Гуадалканал теңіз шайқасы: Тынық мұхитындағы шешуші шайқас

Кіріспе

1942 жылы Тынық мұхитындағы теңіз шайқасы

Гуадалканал теңіз шайқасы, кейде Саво аралының үшінші және төртінші шайқастары, Соломон аралдары шайқасы, 13-ші жұма шайқасы, «Үлкен зеңбіректер түні» немесе жапондық дереккөздерде «Сүлеймен теңізінің үшінші шайқасы» (第三次ソロモン海戦) деп аталады. 1942 жылдың 12-15 қарашасында болған бұл шайқас, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Соломон аралдарындағы Гуадалканал науқаны аясында одақтас (көбінесе американдық) және Жапон императорлық күштері арасындағы теңіз шайқастарының шешуші кезеңі болды. Бұл төрт күнге созылған, әуе және теңіз шайқастарынан құралды. Оның көп бөлігі Гуадалканал маңында болды және барлық шаралар Жапонияның аралдағы құрлық әскерін күшейтуге бағытталған. Соғыс кезінде су бетіндегі шайқаста қаза тапқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екі адмиралы осы шайқаста қаза тапты. 1942 жылдың 7 тамызында одақтас әскерлер Гуадалканалға қонды және жапондықтар құрылысын салған әуежайды басып алды, кейін ол Хендерсон әуежайы деп аталды. Жапон императорлық армиясы мен теңіз күштері Гуадалканалға кеме арқылы жеткізілген күштерді пайдаланып, әуежайды қайта басып алуға бірнеше рет тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1942 жылдың қараша айының басында жапондықтар 7000 жаяу әскерін және олардың жабдықтарын Гуадалканалға жеткізу үшін көлік конвойын ұйымдастырды. Бірнеше жапондық соғыс кемелері Хендерсон әуежайын бомбалауға тағайындалды, мақсаты конвойға қауіп төндіретін одақтас авиацияны жою болды. Жапондықтардың күшін күшейту туралы хабарды алған АҚШ күштері Хендерсон әуежайын қорғау және жапондық жер әскерлерінің Гуадалканалға жетуіне кедергі келтіру үшін авиациялық және теңіз шабуылдарын жүргізді. Нәтижесінде болған шайқаста екі тарап та түнгі екі өте қиратушы теңіз шайқасында көптеген соғыс кемелерін жоғалтты. Дегенмен, АҚШ жапондықтардың Хендерсон әуежайын линкорлармен бомбалау әрекеттерін тоқтатуға қол жеткізді. Сонымен қатар, одақтас авиациясы жапондық көлік кемелерінің көп бөлігін батырып, жапондық әскерлер мен жабдықтардың көпшілігінің Гуадалканалға жетуіне кедергі келтірді. Осылайша, шайқас Жапонияның Гуадалканал мен жақын орналасқан Тулагиден одақтас әскерлерін ығыстыруға жасаған соңғы маңызды әрекетін тоқтатты, нәтижесінде АҚШ және оның одақтастары үшін стратегиялық жеңіс болды және Гуадалканал науқанының нәтижесін шешті. Жапондықтар келесі айда Гуадалканалдан әскерін шығару туралы шешім қабылдады, оны 1943 жылдың ақпан айының басына дейін аяқтады. Гуадалканал Филиппин теңізіндегі шайқасқа дейін келесі бір жарым жыл бойы Тынық мұхитындағы соңғы ірі теңіз шайқасы болды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең көп шығынға ұшыраған теңіз шайқастарының бірі болды.

The Naval Battle of Guadalcanal, sometimes referred to as the Third and Fourth Battles of Savo Island, the Battle of the Solomons, The Battle of Friday the 13th, The Night of the Big Guns, or, in Japanese sources, the Third Battle of the Solomon Sea (第三次ソロモン海戦), took place from 12 to 15 November 1942 and was the decisive engagement in a series of naval battles between Allied (primarily American) and Imperial Japanese forces during the months long Guadalcanal campaign in the Solomon Islands during World War II. The action consisted of combined air and sea engagements over four days, most near Guadalcanal and all related to a Japanese effort to reinforce land forces on the island. The only two U. S. Navy admirals to be killed in a surface engagement in the war were lost in this battle. Allied forces landed on Guadalcanal on 7 August 1942 and seized an airfield, later called Henderson Field, that was under construction by the Japanese military. There were several subsequent attempts to recapture the airfield by the Imperial Japanese Army and Navy using reinforcements delivered to Guadalcanal by ship, efforts which ultimately failed. In early November 1942, the Japanese organized a transport convoy to take 7,000 infantry troops and their equipment to Guadalcanal to attempt once again to retake the airfield. Several Japanese warship forces were assigned to bombard Henderson Field with the goal of destroying Allied aircraft that posed a threat to the convoy. Learning of the Japanese reinforcement effort, U. S. forces launched aircraft and warship attacks to defend Henderson Field and prevent the Japanese ground troops from reaching Guadalcanal. In the resulting battle, both sides lost numerous warships in two extremely destructive surface engagements at night. Nevertheless, the U. S. succeeded in turning back attempts by the Japanese to bombard Henderson Field with battleships. Allied aircraft also sank most of the Japanese troop transports and prevented the majority of the Japanese troops and equipment from reaching Guadalcanal. Thus, the battle turned back Japan's last major attempt to dislodge Allied forces from Guadalcanal and nearby Tulagi, resulting in a strategic victory for the U. S. and its allies and deciding the ultimate outcome of the Guadalcanal campaign in their favor. The Japanese decided on the evacuation of Guadalcanal the following month, which they completed by early February 1943. Guadalcanal was the last major naval battle in the Pacific War for the next one and a half years, until the Battle of the Philippine Sea. It was one of the costliest naval battles of the Second World War in terms of lives lost.

Өмірбаян

Гуадалканалдағы алты айлық науқан 1942 жылдың 7 тамызында, одақтас (негізінен АҚШ) күштерінің Соломон аралдарындағы Гуадалканал, Тулаги және Флорида аралдарына қонуымен басталды, бұл аралдар Ұлыбританияның соғысқа дейінгі отарлық иелігі болған. Қону мақсаты – жапондықтардың аралдарды АҚШ пен Австралия арасындағы жабдықтау жолдарына қауіп төндіретін база ретінде пайдалануына жол бермеу, аралдарды Рабаулдағы маңызды жапон императорлық әскери базасын бейтараптандыру науқанының басталу нүктесі ретінде қамтамасыз ету және одақтас Жаңа Гвинея науқанына көмектесу болды. Жапония 1942 жылдың мамыр айында Тулагиді басып алды және 1942 жылдың маусым айында Гуадалканалда әуежай құрылысын бастады. 8 тамыз күні кешке 11 000 одақтас әскері Тулагиді, жақын маңдағы кішігірім аралдарды және Гуадалканалдағы Лунга нүктесінде салынып жатқан жапон әуежайын (кейін Хендерсон алаңы деп аталды) бақылауға алды. Хендерсоннан ұшатын одақтас ұшақтары "Кактус әуе күштері" (CAF) деп аталды. Әуежайды қорғау үшін АҚШ теңіз жаяу әскерлері Лунга нүктесінің айналасында қорғаныс шебін құрды. Келесі екі айда қосымша күштер Лунга нүктесіндегі АҚШ әскерлерінің санын 20 000-нан астам адамға жеткізді. Жауап ретінде Жапон Императорлық Бас штабы Гуадалканалды қайта басып алу міндетін Жапон Императорлық Армиясының 17-ші армиясына, Рабаулда орналасқан және генерал-лейтенант Харукичи Хякутаке басқаратын корпус деңгейіндегі құрамаға тапсырды. 17-ші армияның бөлімдері 19 тамызда Гуадалканалға келді, одақтас күштерді аралдан ығыстыруға кірісті. Хендерсон полигонында орналасқан CAF ұшақтарының құрылымдық қауіптеріне байланысты жапондықтар әскер мен жабдықтарын аралға жеткізу үшін үлкен, баяу жылдамдықтағы көлік кемелерін пайдалана алмады. Олар Рабаул мен Шортленд аралдарында орналасқан әскери кемелерді пайдаланды. Жапондық әскери кемелері – негізінен вице-адмирал Гуничи Микава басқаратын 8-ші флоттан шыққан жеңіл крейсерлер немесе эсминецтер – әдетте бір түндік сапарда Гуадалканалға "Слоттан" төмен және кері орала алатын, осылайша әуе шабуылына ұшырау қаупін азайтатын. Әскерді осылай жеткізу салдарынан солдаттардың ауыр техникасы мен жабдықтарының көп бөлігі – ауыр артиллерия, көлік құралдары, көп мөлшерде азық-түлік пен оқ-дәрілер – Гуадалканалға бірге алып келіне алмады. Гуадалканалға осы жылдам әскери кемелермен жасалған жүрістер науқан бойына созылды және одақтас күштер оларды "Токио экспресі" деп, ал жапондықтар "Шұбар тасымалдау" деп атады. Хендерсон алаңын қайта басып алуға жасалған жапондықтардың алғашқы әрекеті 21 тамызда Тенеру шайқасында 917 адамнан тұратын күштің жеңіліске ұшырауымен сәтсіз аяқталды. Келесі әрекет 12-14 қыркүйек аралығында болды, ол Эдсон қырқасы шайқасында генерал-майор Кийотаке Кавагучи басқаратын 6000 адамның жеңіліске ұшырауымен аяқталды. Қазан айында жапондықтар Гуадалканалға 15 000-нан астам адамды – негізінен 2-ші жаяу әскер дивизиясынан – жеткізіп, Хендерсон алаңын қайта басып алуға тырысты. Жапондықтар әскерлер мен олардың жабдықтарын "Токио экспресімен" жеткізуден басқа, баяу жылдамдықтағы көлік кемелерінің үлкен конвойын табысты түрде алға жылжытты. Көлік конвойының жақындауына мүмкіндік беру үшін 14 қазанда екі соғыс кемесі Хендерсон алаңына түнгі бомбалау шабуылын жасады, нәтижесінде әуежайдың ұшу-қону жолақтары қатты зақымдалды, CAF ұшақтарының жартысы жойылды және қолда бар авиациялық отынның көп бөлігі өртенді. Зақымдарға қарамастан, Хендерсон қызметкерлері екі ұшу-қону жолағын қалпына келтіре алды, ал жаңа ұшақтар мен отын жеткізілді, келесі бірнеше аптада CAF-ті бомбалау алдындағы деңгейіне қайта қалпына келтірді. Жаңадан келген әскерлермен аралды қайта басып алуға жасалған келесі жапондық әрекет 20-26 қазан аралығында болды және Хендерсон алаңы үшін болған шайқаста ауыр шығынмен жеңілді. Сол уақытта адмирал Исороку Ямамото (жапондық біріккен флотының бас қолбасшысы) Санта-Крус аралдары шайқасында АҚШ әскери-теңіз күштерімен шайқасты, нәтижесінде жапондықтардың тактикалық жеңісіне қол жеткізілді. Алайда, американдықтар стратегиялық жеңіске жетті, өйткені жапондық әскери-теңіз флоты өз мақсаттарына жетпеді және жапондық тасымалдаушылар ұшақтар мен ұшақ экипаждарының жоғалуына байланысты шегінуге мәжбүр болды. Содан кейін Ямамотоның кемелері Микронезиядағы Трук және Рабаул қалаларындағы негізгі базаларына оралды, ал үш тасымалдаушы Жапонияға жөндеу және қайта жабдықтау үшін оралды. Жапон армиясы 1942 жылдың қарашасында Гуадалканалға тағы бір шабуыл жасауды жоспарлады, бірақ операцияға кіріспес бұрын қосымша күштер қажет болды. Армия Ямамотодан қажетті күштерді аралға жеткізуге және Хендерсон алаңын қорғап тұрған одақтас күштерге жоспарланған шабуылды қолдауға көмектесуді сұрады. Ямамото 7000 армиялық әскерді – 38-ші жаяу әскер дивизиясынан, оқ-дәрілерін, азық-түліктерін және ауыр жабдықтарын Рабаулдан Гуадалканалға тасымалдау үшін 11 үлкен көлік кемесін берді. Ол сондай-ақ 9 қарашада Труктен соғыс кемелерінен тұратын күш жіберді, онда жапондық соғыс кемелері Хиэй және Кирисима болды. Олар 12-13 қараша түнде Хендерсон алаңын жарғылау үшін арнайы сынықтармен жабдықталған, осылайша баяу, ауыр көлік кемелері Гуадалканалға жетіп, келесі күні қауіпсіз түрде тасымалдауға мүмкіндік беруі керек еді. Соғыс кемелерінің күші Хиэйден жақында тағайындалған вице-адмирал Хироаки Абе басқарды. Жапондық ұшақтар мен әскери кемелердің үнемі төндіретін қаупіне байланысты одақтас күштер Гуадалканалдағы күштерін жабдықтау қиын болды, олар жиі аймақтағы императорлық құрлық және теңіз күштерінен шабуылға ұшырады. 1942 жылдың қараша айының басында одақтас барлау жапондықтардың Хендерсон алаңын қайта басып алуға дайындалып жатқанын білді. Сондықтан АҚШ 11 қарашада Гуадалканалға 67-ші тапсырма тобын (TF 67) – үлкен күштерді күшейту және жабдықтау конвойін, екі топқа бөлініп, контр-адмирал Ричмонд К. Тернер басқарды – жіберді. Көлік кемелерін контр-адмиралдар Дэниел Дж. Каллахан және Норман Скотт басқарған екі тапсырма тобы және Хендерсон алаңынан ұшақтар қорғады. Көлік кемелері 11 және 12 қарашада Буинде орналасқан жапондық ұшақтармен Гуадалканалға жақын жерде бірнеше рет шабуылға ұшырады, бірақ көпшілігі қиындықсыз түсірілді. АҚШ кемелерінен немесе Хендерсон алаңынан ұшып келген истребительдерден 12 жапондық ұшақ атып түсірілді. Каллаханның флагмандық кемесі "Сан-Франциско" осы әуе шабуылы кезінде ауыр зақымдарға ұшырады, өйткені анти-әуе шабуылынан өртенген үлкен екі қозғалтқышты жапондық "Бетти" орташа бомбалаушысы "Сан-Францисконың" қосымша басқару мұнарасына (II шайқасы) құлап түсті. 24 адам қаза тауып, 45 адам жараланды, оның ішінде ауыр жараланған басқарушы офицері, командир Марк Х. Краутер, өзінің бекетін тастап, пәтерінде жатып, кейінгі түнгі беткейлік шайқаста қаза тапты. "Сан-Францисконың" аман қалғандары ауыр зақымдардың, қосымша басқару мұнарасында орналасқан радар және отты ашуды басқару жабдықтарының зақымдануының және көптеген офицерлер мен саяхатшылардың жоғалуының түнгі шайқаста басқару және оңтайлы жұмыс істеу қабілетін қатты шектегенін айтты. Эсминец "Буханан" да әуе шабуылында ауыр зақымдарға ұшырады. Төмен ұшып келе жатқан жапондық торпедалық бомбалаушылары американдық теңізшілерді дос кемелерге қарай анти-әуе қаруларын оқтап жіберуге мәжбүр еткендіктен, "Буханан" АҚШ кемесінен атылған 5 дюймдік снарядқа тиді, оның артқы бөлігіне ауыр зақым келтірді және торпедалық түтікшелерін толығымен істен шығарды. Дос атынан келген оқ "Буханан" экипажының 5 мүшесін өлтірді және жеті адамды жаралады, олардың салдарынан кеме ауыр жөндеуге түсуге мәжбүр болды, ол үш айға созылды. Жапондық бомбалаушының қанатты атушысы да машиналық мылтығымен кемеге аз ғана зақым келтірді, бір теңізшіні жаралады. Бұл Каллахан күштеріне зиян келтірді, өйткені "Буханан" Капе Эсперанс шайқасында жапондық крейсер "Фурутаканы" толығымен істен шығарып, батырған торпеданы сәтті атып түсірген эсминец болды, фи...

The six month Guadalcanal campaign began on 7 August 1942, when Allied (primarily U. S.) forces landed on Guadalcanal, Tulagi, and the Florida Islands in the Solomon Islands, a pre war colonial possession of Great Britain. The landings were meant to prevent the Japanese using the islands as bases from which to threaten the supply routes between the U. S. and Australia, to secure the islands as starting points for a campaign to neutralize the major Imperial Japanese military base at Rabaul, and to support the Allied New Guinea campaign. The Japanese had occupied Tulagi in May 1942 and began constructing an airfield on Guadalcanal in June 1942. By nightfall on 8 August, the 11,000 Allied troops secured Tulagi, the nearby small islands, and a Japanese airfield under construction at Lunga Point on Guadalcanal (later renamed Henderson Field). Allied aircraft operating out of Henderson were called the "Cactus Air Force" (CAF) after the Allied code name for Guadalcanal. To protect the airfield, the U. S. Marines established a perimeter defense around Lunga Point. Additional reinforcements over the next two months increased the number of U. S. troops at Lunga Point to more than 20,000 men. In response, the Japanese Imperial General Headquarters assigned the Imperial Japanese Army's 17th Army, a corps sized command based at Rabaul and under the command of Lieutenant General Harukichi Hyakutake, with the task of retaking Guadalcanal. Units of the 17th Army began to arrive on Guadalcanal on 19 August to drive Allied forces from the island. Because of the threat posed by CAF aircraft based at Henderson Field, the Japanese were unable to use large, slow transport ships to deliver troops and supplies to the island. Instead, they used warships based at Rabaul and the Shortland Islands. The Japanese warships—mainly light cruisers or destroyers from the Eighth Fleet under the command of Vice Admiral Gunichi Mikawa—were usually able to make the round trip down "The Slot" to Guadalcanal and back in a single night, thereby minimizing their exposure to air attack. Delivering the troops in this manner prevented most of the soldiers' heavy equipment and supplies—such as heavy artillery, vehicles, and much food and ammunition—from being carried to Guadalcanal with them. These high speed warship runs to Guadalcanal occurred throughout the campaign and came to be known as the "Tokyo Express" by Allied forces and "Rat Transportation" by the Japanese. The first Japanese attempt to recapture Henderson Field failed when a 917 man force was defeated on 21 August in the Battle of the Tenaru. The next attempt took place from 12 to 14 September, ending in the defeat of the 6,000 men under the command of Major General Kiyotake Kawaguchi at the Battle of Edson's Ridge. In October, the Japanese again tried to recapture Henderson Field by delivering 15,000 more men—mainly from the Army's 2nd Infantry Division—to Guadalcanal. In addition to delivering the troops and their equipment by Tokyo Express runs, the Japanese successfully pushed through one large convoy of slower transport ships. Enabling the approach of the transport convoy was a nighttime bombardment of Henderson Field by two battleships on 14 October that heavily damaged the airfield's runways, destroyed half of the CAF's aircraft, and burned most of the available aviation fuel. In spite of the damage, Henderson personnel were able to restore the two runways to service, and replacement aircraft and fuel were delivered, gradually restoring the CAF to its prebombardment level over the next few weeks. The next Imperial attempt to retake the island with the newly arrived troops occurred from 20 to 26 October and was defeated with heavy losses in the Battle for Henderson Field. At the same time, Admiral Isoroku Yamamoto (the commander of the Japanese Combined Fleet) engaged U. S. naval forces in the Battle of the Santa Cruz Islands, which resulted in a tactical victory for the Japanese. However, the Americans won a strategic victory as the Japanese navy failed in its objectives and the Japanese carriers were forced to retreat because of losses to carrier aircraft and aircrewmen. Thereafter, Yamamoto's ships returned to their main bases at Truk in Micronesia, where he had his headquarters, and Rabaul while three carriers returned to Japan for repairs and refitting. The Japanese Army planned another attack on Guadalcanal in November 1942, but further reinforcements were needed before the operation could proceed. The Army requested assistance from Yamamoto to deliver the needed reinforcements to the island and to support their planned offensive on the Allied forces guarding Henderson Field. Yamamoto provided 11 large transport ships to carry 7,000 army troops from the 38th Infantry Division, their ammunition, food, and heavy equipment from Rabaul to Guadalcanal. He also sent a warship support force from Truk on 9 November which included the battleships Japanese battleship Hiei and Japanese battleship Kirishima. Equipped with special fragmentation shells, they were to bombard Henderson Field on the night of 12–13 November and destroy it and the aircraft stationed there in order to allow the slow, heavy transports to reach Guadalcanal and unload safely the next day. The warship force was commanded from Hiei by recently promoted Vice Admiral Hiroaki Abe. Because of the constant threat posed by Japanese aircraft and warships, it was difficult for Allied forces to resupply their forces on Guadalcanal, which often came under attack from Imperial land and sea forces in the area. In early November 1942, Allied intelligence learned that the Japanese were preparing again to try to retake Henderson Field. Therefore, the U. S. sent Task Force 67 (TF 67)—a large reinforcement and re supply convoy, split into two groups and commanded by Rear Admiral Richmond K. Turner—to Guadalcanal on 11 November. The supply ships were protected by two task groups—commanded by Rear Admirals Daniel J. Callaghan and Norman Scott—and aircraft from Henderson Field. The transport ships were attacked several times on 11 and 12 November near Guadalcanal by Japanese aircraft based at Buin, but most were unloaded without serious damage. Twelve Japanese aircraft were shot down by anti aircraft fire from the U. S. ships or by fighter aircraft flying from Henderson Field. Callaghan's flagship, San Francisco, was heavily damaged during this air raid when a large twin engined Japanese "Betty" medium bomber, which was in flames from anti aircraft fire, crashed into the backup conning tower (Battle II) of San Francisco. 24 men were killed and 45 were wounded, including the heavily wounded executive officer, Commander Mark H. Crouter, who had to abandon his post and was recovering in his quarters and killed during the later night surface action. Survivors of San Francisco said that the heavy damage, which included damage to radar and fire control equipment stationed at the backup conning tower, and the loss of so many officers and men greatly hindered their ability to command and perform optimally during the night battle. The destroyer Buchanan was also heavily damaged in the air attack. Due to the low flying Japanese torpedo bombers that forced American sailors to fire their anti aircraft weapons in the direction of friendly ships Buchanan was hit by a 5 inch shell from a U. S. ship that heavily damaged her after stack and also completely disabled her torpedo tubes. The friendly fire killed 5 crewmen and wounded seven on Buchanan and forced her to retire from the area to undergo major repairs that lasted three months. A Japanese bomber's tail gunner also caused minor damage on her with his machine gun, wounding one more sailor. This hurt Callaghan's forces because Buchanan was the destroyer that was able to successfully fire torpedoes that permanently disabled and sank the heavy cruiser Japanese cruiser Furutaka at the Battle of Cape Esperance, the first American sinking of a large Japanese ship due to surface ships.

Қауіпті тәсіл

13 қараша күні сағат 01:25 шамасында, нашар ауа райы мен қара айдың салдарынан толық қараңғылықта, Жапон императорлық күштерінің кемелері Саво аралы мен Гуадалканал арасындағы бұғазға кіріп, Хендерсон аэродромын арнайы снарядтармен бомбалауға дайындалды. Кемелер күтпеген бағыттан келді – Slot арқылы емес, Саво аралының батыс жағынан, солтүстік емес, солтүстік-батыстан бұғазға кірді. Хабарламалар жіберілді және қабылданды, бірақ олар командирге уақытында жетпеді, сондықтан өңделіп, қолданылмады. Каллахан, жаңа технологияны толық түсінбегендіктен, радар берген қашықтық және бағыт туралы ақпаратты өзінің шектеулі көрінісімен салыстыруға тағы уақыт жоғалтты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Заманауи жауынгерлік ақпарат орталығының (CIC) болмауынан, онда келіп түсетін ақпаратты жылдам өңдеуге және үйлестіруге болар еді, радар операторы көз көрімейтін кемелер туралы хабарлады, ал Каллахан көпірден шайқасты визуалды түрде үйлестіруге тырысты. (Осы және басқа да ертедегі теңіз шайқастарының соңғы талдауы 1943 жылдың басында заманауи CIC-терді енгізуге тікелей себеп болды.) Каллахан, Скотттың Эсперанс мүйісінде жасағандай, жапондықтардың қанатын кесіп өтуге тырысуға ниеттенген сияқты, бірақ ол алған толық емес ақпараттан және жапондық құралымның бірнеше шашыраңқы топтардан тұратындығынан шатасты. Ол кемелердің қозғалысы туралы бірнеше шатастыратын бұйрықтар берді және әрекет етуді тым кешіктірді. Осы уақытта екі жақтың құрамалары біріне-бірі жақындап, екі тараптың да кеме командирлері от ашуға рұқсат күтіп отырды. Жапондық кемелердің өзінің күштерін қоршап алғанын түсінген Каллахан шатастыратын бұйрық берді: "Жып кемелер оңға, жұп кемелер солға атуды". Екі жақтың кемелері араласып, өте шатастырылған және хаостық жақын арадағы шайқасқа түсті, онда жапондық оптикалық көздерінің артықшылығы және жақсы оқытылған түнгі шайқас дағдылары өте тиімді болды. Шындығында, шайқас соншалықты жақын болды, бір кезде "Хейи" жауынгерлік кемесі мен "Лаффи" эсминеці 6 метрдей қашықтықта өтіп кетті. Монссендегі бір офицер кейін оны "жарықтар сөндірілгеннен кейін бардағы төбелес сияқты" деді. АҚШ-тың кем дегенде алты кемесі – "Лаффи", "О'Бэннон", "Атланта", "Сан-Франциско", "Портленд" және "Хелена" – Акацукиге атыс ашты, ол жарық іздеу шамдарымен өзіне назар аударды. Жапондық эсминец бірнеше рет зақымданып, бірнеше минут ішінде жарылып, суға батты. Бәлкім, ол АҚШ құрамасының жетекші крейсері болғандықтан, "Атланта" бірнеше жапондық кемелерден – Нагара, Иназума және Икадзучиден, сондай-ақ Акацукиден от пен торпедалардың нысанасы болды. Атыс "Атлантаға" ауыр зақым келтірді, ал 93-ші типті торпеда соққысы оның барлық инженерлік қуатын тоқтатты. Зақымдалған крейсер "Сан-Францисконың" от желісіне түсіп, ол қасақана оған атып, одан да көп зақым келтірді. Скотт және көптеген көпір экипажы қаза тапты. Күші жоқ және қаруын пайдалана алмай, "Атланта" бақылаусыз, шайқастан шығып кетті, ал жапондық кемелер одан өтіп кетті. АҚШ-тың жетекші эсминеці "Кушинг" де бірнеше жапондық эсминецтер мен, мүмкін, "Нагара" арасындағы өрескел атысқа түсіп қалды. Ол да ауыр зақымданып, суға батып кетті.

At about 01:25 on 13 November, in near complete darkness due to the bad weather and dark moon, the ships of the Imperial Japanese force entered the sound between Savo Island and Guadalcanal and prepared to bombard Henderson Field with the special ammunition loaded for the purpose. The ships arrived from an unexpected direction, coming not down the Slot but from the west side of Savo Island, thus entering the sound from the northwest rather than the north. Messages were sent and received but did not reach the commander in time to be processed and used. With his limited understanding of the new technology, Callaghan wasted further time trying to reconcile the range and bearing information reported by radar with his limited sight picture, to no avail. Lacking a modern combat information center (CIC), where incoming information could be quickly processed and coordinated, the radar operator was reporting on vessels that were not in sight, while Callaghan was trying to coordinate the battle visually from the bridge. (Post battle analysis of this and other early surface actions would lead directly to the introduction of modern CICs early in 1943. Callaghan apparently intended to attempt to cross the T of the Japanese, as Scott had done at Cape Esperance, but—confused by the incomplete information he was receiving, plus the fact that the Japanese formation consisted of several scattered groups—he gave several confusing orders on ship movements and delayed too long in acting. Meanwhile, the two forces' formations began to overlap as individual ship commanders on both sides anxiously awaited permission to open fire. Realizing that his force was almost surrounded by Japanese ships, Callaghan issued the confusing order, "Odd ships fire to starboard, even ships fire to port", As the ships from the two sides intermingled, they battled each other in an utterly confused and chaotic short range mêlée in which superior Japanese optic sights and well practiced night battle drill proved deadly effective. Indeed, the battle was so close quarters that at one point the battleship Hiei and destroyer Laffey passed within 20 feet (6 m) of each other. An officer on Monssen likened it afterwards to "a barroom brawl after the lights had been shot out". At least six of the U. S. ships—including Laffey, O'Bannon, Atlanta, San Francisco, Portland, and Helena—fired at Akatsuki, which had drawn attention to herself with her illuminated searchlight. The Japanese destroyer was hit repeatedly and blew up and sank within a few minutes. Perhaps because she was the lead cruiser in the U. S. formation, Atlanta was the target of fire and torpedoes from several Japanese ships—probably including Nagara, Inazuma, and Ikazuchi, in addition to Akatsuki. The gunfire caused heavy damage to Atlanta, and a type 93 torpedo strike cut all of her engineering power. The disabled cruiser drifted into the line of fire of San Francisco, which accidentally fired on her, causing even greater damage. Scott and many of the bridge crew were killed. Without power and unable to fire her guns, Atlanta drifted out of control and out of the battle as the Japanese ships passed her by. The lead U. S. destroyer, Cushing, was also caught in a crossfire between several Japanese destroyers and perhaps Nagara. She too was hit heavily and stopped dead in the water.

Сан-Францискода Хэйиге назар аударылады

Хиэй, тоғыз жарық іздеу шамы, алып өлшемі және бағыты тікелей АҚШ тобының ішінде өтуіне байланысты, көптеген АҚШ кемелерінің атыс нүктесіне айналды. "Лаффи" эсминеці Хиэйге соншалықты жақын өткендіктен, соқтығысудан 6 метр (20 фут) қана қалып қойды, жылдамдығын арттыру арқылы ғана соқтығысудан сақтады. Хиэй өзінің бас және қосалқы артиллериясын "Лаффиге" тигізу үшін жеткілікті төменге бұра алмады, бірақ "Лаффи" жапондық соғыс кемесін снарядтар мен пулемет атысымен шарпып, сурет құрылысына және көпірге ауыр зақым келтірді, Әбені жаралады және оның штаб басшысын өлтірді. Осылайша, Әбе шайқастың қалған бөлігінде кемелерін басқару мүмкіндігінен айырылды. "Стеретт" және "О'Бэннон" да Хиэйдің сурет құрылысына жақын аралықтан бірнеше залп жасады, сондай-ақ бір-екі торпеданы оның корпусына жолдады, одан әрі зақым келтіріп, екі эсминец те қараңғылыққа қашып кетті. Хиэй үш эсминецке бас және қосалқы артиллериясын қолдана алмағандықтан, "Сан-Францискоға" назар аударды, ол жақыннан өтіп бара жатқан еді. "Кирисима", "Иназума" және "Икадзучи" бірге "Сан-Францискоға" бірнеше рет соққы берді, оның рульдік басқаруын бұзып, Каллаханды, капитан Кассин Янгты және көпір экипажының көп бөлігін өлтірді. "Хиэй" және "Кирисимадан" жасалған алғашқы бірнеше залптар арнайы сынықталатын бомбалау снарядтарынан тұрды, олар "Сан-Францисконың" ішкі бөлігіне бронебойғыш снарядтарға қарағанда аз зақым келтірді; бұл оның толығымен батып кетуінен сақтаған болуы мүмкін. Кемелер арасындағы қақтығысты күтпегендіктен, екі жапондық соғыс кемесінің экипаждарына бронебойғыш оқ-дәріге ауысу үшін бірнеше минут уақыт кетті, ал өзін қорғауға амал жоқ "Сан-Франциско" бір сәтте қақтығыстан шығуға үміттенді. Ол алмасу кезінде кем дегенде бір снарядты Хиэйдің рульдік бөлмесіне тигізіп, оны сумен толтырып, қуатты басқару генераторларын қысқа тұйықтады және Хиэйдің рульдік қабілетін күрт төмендетті. "Хелена" "Сан-Францисконы" одан әрі зақымдан қорғау үшін оның ізінен ерді.

Hiei, with her nine lit searchlights, huge size, and course taking her directly through the U. S. formation, became the focus of gunfire from many of the U. S. ships. The destroyer Laffey passed so close to Hiei that they missed colliding by 20 feet (6 m), only avoiding the collision by accelerating. Hiei was unable to depress her main or secondary batteries low enough to hit Laffey, but Laffey was able to rake the Japanese battleship with shells and machine gun fire, causing heavy damage to the superstructure and bridge, wounding Abe and killing his chief of staff. Abe was thus limited in his ability to direct his ships for the rest of the battle. Sterett and O'Bannon likewise fired several salvos into Hieis superstructure from close range, and perhaps one or two torpedoes into her hull, causing further damage before both destroyers escaped into the darkness. Unable to fire her main or secondary batteries at the three destroyers causing her so much trouble, Hiei instead concentrated on San Francisco, which was passing by only away. Along with Kirishima, Inazuma, and Ikazuchi, the four ships made repeated hits on San Francisco, disabling her steering control and killing Callaghan, Captain Cassin Young, and most of the bridge staff. The first few salvos from Hiei and Kirishima consisted of the special fragmentation bombardment shells, which caused less damage to the interior of San Francisco than armor piercing shells would have done; this may have saved her from being sunk outright. Not expecting a ship to ship confrontation, it took the crews of the two Japanese battleships several minutes to switch to armor piercing ammunition, and San Francisco, almost helpless to defend herself, managed to momentarily sail clear of the melee. She had landed at least one shell in Hieis steering gear room during the exchange, flooding it with water, shorting out her power steering generators, and severely inhibiting Hieis steering capability. Helena followed San Francisco to try to protect her from further harm.

Салдары

13 қараша күні сағат 03:00-де адмирал Ямамото жоспарланған десантты кейінге шегерді, ал көліктер қосымша бұйрықтарды күту үшін Шортлендке қайтып келді. "Аматсуказеге" АҚШ-тың шомылу бомбалаушылары шабуыл жасады, бірақ ол Трукке бет алғанда одан әрі зақымданудан құтылды және бірнеше айдан кейін қайтадан қатыса бастады. Тастап кетілген "Юдачидің" корпусын "Портленд" батырып жіберді, оның қарулары кеменің басқа да зақымдануына қарамастан әлі де жұмыс істеп тұрды. "Боболинк" сүйрегіші 13 қараша күні күні бойы "Айронботтом Саундтың" айналасында жүріп, зақымдалған АҚШ кемелеріне көмектесті және судан АҚШ аман қалғандарын құтқарды. Таңертең және түстен кейін IJN авианосеці "Жапон авианосеці Jun'yō" вице-адмирал Какудзи Какутаның басшылығымен, Соломон аралдарының солтүстігіне шамамен 200 миль қашықтықта орналасқан, Mitsubishi A6M Zero истребительдерінен және Nakajima B5N және Aichi D3A бомбалаушыларынан (навигациялық көмек үшін) тұратын бірнеше жауынгерлік әуе патрульдерін жіберді, "Хэйиді" қорғау үшін. Сонымен қатар, Рабаул мен Буиндегі жер үсті базаларынан тағы бірнеше патрульдер жіберілді. Бұл патрульдер Хендерсон-Филдтен және "Энтерпрайз" авианосецінен жіберілген АҚШ ұшақтарына қарсы шықты, бірақ олар "Хэйиді" құтқара алмады. "Хэйиге" 11 қарашада Нумеядан шыққан "Энтерпрайзден" келген Морской Grumman TBF Avenger торпедолық ұшақтары, Әскери-теңіз TBF Avengers және Дуглас SBD Dauntless шомылу бомбалаушылары, сондай-ақ Еспириту Сантодан АҚШ Әскери-әуе күштерінің 11-ші бомбалау тобының Boeing B 17 Flying Fortress бомбалаушылары бірнеше рет шабуыл жасады. Әбе мен оның штабы 08:15-те "Юкиказеге" көшті. Әбе "Кирисимаға" "Нагарамен" және оның эсминецтерімен бірге "Хэйиді" сүйреп алуға бұйрық берді, бірақ су асты кемелерінің қаупі мен "Хэйидің" теңізге жарамсыздығына байланысты бұл әрекет тоқтатылды. Әуе шабуылынан одан әрі зақымданғаннан кейін, "Хэйи" 13 қарашаның кешкісін Саво аралының солтүстік-батысына батып кетті, мүмкін, оның қалған экипажы оны суға батырған болуы мүмкін. "Портленд", "Сан-Франциско", "Аарон Уорд" және "Стеретт" ақырында жөндеу үшін артқы аймақтағы порттарға жетті. Алайда "Атланта" 13 қараша күні сағат 20:00-де Гуадалканал маңында суға батып кетті. Сол күні "Сан-Франциско", "Хелена", "Стеретт" және "О'Бэннонмен" бірге Соломон аралдарынан шыққан "Джуно" торпедамен зақымданып, батып кетті. 697 экипаж мүшесінің 100-ден астамы (барлығынан) сегіз күн бойы ашық мұхитта өздерін-өздері қамтамасыз етуге қалдырылды, содан кейін ғана құтқару ұшақтары келді. Құтқаруды күтіп тұрған кезде "Джуноның" экипажының оннан басқа барлығы жарақатынан, ауа райынан немесе акулалардың шабуылынан қайтыс болды. Қайтыс болғандардың арасында Салливан ағайынды бес бауыр бар еді. Көптеген тарихшылар Абэнің шегіну шешімі АҚШ үшін стратегиялық жеңіс болды дегенге келіседі. Хендерсон-Филд шабуылдаушы ұшақтарымен жұмыс істеп тұрды, бұл баяу жылдамдықпен келе жатқан императорлық көліктерді Гуадалканалға жақын жүктермен жақындауына кедергі келтірді. Сонымен қатар, жапондықтар аймақтағы АҚШ теңіз күштерін жою мүмкіндігінен айырылды, бұл тіпті салыстырмалы түрде ресурстарға бай АҚШ-қа да қалпына келтіруге біраз уақыт қажет болар еді. Ашулы адмирал Ямамото Абэні командалық қызметтен босатып, кейіннен оны ИЖН-ден зейнетке шығуға мәжбүрледі. Ямамото жабдықтау миссиясын тастап, АҚШ күшін толығымен жоюға сәтсіздікке ұшырағаннан гөрі, өзінің бір шайқас кемесін ("Хэйиді") жоғалтуға көбірек ашуланған болуы мүмкін. Түске дейін аз уақыт қалғанда Ямамото Труктағы Екінші флотқа қолбасшылық ететін вице-адмирал Нобутаке Кондоға "Кирисиманы" орталыққа алып, 14-15 қараша түнінде Хендерсон-Филдке шабуыл жасауға бұйрық берді. "Джуноның" батуын қоса алғанда, шайқастағы АҚШ-тың жалпы шығындары 1439 адамды құрады. Жапондықтар 550-800 адамнан қаза тапты. Шайқаста батып кеткен немесе суға батырылған АҚШ кемелері - екі жеңіл крейсер, "Атланта" және "Джуно", және төрт эсминец - "Монсен", "Кушинг", "Лаффи" және "Бартон". Бұл шайқастың әсерін талдап, тарихшы Ричард Б. Франк былай дейді: Бұл шайқас соғыстың кезінде болған қаһарлы, жақын аралықтағы және шатастырған шайқастардың теңдесі жоқ. Бірақ нәтиже шешуші болмады. Каллахан мен оның арнайы тобының құрбандығы Хендерсон-Филдке бір түнге тыныштық сыйлады. Ол жапондықтардың негізгі күш-жігерінің қонуын тоқтатқан жоқ, керісінше, кейінге қалдырды, сонымен қатар (жапондық) біріккен флотының үлкен бөлігі туралы әлі естілмеген".

At 03:00 on 13 November, Admiral Yamamoto postponed the planned landings of the transports, which returned to the Shortlands to await further orders. Amatsukaze was attacked by U. S. dive bombers but escaped further damage as she headed to Truk, and she eventually returned to action several months later. The abandoned hulk of Yūdachi was sunk by Portland, whose guns were still functioning despite other damage to the ship. The tugboat Bobolink motored around Ironbottom Sound throughout the day of 13 November, assisting the damaged U. S. ships and rescuing U. S. survivors from the water. During the morning and early afternoon, IJN carrier Japanese aircraft carrier Jun'yō under the command of Vice Admiral Kakuji Kakuta, which was located about 200 miles north of the Solomons, dispatched several combat air patrols, consisting of Mitsubishi A6M Zero fighters and Nakajima B5N and Aichi D3A bombers (for navigational aid), to cover the crippled Hiei. In addition, several more patrols were dispatched from ground bases at Rabaul and Buin. These patrols engaged U. S. aircraft that were sent from Henderson Field and from the aircraft carrier Enterprise, but they could not save Hiei. Hiei was attacked repeatedly by Marine Grumman TBF Avenger torpedo planes from Henderson Field, Navy TBF Avengers, and Douglas SBD Dauntless dive bombers from Enterprise, which had departed Nouméa on 11 November, as well as Boeing B 17 Flying Fortress bombers of the U. S. Army Air Forces' 11th Bombardment Group from Espiritu Santo. Abe and his staff transferred to Yukikaze at 08:15. Kirishima was ordered by Abe to take Hiei under tow, escorted by Nagara and her destroyers, but the attempt was cancelled because of the threat of submarine attack and Hieis increasing unseaworthiness. After sustaining more damage from air attacks, Hiei sank northwest of Savo Island, perhaps after being scuttled by her remaining crew, in the late evening of 13 November. Portland, San Francisco, Aaron Ward, and Sterett were eventually able to make their way to rear area ports for repairs. Atlanta, however, sank near Guadalcanal at 20:00 on 13 November. Departing from the Solomon Islands area with San Francisco, Helena, Sterett, and O'Bannon later that day, Juneau was torpedoed and sunk by Juneaus 100+ survivors (out of a total complement of 697) were left to fend for themselves in the open ocean for eight days before rescue aircraft belatedly arrived. While awaiting rescue, all but ten of Juneaus crew had died from their injuries, the elements, or shark attacks. The dead included the five Sullivan brothers. Most historians appear to agree that Abe's decision to retreat represented a strategic victory for the United States. Henderson Field remained operational with attack aircraft ready to deter the slow Imperial transports from approaching Guadalcanal with their precious cargoes. Plus, the Japanese had lost an opportunity to eliminate the U. S. naval forces in the area, a result which would have taken even the comparatively resource rich U. S. some time to recover from. Reportedly furious, Admiral Yamamoto relieved Abe of command and later directed his forced retirement from the IJN. It appears that Yamamoto may have been more angry over the loss of one of his battleships (Hiei) than he was over the abandonment of the supply mission and failure to completely destroy the U. S. force. Shortly before noon, Yamamoto ordered Vice Admiral Nobutake Kondō, commanding the Second Fleet at Truk, to form a new bombardment unit around Kirishima and attack Henderson Field on the night of 14–15 November. Including the sinking of Juneau, total U. S. losses in the battle were 1,439 dead. The Japanese suffered between 550 and 800 dead. The U. S. ships that were sunk or scuttled during the battle were two light cruisers, Atlanta and Juneau, and four destroyers, Monssen, Cushing, Laffey, and Barton. Analyzing the effect of this engagement, historian Richard B. Frank states:

This action stands without peer for furious, close range, and confused fighting during the war. But the result was not decisive. The self sacrifice of Callaghan and his task force had purchased one night's respite for Henderson Field. It had postponed, not stopped, the landing of major Japanese reinforcements, nor had the greater portion of the (Japanese) Combined Fleet yet been heard from."

Көлік қатынастары, 13-14 қараша

Гуадалканалға күш-жігер беру кешіктірілсе де, жапондықтар бастапқы жоспардан бір күн кешірек болса да, бастапқы миссияны аяқтаудан бас тартпады. 13 қараша күні түстен кейін Танака 11 көлікпен Гуадалканалға қарай сапарын жалғастырды. 8-ші флоттан (негізінен Рабаулда орналасқан және бастапқыда 13 қараша күні кешке көліктерді түсіруді қамтамасыз етуге тағайындалған) крейсерлер мен эсминстерден тұратын жапондық күшке Әбе күшінің орындай алмаған миссиясы – Хендерсон алаңының бомбалауы берілді. 13 қараша күні таңертең Хиэйді құтқаруды тастағаннан кейін, Кирисима өзінің әскери кемелерімен бірге Санта-Исабель мен Малаита аралдары арасында солтүстікке қарай жүзіп, Кондоның екінші флотымен кездесуге келді. Микаваның қолбасшылығындағы 8-ші флоттың крейсерлік күштеріне Такао класындағы ауыр крейсерлер – жапон крейсері Чокай және жапон крейсері Майя, Могами класындағы жапон крейсері Судзуя және ескі және кіші Аоба класындағы жапон крейсері Кинугаса, жеңіл крейсерлер – жапон крейсері Исузу және жапон крейсері Тенрю және алты эсминец: жапон эсминецтері Асасио, жапон эсминецтері Арасио, жапон эсминецтері Мичисио, жапон эсминецтері Казагумо, жапон эсминецтері Югумо, жапон эсминецтері Макигумо кірді. Микаваның күштері Гуадалканал аймағына қарсылықсыз кіре алды, АҚШ-тың әскери-теңіз күштері кері қайтты. Судзуя мен Майя, Шодзи Нишимураның қолбасшылығымен, Хендерсон алаңын бомбалады, ал Микаваның қалған күштері Саво аралының айналасында кез келген АҚШ-тың жер бетіндегі шабуылына қарсы қорғаныс жасады (бұл оқиға орын алмады). 35 минутқа созылған бомбалау кезінде әуеайлақтағы түрлі ұшақтар мен құрылғыларға зақым келген, бірақ оны іске қосудан шығарған жоқ. Крейсерлер 14 қараша күні сағат 02:30 шамасында бомбалауды тоқтатты және аймақты тазалап, Жаңа Джорджия арал тобына оңтүстікке қарай Рабаулға қарай бет алды. Таң атқанда Гуадалканалдың оңтүстігінде орналасқан Хендерсон-Филд, Эспириту-Санто және Энтерпрайз әуе кемелері алғашқы шабуылдарын бастады, алдымен Микаваның Гуадалканалдан кетіп бара жатқан күштеріне, содан кейін аралға қарай бара жатқан көліктік күштерге. Микаваның күштеріне жасалған шабуылдар Кинугасаны батырып, оның 511 экипажының қаза табуына әкелді және Майяға зақым келтірді, оны жөндеу үшін Жапонияға оралуға мәжбүр етті. Чокай зақымдалып, су басу мен жылдамдықтың төмендеуіне себеп болды. Исузудың екі қазандық бөлмесі зақымдану салдарынан су астында қалды, бұл оның жылдамдығын төмендетті. Көлік күштеріне жасалған қайта-қайта әуе шабуылдары сүйемелдеуші жапон ұшақтарын басып, алты көлікті батырып, тағы біреуін ауыр зақымданумен кері бұруға мәжбүр етті, кейін ол батып кетті. Көлікте аман қалғандарды конвойдың сүйемелдеуші эсминецтері құтқарып, Шортленд аралдарына қайтарды. Жалпы, 450 әскері қаза тапқан. Қалған төрт транспорт және төрт эсминец 14 қарашаның түстен кейін Гуадалканалға қарай жалғасты, бірақ Гуадалканалдан батысқа қарай тоқтап, жақын маңдағы (төменде қараңыз) әскери кемелердің беткі әрекетінің нәтижесін күтуге дейін жалғасты. Кондоның арнайы күштері 13 қараша күні кешке Онтонг-Джаваға жиналды, содан кейін бағытын өзгертіп, 14 қараша күні таңертең Хендерсон-Филдтің бомбалаушыларының қашықтығынан отын құйды. АҚШ-тың "Траут" су асты кемесі Кирисимаға жауынгерлік операция кезінде шабуыл жасай алмады. Бомбалау күштері оңтүстікке қарай жалғасты және 14 қарашаның түстен кейін әуе шабуылына ұшырады, бұл кезде оларға бес торпеда ұшырған (бірақ ешқандай нәтиже бермеген) Flying Fish су асты кемесі шабуыл жасады. Кинугаса – Соломон аралдарында батып кеткен үшінші және соңғы жапондық ауыр крейсері. Жапон теңіз флоты тағы бір жеңіліске ұшырағанға дейін екі жылдай уақыт өтті, алтысы Лейте шығанағындағы шайқаста бірнеше күн ішінде батып кетті.

Although the reinforcement effort to Guadalcanal was delayed, the Japanese did not give up trying to complete the original mission, albeit a day later than originally planned. On the afternoon of 13 November, Tanaka and the 11 transports resumed their journey toward Guadalcanal. A Japanese force of cruisers and destroyers from the 8th Fleet (based primarily at Rabaul and originally assigned to cover the unloading of the transports on the evening of 13 November) was given the mission that Abe's force had failed to carry out—the bombardment of Henderson Field. The battleship Kirishima, after abandoning her rescue effort of Hiei on the morning of 13 November, steamed north between Santa Isabel and Malaita Islands with her accompanying warships to rendezvous with Kondo's Second Fleet, inbound from Truk, to form the new bombardment unit. The 8th Fleet cruiser force, under the command of Mikawa, included the Takao class heavy cruisers Japanese cruiser Chōkai and Japanese cruiser Maya, the Mogami class Japanese cruiser Suzuya and the older and smaller Aoba class Japanese cruiser Kinugasa, the light cruisers Japanese cruiser Isuzu and Japanese cruiser Tenryū, and six destroyers: Japanese destroyer Asashio, Japanese destroyer Arashio, Japanese destroyer Michishio, Japanese destroyer Kazagumo, Japanese destroyer Yugumo, Japanese destroyer Makigumo. Mikawa's force was able to slip into the Guadalcanal area uncontested, the battered U. S. naval force having withdrawn. Suzuya and Maya, under the command of Shōji Nishimura, bombarded Henderson Field while the rest of Mikawa's force cruised around Savo Island, guarding against any U. S. surface attack (which in the event did not occur). The 35 minute bombardment caused some damage to various aircraft and facilities on the airfield but did not put it out of operation. The cruiser force ended the bombardment around 02:30 on 14 November and cleared the area to head towards Rabaul on a course south of the New Georgia island group. At daybreak, aircraft from Henderson Field, Espiritu Santo, and Enterprise—stationed south of Guadalcanal—began their attacks, first on Mikawa's force heading away from Guadalcanal, and then on the transport force heading towards the island. The attacks on Mikawa's force sank Kinugasa, killing 511 of her crew, and damaged Maya, forcing her to return to Japan for repairs. Chokai suffered damage from near misses, causing some flooding and reduced speed. Two of Isuzus boiler rooms were flooded as a result of near misses, reducing her speed. Repeated air attacks on the transport force overwhelmed the escorting Japanese fighter aircraft, sank six of the transports, and forced one more to turn back with heavy damage, before she later sank. Survivors from the transports were rescued by the convoy's escorting destroyers and returned to the Shortlands. A total of 450 army troops were reported to have perished. The remaining four transports and four destroyers continued towards Guadalcanal after nightfall of 14 November but stopped west of Guadalcanal to await the outcome of a warship surface action developing nearby (see below) before continuing. Kondo's ad hoc force rendezvoused at Ontong Java on the evening of 13 November, then reversed course and refueled out of range of Henderson Field's bombers on the morning of 14 November. The U. S. submarine Trout stalked but was unable to attack Kirishima during refueling. The bombardment force continued south and came under air attack late in the afternoon of 14 November, during which they were also attacked by the submarine Flying Fish, which launched five torpedoes (but scored no hits) before reporting her contact by radio. Kinugasa was the third and last Japanese heavy cruiser to be sunk in the Solomon Islands campaign. Almost two years passed before the Japanese navy lost another, when six were sunk in the Battle of Leyte Gulf within the span of a few days.

Іс-қимыл

Кондо өз күшін бірнеше топқа бөлді. Синтаро Хашимото басқарған топ, құрамында Сэндай және эсминецтер – жапондық эсминец Шикинами және жапондық эсминец Уранами ("C" карталарда) Саво аралының шығыс жағымен жүріп өтті, ал эсминец жапондық эсминец Аянами ("B" карталарда) Саво аралының оңтүстік-батысын кері сағат тілімен айналып, одақтас кемелердің болуын тексеруге кірісті. Жапондық кемелер Лидің күшін шамамен 23:00-де байқады, бірақ Кондо соғыс кемелерін крейсерлер деп жаңылыстырды. Кондо Сэндай тобына – сонымен қатар Нагара және төрт эсминецке ("D" карталарда) – Кирисиманың және ауыр крейсерлердің ("E" карталарда) Желі түбінің сағасына жеткенге дейін АҚШ күшін күйретуге бұйрық берді.

АҚШ-тың эскорт тобы жойылды

Осы арада АҚШ-тың алдыңғы қатардағы төрт эсминеці 23:22-де Аянми және Нагара кемелері тобымен қақтығысуға кірісті. Нагара және оны сүйемелдеген эсминецтер дәл атыс және торпедалармен тиімді қарсылық көрсетті, нәтижесінде Уолк және Престон эсминецтері 10 минут ішінде ауыр қаза тапқан күйі батып кетті. Бенхам эсминцінің мұрты торпедадан қирап, кері шегінуге мәжбүр болды (ол келесі күні батты), ал Гвин эсминцінің двигательдік бөліміне тиіп, шайқастан шықты. АҚШ эсминецтері линкорлардың қорғаныш экраны ретіндегі міндеттерін орындады, жаумен тікелей қақтығысудың алғашқы соққысын қабылдап, үлкен шығынға ұшырады. Ли 23:48-де Бенхам мен Гвинді кері қайтаруға бұйрық берді.

Оңтүстік Дакота қауіпті жағдайда

Вашингтон зақымдалған және батып бара жатқан АҚШ эсминдері әлі орналасқан аймақтан өтіп, «Аянамиге» екінші батареясымен атып, оны өртеп жіберді. Содан кейін «Оңтүстік Дакота» бірнеше рет электрлік ақауларға ұшырады, есептерге сәйкес, басты инженері қауіпсіздік шараларын бұза отырып, бір схеманы тоқтатқанда, бұл оның радиолокациялық станцияларын, радиоларын және көптеген қару батареяларын істен шығарды. Дегенмен, ол 23:35-ке дейін Саво аралының батыс жағына қарай Вашингтонды ұстанды, сосын Вашингтон бағытын солға бұрып, өртенген эсминдердің артынан оңтүстікке қарай өтті. «Оңтүстік Дакота» одан әрі ілесіп кетуге тырысты, бірақ «Бенхамнан» қашу үшін оңға бұрылуға мәжбүр болды, нәтижесінде кеме өртенген эсминдердің жалынында көрініп, жапондықтар үшін оңай нысанаға айналды. «Аянами» және басқа кемелерінен АҚШ эсминдерінің жойылғаны туралы хабар алған Кондо өз бомбалау күштерін Гуадалканалға бағыттап, АҚШ әскери кемелері жеңілді деп сенді. Оның күштері мен екі американдық линкор қазір бір-біріне қарай бет алып бара жатты. Көру қабілеті нашарлаған және негізгі және қосалқы қаруларын тиімді пайдалана алмаған «Оңтүстік Дакота» 15 қарашада түн ортасында іздеу шамдарымен жарықтандырылып, жапон күштерінің көп бөлігі, соның ішінде «Кирисима», оқ пен торпедалармен нысанаға алды. «Кирисимаға» бірнеше рет соққы бергенімен, «Оңтүстік Дакота» 26 оққа ұшырады – олардың кейбіреуі жарылмады, бұл оның байланыс және атыс бақылау операцияларын толығымен тоқтатты, жоғарғы палубаларының бір бөлігін өртеп жіберді және оны шайқастан қашуға мәжбүр етті. Жапондық торпедалардың барлығы өткізіп алды. Әскери теңізшілер адмиралы Ли кейінірек «Оңтүстік Дакотаға» келген оқтан зақымданудың жиынтық әсерін «біздің жаңа линкорларымыздың біреуін саңырау, соқыр, сөйлемейтін және әрекетке қабілетсіз қылды» деп сипаттады.

Вашингтон құтқаруға келді

Жапондық кемелер өздерінің атысын «Оңтүстік Дакотаға» бағыттауын жалғастырды және ешқайсысы «Вашингтонның» жақындап келе жатқанын байқамады. «Вашингтон» біраз уақыт бойы үлкен нысананы («Кирисиманы») қадағалап жүрді, бірақ атыс ашудан тартынды, себебі ол «Оңтүстік Дакота» болуы мүмкін еді. «Вашингтон» «Оңтүстік Дакотаның» қозғалысын қадағалай алмады, өйткені ол «Вашингтонның» радарындағы «көру бұрышынан тыс» қалды және Ли радиоарнасы арқылы оның орнын растай алмады. Жапондықтар «Оңтүстік Дакотаны» жарықпен сәулелендіріп, атып жібергенде, қай кеме дос, қайсысы жау екендігіне қатысты барлық күмәндер сейілді. Осы жақын қашықтықтан «Вашингтон» атыс ашты және «Кирисиманы» кем дегенде тоғыз (немесе мүмкін 20-ға дейін) бас қару снарядымен және кем дегенде 17 қосымша снарядпен тез қысқа жолмен зақымдады, «Кирисиманың» барлық бас қару мұнараларын істен шығарып, ауыр су басуға және өртке себеп болды. «Кирисима» су сызығының астына соққыға ұшырады және руль істен шығып, солтүстікке қарай бақылаусыз айнала бастады. 00:25-те Кондо өзінің барлық мүмкіндігі бар кемелеріне АҚШ-тың қалған кемелерін жоюға бұйрық берді. Алайда, жапондық кемелер «Вашингтонның» қайда екенін әлі білмеді, ал қалған АҚШ кемелерінің бәрі соғыс аймағынан кетуге үлкерді. «Вашингтон» жапондық күшті «Гуадалканалдан» және болжам бойынша зақымдалған «Оңтүстік Дакотадан» алшақтату үшін «Расселл» аралдарына қарай солтүстік-батыс бағытқа бұрылды. Жапондық кемелер «Вашингтонды» байқап, бірнеше торпедалық шабуылдар жасады, бірақ ол олардың барлығынан сәтті қашып шықты және таяз суға кемесін тіреуден де сақтанды. Соңында, көліктік конвойдың «Гуадалканалға» қарай жолы ашық деп сенген (бірақ таңертеңгі әуе шабуылының қаупін ескермегендей), Кондо өзінің қалған кемелеріне байланысты үзіп, 01:04 шамасында аймақтан кетуге бұйрық берді, және көптеген жапондық әскери кемелері 01:30-ға дейін осы бұйрықты орындады.

Салдары

Аянамиді Уранами сағат 02:00-де суға батырды, ал Кирисима 15 қарашада 03:25-те айналып құлады және батып кетті. Уранами Аянамиден аман қалғандарды құтқарып алды, ал Асагумо, Терзуки және Самидаре эсминецтері Кирисимадан қалған экипажды құтқарып қалды. Соғыста үш американдық эсминец – Уолк, Бенхам және Престон батып кетті. Бұл шайқаста 242 америкалық және 249 жапондық теңізші қаза тапты. Бұл ұрыс Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы жауынгерлік кемелердің беткейдегі жалғыз екі шайқасының бірі болды, екіншісі Лейте шығанағы шайқасы барысында Суригао бұғазында болды. Жапондық төрт көліктік кеме 15 қараша күні сағат 04:00-де Гуадалканалдағы Тассафаронгаға жағаға тікелей шығарды, ал Танака мен эскорттаушы эсминецтер Слоттан қауіпсіз суларға қарай асықты. Көліктік кемелерге 05:55-те Хендерсон алаңынан және басқа жерлерден келген АҚШ ұшақтары, сондай-ақ Гуадалканалдағы АҚШ жер күштерінің артиллериясы шабуыл жасады. Кейін "Мид" эсминеці жақындап, жағаға тікелей шығарылған көліктік кемелерге және айналасына оқ ашты. Бұл шабуылдар көліктік кемелерді өртеп, жапондықтар әлі түсіре алмаған жабдықтарын жойды. Гуадалканалға барлығы 2000-3000 сарбаз жетті, ал олардың көп бөлігі оқ-дәрілері мен азық-түліктерінен айырылды. Ямамотоның Кондоның Хендерсон алаңын бейтараптандыру және әскерлер мен жабдықтарды қауіпсіз түсіру міндетін орындамауына реакциясы, бұрынғы Абе кері шегінгендегідей болмады, мүмкін Императорлық теңіз күштерінің мәдениеті мен саясатының әсерінен. Кондо, сонымен қатар Біріктірілген флоттың бас штабының мүшесі және шайқас кемелерінің "тобының" өкілі болды, ал Абе – эсминецтерде тәжірибелі маман еді. Адмирал Кондоға ескерту жасалмады немесе басқа қызметке ауыстырылмады, керісінше, ол Трукте орналасқан ірі кемелер флотының біріне қолбасшылық етуіне рұқсат берілді.