тоғыз күннен кейін ол және оның бауырласы "Траут" Гавайиге бет алып, 1941 жылдың 4 тамызында Перл-Харборға жетті.

Бірінші қарауыл

62-су асты кемелері дивизиясына тағайындалған "Тритон" 30 тамыздан 15 қыркүйекке дейін "Мидуэйге" оқу-жаттығу сапарына барды, содан кейін Гавай аймағындағы жергілікті және флоттық операцияларға қатысты. 19 қарашада су асты кемесі батысқа қарай жаттығу соғыс патрулін жүргізу үшін бағытталды және 26 қарашада "Уэйк" аралына жетті. 8 желтоқсанда ол арал үстінен түтін бағаналары көтерілгенін көрді, бірақ оны құрлықта жүргізілген құрылыс жұмыстарының салдары деп болжады. Сол түні батареяларын зарядтауға шыққанда, радиоарнасымен "Уэйк" аралынан "Перл-Харбор" бомбаға түскені туралы хабарлама алды және "Уэйк" қаруының қаупінен тыс қалуға бұйрық берілді. Келесі күні таңертең "Тритон" жапондықтардың аралды бомбалауын байқады. 10 желтоқсан түнінде ол батареяларын зарядтаған кезде, "Уэйк" аралынан шыққан жарық шоқтары параллель бағыттағы эсминец немесе жеңіл крейсерді көрсетті. Су асты кемесі айға қарсы көзге түсті, ал жау кемесі оған қарай бұрылды. "Тритон" тереңге шөгіп, қашу амалдарын бастады. Жапон кемесі арттан баяулаған кезде, су асты кемесі 120 фут (37 м) тереңдікке жетіп, төрт кормовой торпеданы – екінші дүниежүзілік соғыста америкалық торпедалардың сонарлық бағыттар бойынша алғаш рет атылуын жүзеге асырды. 58 секундтен кейін ол тұйық жарылыс естіді және біреуі нысанаға тигенін болжады, содан кейін 175 фут (53 м) тереңдікке шөгіп, аймақты тазартты. (Суға батқандығы туралы ешқандай тіркелмеген, сондай-ақ оған суға батқандығы үшін есептелмеді.) 11 желтоқсанда жапондықтар екі авианосец – "Хирю" және "Сорю"пен қайтып келді. "Тритон" олар туралы хабарлама алмады және оларға шабуыл жасаған жоқ. Сондай-ақ ол 350 теңізшіні эвакуациялауға да тырыспады. 17 ақпанда "Кюсю" аралынан шығып бара жатып, ол жүк кемесімен байланысқа түсті. Су асты кемесі төрт торпеда іске қосты және біреуі кормовой бөлігіне тиді. Нысана бірнеше минутқа тоқтады, содан кейін баяу жылдамдықпен қозғалды. Сол күні кешке "Тритон" екі торпедамен тағы бір жүк кемесіне шабуыл жасады. Бірі жапондық жүк кемесіне тиді, ол суға батып, суға түсе бастады. Көп ұзамай бірнеше қатты жарылыстар "Шинё Мару" №5-тің жойылуын білдірді. Төрт күннен кейін су асты кемесі екі жүк кемесін тоқтатып, екі торпедамен "Шоку Маруды" батырды, бірақ екінші кемеге оның жылдамдығы мен төрт қозғалтқышты патрульдік ұшақтың пайда болуына байланысты шабуыл жасай алмады. 27 ақпан күні түнде су асты кемесі батареяны зарядтау үшін су бетіне шыққанда шамамен үш миль қашықтықта кеме көрді. Ол шабуылға жақын келді және екі торпеда іске қосты. Бір торпеда тиді, бірақ судағы тұман мен зақымдалған кемеден шыққан түтін екінші шабуылға мүмкіндік бермеді. "Тритон" басқа ешқандай байланыс жасамады және 17 наурызда "Перл-Харборға" оралды, онда ол агрессивті патрулі үшін мақталып, жалпы салмағы 12 000 тонна болатын екі кемеге есептелді (соғыстан кейін 5 982 тоннаға дейін азайтылды), бірақ торпедаларды шамадан тыс қолданғаны үшін сынға түсті, олар өте тапшы болды.

Үшінші қарауыл

Тритон (қазіргі уақытта 1931 жылғы түлек К. К. Киркпатриктің қолында) 13 сәуірде Шығыс Қытай теңізіне қайта бет бұрды. Он күннен кейін су асты кемесі Маркус аралының жанында 2000 тонналық траулермен байланысқа шықты, ол таңқаларлықтай тоқтаған және шамдары өшірілмеген еді. Сағат 15.20-да ол "Шокаку" крейсерін және "Коралл теңізі" шайқасынан қайтып келе жатқан эсминецті байқады. Мақсаты туралы хабарлама жіберді, бірақ оған жауап келмеді. Бір күннен кейін, 17 мамырда, "соғыстың ең сәтті табыстарының бірі" деп есептелген жағдайда, Тритонның тіке алдында су бетіне шықты; ол соңғы мұрттық торпедасын іске қосты және нысананың бөліктері ауаға 30 метрге (100 фут) дейін ұшып кетті. I 64 (1700 тонна), Тынық мұхиты флотының су асты кемелерімен батырылған төртінші жапондық су асты кемесі, 4 маусымда Перл-Харбордағы миссиясын аяқтады, осы кезде Мидуэй шайқасы басталды.