Кіріспе

Телефон желісі арқылы екі немесе одан көп адам арасындағы байланыс.

Телефон арқылы қоңырау шалу немесе телефон әңгімесі (немесе телекон), сондай-ақ телефон қоңырау шалу немесе дауыстық қоңырау (немесе жай ғана қоңырау) – шалушы және шалынған абонент арасындағы телефон желісі арқылы жасалатын байланыс. Телефон арқылы байланыс 19 ғасырдың соңында басталды. Технология жетілдікке жеткен сайын, көптеген телефон қоңыраулары ұялы телефон арқылы немесе Voice over IP технологиясымен интернет желісі арқылы жасалады. Телефон арқылы сөйлесу әдетте екі немесе одан көп адам арасындағы нақты уақыт әңгімелесу үшін қолданылады, әсіресе тараптар жеке кездесе алмаған жағдайда.

Бірінші телефон қоңырауы

Алғашқы телефон қоңырауы 1876 жылдың 10 наурызында Александр Грэм Белл жасаған. Белл өзінің көмекшісі Томас Уотсонға хабар жіберіп, "электрмен сөйлесу" қабілетін көрсетті. Алғашқы айтылған сөздер: "Мистер Уотсон, осында кел. Мен сізді көргім келеді". Бұл оқиға Беллдің "ең үлкен жетістігі" деп аталды, себебі ол телефонды алғаш рет табысты қолдануды көрсетті. Басқа да қызметтер, мысалы, тегін нөмір арқылы шалу, абоненттерге телефон нөмірлерін алмастырмай үшінші тарап арқылы телефон қоңырауын бастауға мүмкіндік береді. Алғашқыда оператормен сөйлеспей телефон соғу мүмкін емес еді. 21 ғасырдағы ұялы телефондарды пайдалану үшін қоңырауды аяқтау үшін оператордың қатысуы қажет емес. Наушниктерді телефон қоңырауын жасау немесе қабылдау үшін пайдалану жиі кездеседі. Наушниктер сымды немесе сымсыз болуы мүмкін. Оператордың көмегі үшін арнайы нөмірді теруге болады, ол жергілікті, қалалық және халықаралық қоңыраулар үшін әртүрлі болуы мүмкін.

Операцияның егжей-тегжейі

Қалқымалы телефонда тұтқа (A4) және ескерту құрылғысы, әдетте қоңырау шалушы (A7) болады. Телефон "қосылған" күйде (яғни А4 ажыратылғанда) телефон желісіне қосылып тұрады, ал телефон "қосылмаған" күйде басқа компоненттер қосылады. Қосылмаған компоненттерге микрофон (A2), динамик (A1) және қоңырау шалу, сүзу (A3) және күшейту үшін басқа схемалар кіреді. Телефон арқылы қоңырау шалу үшін шалушы телефон тіреуішін көтереді, соның арқылы тұтқаны (A4) жабатын тетікке әсер етеді. Бұл телефонды қуаттандырады, беру гибридтік трансформаторын, сондай-ақ микрофонды (A2) және динамикті (A1) желіге қосады. Телефон "қосылмаған" күйде болғанда, телефон схемасының кедергісі әдетте 300 Омнан кем болады, бұл телефон станциясынан (С) желіге тұрақты ток (DC) ағынын тудырады. Станция бұл токты анықтап, желіге цифрлық қабылдағыш схемасын қосады және дайын екенін көрсету үшін қоңырау тонын жібереді. Қазіргі заманғы телефондарда шалушы нөмірлерді басу арқылы телефон нөмірін жібереді. Пернелер DTMF тондарын жіберетін (көрсетілмеген) тон генератор схемасын басқарады. Дискілі телефондар импульсті (A5) қоңырау шалуды пайдаланады, электр импульстарын жіберіп, станция әр цифрды анықтау үшін санайды. Егер шақырылған абоненттің желісі бос болса, станция шақырылған абоненттің келіп тұрған қоңырау туралы хабардар ету үшін 40-90 вольт аралығындағы ауыспалы ток (AC) қоңырау сигналын жібереді. Егер шақырылған абоненттің желісі бос болмаса, станция шалушыға бос емес сигналды қайтарады. Егер шақырылған абоненттің желісі бос болмаса, бірақ қоңырауды күту қызметіне жазылған болса, станция шақырылған абонентке басқа қоңырау бар екенін көрсету үшін үзілісті дыбыстық сигнал жібереді. Телефонның электромеханикалық қоңырау шалушысы (A7) конденсатор (A6) арқылы желіге қосылады, ол тұрақты токты тоқтатады және қоңырау шалу қуатының ауыспалы тогын өткізеді. Телефон "қосылған" күйде ток қабылдамайды, ал желіге үнемі тұрақты кернеу түсіріледі. Станцияның схемасы (D2) қоңырау шалуды іске қосу және келіп тұрған қоңырауды хабарлау үшін желіге ауыспалы ток жібере алады. Қолмен басқарылатын станцияларда, қоңырау шалу қызметі орнатылғанға дейін, телефондар станцияға немесе сол желідегі басқа телефонға қоңырау шалу кернеуін жасау үшін қолмен айналдырылатын магнитты генераторларды қолданды. Телефон "қосылмаған" күйде (тұтқасы ілгенде) станциядағы схема желі қолданылмайтынын көрсету үшін тұрақты токтың жоқтығын анықтайды. Осы желіге шақыруды бастағанда станция қоңырау шалу сигналын жібереді. Шақырылған абонент тіреуішті көтергенде, ол ескерту құрылғысын ажыратып, дыбыс схемасын желіге қосатын қос тізбекті тұтқаға (көрсетілмеген) әсер етеді. Бұл өз кезегінде желі арқылы тұрақты токты өткізеді, шақырылған телефонның енді қосылғанын растайды. Станция қоңырау сигналын өшіреді, және екі телефон да қазір қосылған және станция арқылы байланысқан. Екі тарап телефонды қоспағанша сөйлесе алады. Бір тарап тіреуішті қойғанда, ток сол желіде тоқтап, қоңырауды ажыратуды станцияға хабарлайды. Жергілікті станциядан тысқары қоңыраулар станциялар арасындағы байланысты орнататын магистральдық желілер арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі заманғы телефон желілерінде мұндай байланыстарда оптикалық талшық кабельдері мен цифрлық технологиялар жиі қолданылады. Өте ұзақ қашықтықта байланыс үшін спутниктік технология қолданылуы мүмкін. Көптеген телефондарда микрофон мен динамик (A2 және A1) тіреуіште орналасқан, бірақ динамик телефонда бұл компоненттер негізде немесе бөлек корпуста орналасуы мүмкін. Желімен қуатталатын микрофон (A2) диафрагмасына келетін дыбыс толқындарына жауап ретінде жиілігі мен амплитудасын өзгертетін модульденген электр тогын шығарады. Пайда болған ток телефон желісі арқылы жергілікті станцияға, содан кейін басқа телефонға (жергілікті станция арқылы немесе үлкен желі арқылы) жіберіледі, онда ол қабылдағыштың катушкасы арқылы өтеді (A3). Катушкадағы өзгермелі ток қабылдағыштың диафрагмасының тиісті қозғалысын тудырады, микрофондағы бастапқы дыбыс толқынын қайта жасайды. Микрофон мен динамикпен қатар, кіріс динамик сигналы мен шығыс микрофон сигналының бір-біріне кедергі жасауын болдырмау үшін қосымша схемалар енгізілген. Бұл гибридтік катушка (A3) арқылы жүзеге асырылады. Кіріс аудиосигналы кедергісі микрофоннан (A2) әлдеқайда төмен болатын резистор (A8) және катушканың негізгі орамы (A3) арқылы өтеді, сондықтан кіріс сигналының барлығы онымен өтеді және микрофонды айналып өтеді. Сонымен қатар, желідегі тұрақты ток резистор-катушка (A8-A3) және микрофон-катушка (A2-A3) тармақтары арасында бөлінеді. Резистор-катушка тармағы арқылы өтетін тұрақты ток кіріс аудиосигналына әсер етпейді. Бірақ микрофон арқылы өтетін тұрақты ток дыбысқа жауап ретінде ауыспалы токқа айналады, ол катушканың (A3) негізгі орамының жоғарғы тармағы арқылы өтеді, ол төменгі негізгі орамнан әлдеқайда аз айналымдарға ие. Бұл микрофондық шығыстың шағын бөлігін динамикке жібереді, ал қалған ауыспалы ток телефон желісі арқылы шығады. Желілік техник тіреуіші телефон желісін сынауға арналған және тікелей әуе желілеріне және басқа да инфрақұрылымдық компоненттерге қосылуы мүмкін телефон.

Қаламаған қоңыраулар

Сұралмаған телефон қоңыраулары – қазіргі заманның бір қиыншылығы. Ондай қоңыраулардың көп таралған түрлеріне әзіл-қалжың, телемаркетинг және ұятты телефон қоңыраулары жатады. Абоненттің нөмірін анықтау қызметі қажетсіз қоңыраулардан қорғауға көмектеседі, бірақ шалушы оны өшіре алады. Тіпті егер соңғы пайдаланушыда абоненттің нөмірін анықтау мүмкіндігі болмаса да, қоңыраулар бастапқы телекоммуникация операторының есептерінде және автоматты түрде нөмірді анықтау арқылы тіркеледі, сондықтан көп жағдайда кінәлінің телефон нөмірін табуға болады. Дегенмен, бұл толыққанды қорғаныш емес: мазалаушылар қоғамдық телефондарды пайдалана алады, кейбір жағдайларда автоматты нөмірді анықтау қызметін бұрмалауға немесе тоқтатуға болады, ал ұялы телефонды теріс пайдаланушылар (белгілі бір шығынмен) "бір реттік" телефондарды немесе SIM-карталарды қолдана алады.

Патенттер

Рабинов, Дж., "Телефон қоңырау көрсеткіші" – 1957 жылғы 12 қараша.