Кіріспе

Тілге қатысты мәселелерді зерттеу. Қолданбалы лингвистика – тілге қатысты нақты өмірдегі проблемаларды анықтап, зерттеп, оларға шешімдер ұсынатын пәнаралық сала. Қолданбалы лингвистикамен байланысты академиялық салалардың кейбіреулері – білім беру, психология, коммуникацияны зерттеу, ақпараттану, табиғи тілді өңдеу, антропология және социология. Қолданбалы лингвистика – тілдің практикалық қолданысы.

Домен

Қолданбалы лингвистика – салааралық ғылым. Қолданбалы лингвистиканың маңызды салалары: екітілділік және көптілділік, әңгіме талдауы, тілдерді салыстыру, тілдік бағалау, сауаттылық, тілдік дискорс талдауы, тілдік педагогика, екінші тілді игеру, тілді жоспарлау және тіл саясаты, интерлингвистика, стильдеу, тіл оқытушыларын даярлау, сот тіл білімі және аударма.

Тарих

Қолданбалы лингвистика дәстүрі 1950-ші жылдардың соңында генеративтік лингвистиканың пайда болуымен лингвистикадағы зейіннің шектелуіне жауап ретінде қалыптасты және әрдайым әлеуметтік жауапкершілік рөлін сақтап келді, бұл тіл мәселелеріне деген басты қызығушылығымен көрсетілді. Қолданбалы лингвистика Еуропа мен АҚШ-та басталып, халықаралық деңгейде жылдам дамыды. Қолданбалы лингвистика бастапқыда лингвистика негізіндегі принциптер мен тәжірибелерді зерттеді. Бастапқыда, бұл саланың өзінен тыс тұрғысынан, қолданбалы лингвистика "қолданылған лингвистика" деп есептелді. Алайда, 1960-шы жылдары қолданбалы лингвистика тілді бағалау, тіл саясаты және екінші тілді игеру салаларын қамтыды. 1970-ші жылдарға қарай, қолданбалы лингвистика теориялық лингвистикадан гөрі мәселелерге бағытталған салаға айналды, соның ішінде нақты әлемде тілге қатысты мәселелерді шешу де бар. 1990-шы жылдарға таяп, қолданбалы лингвистика сын тұрғысынан зерттеулер мен көптілділікті қамтыды. Қолданбалы лингвистикадағы зерттеулер "тіл орталық мәселе болып табылатын нақты әлемдегі мәселелерді теориялық және эмпирикалық тұрғыдан зерттеуге" қарай бағытталды. АҚШ-та қолданбалы лингвистика да тар шеңберде, құрылымдық лингвистикадан алынған түсініктерді алдымен мектептерде ағылшын тілін оқытуға, кейін екінші және шетел тілдерін оқытуға қолдану арқылы басталды. Тіл оқытуға лингвистикалық тәсілді Армияның мамандандырылған оқу бағдарламасының негізін салған Леонард Блумфилд және 1941 жылы Мичиган университетінде Ағылшын тілі институтын (ELI) құрған Чарльз С. Фрис белсенді түрде таратуға түсірді. 1946 жылы аталған университетте қолданбалы лингвистика ресми оқу саласы болып танылды. 1948 жылы Мичиган университетіндегі Зерттеу клубы "Тілдерді оқыну: Қолданбалы лингвистика журналы" журналын құрды, бұл қолданбалы лингвистика терминін алғаш рет қолданған журнал болды. 1960-шы жылдардың соңында қолданбалы лингвистика нақты әлемдегі тіл мәселелерімен айналысатын, лингвистиканың салааралық саласы ретінде өз ерекшелігін қалыптастыра бастады. Бұл жаңа ерекшелік 1977 жылы Америка қолданбалы лингвистика қауымдастығының құрылуымен бекітілді.

Қауымдастықтар

Халықаралық қолданбалы лингвистика қауымдастығы 1964 жылы Францияда құрылды, онда ол Association Internationale de Linguistique Appliquée немесе AILA деп жақсы белгілі. AILA-ның трицадан астам елде ұйымдары бар, олардың бірқатары төменде тізілген.

Австралия

Австралияның қолданбалы лингвистикасы ана тілін оқыту және иммигранттарға ағылшын тілін оқыту саласындағы қолданбалы лингвистиканы өзінің басты міндеті етіп алды. Австралиялық дәстүрде Ұлыбританияға қарағанда континенттік Еуропа мен АҚШ-тың күшті ықпалы байқалады. Австралия қолданбалы лингвистика қауымдастығы (АЛАА) 1976 жылдың тамызында өткен қолданбалы лингвистердің ұлттық құрылтайында құрылды. АЛАА Жаңа Зеландия қолданбалы лингвистика қауымдастығымен (ALANZ) бірлесіп жыл сайынғы бірлескен конференция өткізеді.

Канада

Канада қолданбалы лингвистика қауымдастығы / L'Association Canadienne de Linguistique appliquée (CAAL/ACLA) – ресми түрде екі тілді (ағылшын және француз тілдерінде) жұмыс істейтін, шамамен 200 мүшесі бар ғылыми қауымдастық. Олар «Канада қолданбалы лингвистика журналын» жариялайды және жыл сайын конференция өткізеді.

Ирландия

Ирландия қолданбалы лингвистика қауымдастығы / Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí (IRAAL) 1975 жылы құрылды. Олар "Teanga" журналын жариялайды, бұл сөз ирланд тілінде "тіл" деген мағынаны білдіреді.

Жапония

1982 жылы Жапонның қолданбалы лингвистика қауымдастығы (JAAL) Жапон колледжінің ағылшын тілі мұғалімдері қауымдастығының (JACET) ішінде, халықаралық деңгейде белсенділік таныту үшін құрылды. 1984 жылы JAAL Халықаралық қолданбалы лингвистика қауымдастығының (AILA) серіктес мүшесі атанды.

Латын Америкасы

1962 жылы Массачусетс штатында өткен Тілшілердің тұрақты халықаралық комитетінің (CIPL) IX Халықаралық лингвистер конгресінде бірнеше испан ғалымдары Латын Америкасы үшін Латын Америкасының тіл білімі және филология қауымдастығын (ALFAL) құру туралы ой түйді. ALFAL ресми түрде 1964 жылдың 20-25 қаңтарында Чили университетінің Филология институтының қолдауымен Чилидің Винья-дель-Мар қаласында құрылды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия қолданбалы лингвистика қауымдастығы (ALANZ) «Жаңа Зеландияда қолданбалы лингвистика зерттеулері» журналын жариялайды және 2010 жылдан бері Австралия қолданбалы лингвистика қауымдастығымен бірлесіп жыл сайын конференция өткізіп келеді. Кейіннен Австралия мен Жаңа Зеландия тілдік тестілеу және бағалау қауымдастығы (ALTAANZ) осы үш тараптық конференциялық ынтымақтастыққа қосылды.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка қолданбалы лингвистика қауымдастығы (SAALA) 1980 жылы құрылды. Қазіргі таңда SAALA-ға қатысты төрт жариялым бар, оның ішінде Оңтүстік Африка лингвистикасы және қолданбалы тілдерді зерттеу журналы (SAJALS).

Ұлыбритания

Британдық қолданбалы лингвистика қауымдастығы (BAAL) 1967 жылы құрылды. Оның миссиясы – "заңды түрде қайырымдылық жолдарымен тілді қолдану, тілді игеру және тілді оқытуды зерттеуді, сондай-ақ осы саладағы пәнаралық ынтымақтастықты дамыту арқылы білім беруді ілгерілету". BAAL жыл сайын конференция өткізеді, сондай-ақ оның Арнайы қызығушылық топтары (SIG) ұйымдастырған көптеген кішкентай конференциялар мен шаралар да болады.

Америка Құрама Штаттары

Америка қолданбалы лингвистика қауымдастығы (AAAL) 1977 жылы құрылды. AAAL жыл сайын наурыз немесе сәуір айларында АҚШ немесе Канадада конференция өткізеді.

Журналдар

Бұл саланың маңызды журналдарына Қолданбалы лингвистикадағы зерттеу әдістері, Қолданбалы лингвистиканың жылдық шолуы, Қолданбалы лингвистика, Екінші тілді игеру зерттеулері, Қолданбалы психолингвистика, Тілдерді оқытудағы қолданбалы лингвистиканың халықаралық шолуы, Қолданбалы лингвистиканың халықаралық журналы, Қолданбалы лингвистика шолуы, Қолданбалы лингвистиканың еуропалық журналы, Тіл үйрену, Тіл және білім беру, Жүйе, TESOL тоқсандығы, Тіл зерттеулерінің халықаралық журналы және Тіл білімі мен білім беру кіреді.