Кіріспе

Ауғанстандағы соғысқа Австралияның үлесі "Операция Слипер" (2001–2014) және "Операция Хайроуд" (2015–2021) деп аталды. Австралия қорғаныс күштерінің (АҚК) операциялары мен жөнелтілген күштердің саны әртүрлі болды, ал АҚК-ның қатысуы екі басты бағытты қамтыды: Ауғанстан және Парсы шығанағы. Бұл іс-шараларға Халықаралық қауіпсіздікке көмектесу күштерінің (ISAF) құрамында жауынгерлік және жауынгерлік қолдау операцияларына қатысқан теңіз, әуе және құрлық күштері жұмылдырылды. 2014 жылдың ортасында Парсы шығанағындағы теңіз және логистикалық қолдау операциялары тиісінше "Маниту" және "Аккордеон" операциялары ретінде қайта аталды.

" Слипер " операциясы

Операция "Слипер" 2001 жылдың соңында басталды және 2014 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды.

Екінші кезең

2005 жылдың тамызы немесе қыркүйегінде Австралия арнайы күштерінің топтық міндеттік күші Ауғанстанға қайта орналастырылды. Бұл топтық міндеттік күшке SASR, 4-ші батальон, Корольдік австралиялық полкі (коммандос), жедел жағдайға жауап беру полкі және логистикалық қолдау қызметкерлері кірді.

Үшінші кезең

2006 жылдың қыркүйек айының басында Ауғанстанның оңтүстігіндегі Урузган провинциясына 1-ші жауынгерлік инженерлік полкі негізінде құрылған, 5-ші/7-ші батальон, Корольдік австралиялық полкі, 6-шы батальон, Корольдік австралиялық полкі және 2-ші кавалерия полкінің қорғаныс элементтерімен бірге қайта құру жөніндегі жұмыс тобы келе бастады. Австралиялық қайта құру жұмыс тобы Голландия басшылығымен жұмыс істейтін провинциялық қайта құру тобының құрамына кірді, бұл топ Голландия басшылығымен құрылған Uruzgan жұмыс тобының бөлігі болып, Тарин Ковттың сыртындағы Forward Operating Base Ripley базасында орналасты. 2007 жылдың сәуірінде қайта құру жұмыс тобын қолдау мақсатында 300 адамнан тұратын арнайы операциялар тобы жөнелтілді, оған командос ротасы, SASR элементтері және жауынгерлік-логистикалық қолдау тобы кірді. 2009 жылдың ортасына қарай бұл сандар 1550-ге жетті. Бұл күштердің артуына қарамастан, қоғамдық пікір сауалнамалары елге әскери күштерді жіберуге қолдау азайып бара жатқанын көрсетті, 2008 жылдың қыркүйегінде жарияланған сауалнама нәтижесінде сауалнамаға қатысушылардың көпшілігі Австралияның елдегі әскери қатысуын жалғастыруға қарсы екені анықталды. 2009 жылдың басында Ауғанстан Ұлттық Армиясының 4-ші (ANA) бригадасының 205-ші Батыр корпусындағы батальондарына бірнеше Операциялық кеңесшілік және байланыс топтары (OMLT) енгізілді, бұл Ауғанстан Ұлттық Армиясын оқыту және серіктестік ету жөніндегі Австралия миссиясының бір бөлігі болды. Осының нәтижесінде RTF қайта құру және кеңесшілік жұмыс тобы болып қайта аталды. Осы кезеңде Аустралияның шағын күштері Ауғанстанда қалды және Голландия, АҚШ және басқа да коалициялық күштермен бірлесіп, Урузган провинциясындағы бүлікшілерге қарсы операцияларға қатысты. 2010 жылдың басында МРТФ қайтадан кеңесшілік жұмыс тобы болып аталды. Бірлескен қару түрлерінің батальондық деңгейдегі ұрыс тобының негізінде құрылған бұл топ инженерлердің қолдауымен мотоатқыштар мен кавалерия күштерінен, сондай-ақ артиллерия және авиация сияқты коалициялық күштерден тұрды. CH-47D Chinook тікұшақтарын пайдаланатын Rotary Wing Group, Force Logistics Asset және RAAF әуе бақылау радары да Кандагарда орналасты. Сонымен қатар, 800 австралиялық логистикалық қызметкер Таяу Шығыстағы әртүрлі жерлерде Ауғанстаннан тыс жерде орналастырылды.

Австралиялық жауынгерлік күштердің кетуі

2013 жылдың қазан айының соңында премьер-министр Тони Эбботт оппозиция жетекшісі Билл Шортенмен бірге Урузғандағы Тарин Коуттағы австралиялық базадағы арнайы салтанатқа барды. Ол әскерлер мен Ауғанстан лидерлерінің алдында: «Австралияның ең ұзақ соғысы аяқталуда. Жеңіспен де, жеңіліспен де емес, біздің осында болуымыздың нәтижесінде Ауғанстанның жақсаруын үміттенеміз» деді. Ауған күштері лагерьті желтоқсанның ортасында өз басқаруына алуға жоспарланған еді. Соңғы жауынгерлік әскерлер 2013 жылдың 15 желтоқсанында елден шығарылды; алайда, шамамен 400 адам Ауғанстанда оқытушылар мен кеңесшілер ретінде қалды және Кандагар мен Кабулда орналасты. 2014 жылдың 1 шілдесінде Таяу Шығыстағы Австралия операцияларын қайта құру барысында «Слипер» операциясы үш жеке операцияға бөлінді: «Слипер» операциясы аясындағы ISAF құрамындағы Ауғанстандағы операциялар; «Маниту» операциясы аясындағы Таяу Шығыстағы теңіз қауіпсіздігі және Аден шығанағындағы қақпайлыққа қарсы күрес; сондай-ақ, Біріккен Араб Әмірліктері сияқты Шығанақ елдеріндегі бірнеше базалардан «Слипер» және «Маниту» операцияларына қолдау көрсету үшін «Аккордеон» операциясы. Шамамен 400 адам «Слипер» операциясына, тағы 550 адам «Аккордеон» операциясының құрамына, ал 250 адам «Маниту» операциясына жөнелтілді. Австралияның Ауғанстандағы операциялары 2014 жылдың желтоқсанында ISAF миссиясы аяқталғанға дейін жалғасуы тиіс еді, ал НАТО-ның 2014 жылдан кейінгі «оқыту, кеңес беру, көмектесу» миссиясына оның үлесі сол кезде әлі бекітілмеген еді. 2014 жылдың желтоқсан айында Ауғанстаннан «Херон» БПЛА-ның соңғы тобы шықты. «Слипер» операциясы 2014 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды, ал Австралияның Ауғанстандағы «оқыту, кеңес беру және көмектесу» миссиясы НАТО басқаратын «Резолютивті қолдау» миссиясының бөлігі ретінде осы күнден бастап «Жоғары Жол» кодын алды. Жаңа миссияға шамамен 400 австралиялық қызметкерлер тағайындалды, оның ішінде кеңесшілер мен оқытушылар, медициналық персонал, күштерді қорғау және логистикалық қолдау қызметкерлері бар. Ауғанстанда 26 мыңнан астам австралиялық қызмет етті. 2018 жылдың маусым айында ABC News австралиялық сарбаздардың Ауғанстанда көліктерінде нацистік свастикаларды көрсеткен суреттерін жариялады. Олардың бұл әрекеттерін сол кездегі премьер-министр Малкольм Тернбулл кешірмеді.

Соғыс қылмыстарын тергеу

2016 жылдың мамыр айында Австралия қорғаныс күштерінің бас инспекторы, генерал-майор Пол Бреретон, 2005 және 2016 жылдар аралығында Ауғанстанда кейбір австралиялық арнайы күштердің қызметкерлері соғыс қылмыстары жасады деген күдіктер бойынша тергеу бастады. 2020 жылдың ақпан айында 55 оқиға тергеліп жатқаны хабарланды, ал 2020 жылдың қараша айында бас инспектор 36 оқиғаны қылмыстық тергеу үшін Австралия Федералды полициясына жолдау және Ішкі істер министрлігінің Арнайы тергеуші кеңсесі мен Ұлттық прокуратура директоры арқылы қылмыстық қудалауға ұсыну қажет деген қорытынды жасады. Бреретонның есебінде Аустралия қорғаныс күштерінің 25 қызметкері Ауғанстандағы ауыр қылмыстарға қатысқандығы туралы сенімді ақпарат бар екені айтылады. Есеп жарияланғаннан кейін Австралия қорғаныс күштерінің бастығы, генерал Ангус Кэмпбелл, «австралиялық сарбаздардың кез келген құқық бұзушылығы үшін» кешірім сұрады. Ауғанстандағы соңғы АҚК қызметкерлері мен дипломаттар 2021 жылдың 18 маусымында елден шықты. Бұл халықаралық күштердің елден кетуінің бір бөлігі болды. 2021 жылдың тамызында Кабул түскеннен кейін, АҚК қызметкерлері Аустралиялық және Аустралия күштеріне көмектескен ауғандарды Ауғанстаннан эвакуациялау үшін пайдаланылды. Осы мақсатта Австралиядан Таяу Шығысқа үш RAAF ұшағы және 250 адам жөнелтілді. Кабулдан алғашқы эвакуациялық рейс 17/18 тамыз түнінде орындалды. Премьер-министр Скотт Моррисон елдегі жағдайға байланысты Аустралия күштеріне көмектескен барлық ауғандарды эвакуациялау мүмкін емес екенін мәлімдеді.

Парсы шығанағы

2001 жылдың қазанынан бастап Австралия Корольдік Әскери-теңіз флоты (RAN) "Слипер" операциясы және одан кейінгі операциялар аясында Ирактың аумақтық суларында және оның төңірегінде үздіксіз қатысуын қамтамасыз етіп келеді. 2001 жылдың желтоқсаны мен 2003 жылдың наурызы аралығында осы операция аймағына RAN кемелерінің төрт ірі алмасуы жүзеге асты. Бұл алмасулардың басты мақсаты – АҚШ, Австралия және Ұлыбритания күштерінің бір бөлігі ретінде, Иракқа қарсы Біріккен Ұлттар Сақшылық Кеңесінің қаулыларын күшіне енгізу үшін теңізде кесу операцияларын жүргізу болды. Бірінші алмасуға Ұлыбритания Корольдігінің Австралия кемелері (HMAS) Сидней, Аделаида және Канимбла кірді. 2002 жылдың ақпан айында HMA кемелері Канберра, Ньюкасл және Маноора, ал 2002 жылдың шілдесінде HMAS Арунта және Мельбурн оларға қосылды. HMAS Kanimbla 2003 жылдың 20 қаңтарында Австралияның Сидней қаласынан "Бастилия" операциясының міндеттерін орындау үшін Перс шығанағына бағыт алды. 16 ақпанда Бахрейнге келгеннен кейін, ол "Слипер" операциясының бастапқы міндеттеріне қайта оралды (Иракқа қарсы БҰҰ санкцияларын сақтау). 2003 жылдың 20 наурызында HMA кемелері Канимбла, Анзак және Дарвин 2003 жылғы Ирак соғысының жауынгерлік кезегіне қатысты, бұл операция "Фалконер" деп аталды; сәуір айында Канимбла Бағдадқа жеткізілген медициналық жабдықтарды жеткізу арқылы "Бағдадқа көмек" операциясын қолдады. 2009 жылдан бастап Таяу Шығыстағы Австралияның әскери кемелері мен ұшақтары Африка мүйісінде пираттыққа қарсы күрес және теңіздік кесу операцияларына, 151-ші Біріккен топтың құрамында қатысып келеді.

Диего Гарсия

Төрт австралиялық F/A 18 Hornet истребитель ұшағы британиялық Үнді мұхиты территориясындағы Диего Гарсия аралындағы АҚШ әскери базасының әуе қорғанысын Талибанға қарсы науқан кезінде қамтамасыз етті. Бастапқы топ No. 77 эскадрилья RAAF күштерінен 2001 жылдың желтоқсанынан 2002 жылдың 10 ақпанына дейін берілді. Осы топты No. 3 эскадрилья RAAF күштерінің тобы алмастырды, ол 2002 жылдың 10 ақпанынан 2002 жылдың 20 мамырына дейін орналастырылды. Диего Гарсияға басқа австралиялық бөлімдер жіберілген жоқ.

Шығындар

Операция "Слипер" Вьетнам соғысынан бергі Аустралияның алғашқы жауынгерлік қазасымен ерекшеленеді, және бүгінгі күнге дейін барлық қаза болғандар Ауғанстандағы операциялар барысында болды. 41 австралиялық әскер қаза тауып, 261-і жараланды, олардың көп бөлігі 2007 жылғы қазан айынан бастап. Тағы бір австралиялық британдық армияда қызмет етіп жатқанда қаза тапты.

Уақыт шкаласы

2001 жылғы 11 қыркүйек: Исламшыл террористер Нью-Йорк пен Вашингтонға шабуыл жасап, 3 мыңға жуық адамды өлтірді. Қараша: алғашқы австралиялық күштер жіберілді. 2002 жылғы 16 ақпан: Сержант Эндрю Расселл (SASR) Ауғанстанда патрульдік көлігі жер минасына шағылысқаннан кейін қаза тапқан алғашқы австралиялық болды. Наурыз: Австралия және коалициялық күштер Пактия аймағын Пәкістанмен шектес аймақтан тазалау мақсатында «Анаконда» операциясын жүргізді. 500-ден астам талиб жауынгерінің қаза болғаны хабарланды. 2006 жылғы шілде: «Перт» операциясы барысында Австралияның арнайы күштері Нидерландтың «Корпс Коммандотропен» әскерлерімен бірлесіп, Ауғанстанның оңтүстігіндегі Тарин-Кот қаласының солтүстік-шығысында орналасқан Хора ауданында тоғыз күнге созылған қатал шайқаста 150 талиб пен «Әл-Қаида» жауынгерін жойды. 2007 жылғы 15-19 маусым: Хора шайқасы. 2008 жылғы 2 қыркүйек: Патрульдеу кезінде жасалған ірі шабуыл кезінде тоғыз австралиялық арнайы күштер сарбазы жарақат алды, оның ішінде үш сарбаздың жағдайы ауыр. 2009 жылғы 16 қаңтар: Труппер Марк Дональдсон (SASR) 2008 жылғы 2 қыркүйектегі қақтығыс кезінде көрсеткен батылдығы үшін Австралияның «Виктория кресімен» марапатталды. Наурыз/сәуір: Арнайы операциялар тобы және «Насаят және қайта құру» тобының австралиялық әскерлері төрт апталық операция барысында кем дегенде 80 талиб жауынгерін жойды. Австралиялық миналарды жою жөніндегі сарапшы қаза тауып, тағы төрт сарбаз жарақат алды. 12 сәуір: Тарин-Коттың солтүстігіндегі Чора аңғарында «Шак Хавел» операциясы кезінде болған қақтығыс «Какарак» шайқасына әкелді. Көтерілісшілердің көптеген қаза болғаны хабарланды, оның ішінде 20 сарбаз қаза тауып, 20-сы жарақат алды, ал австралиялықтардан ешкім зардап шекпеді. Қазан: 2008 жылғы 2 қыркүйектегі шабуыл кезінде жоғалған деп хабарланған Австралия арнайы күштерінің иті Саби аман-есен табылды. 2010 жылғы 21-23 сәуір: Солтүстік Урузғандағы Гизабтағы ақсақалдардың көмекке шақыруына жауап берген Австралия арнайы күштерінің сарбаздары жергілікті тұрғындар көлеңкелі талиб үкіметіне қарсы көтеріліс ұйымдастырғаннан кейін бірнеше күнге созылған қақтығысқа қатысты. Көтеріліс кезінде Гизаб тұрғындары бірнеше талиб жауынгерін тұтқынға алды, содан кейін оларға қайырымдылық ретінде онға жуық көтерілісші шабуыл жасады, қаланың жергілікті қорғаныс күштері австралиялықтар мен коалициялық авиацияның қолдауымен шабуылды тойтарды. Операция нәтижесінде қала тазаланып, көтерілісшілердің қатарында бірнеше адам қаза тапты. 10-14 маусым: Австралия арнайы күштері мен Ауған әскерлері Қандаһар провинциясының Шах-Вали-Кот ауданында шабуыл жасады, нәтижесінде көтерілісшілердің көптеген қаза болды, соның ішінде 100-ге жуық адам қаза тапты. Операция Кандагарды коалициямен тазалауға дайындық барысында жүргізілді және көтерілісшілердің негізгі қауіпсіз баспанасын едәуір бұзды. Бір австралиялық және бір ауғандық сарбаз жарақат алды. Арнайы әуе күштері полкінің капралы Бен Робертс Смит шабуыл кезінде көрсеткен ерлігі үшін Австралияның «Виктория кресімен» марапатталды. 21 маусым: 2-ші коммандос полкінің үш австралиялық сарбазы, оларды тасымалдайтын UH 60 Blackhawk американдық тікұшағы Қандаһар провинциясының солтүстігінде құлаған кезде қаза тапты. Тікұшақтың американдық ұшқышы да қаза тауып, американдық экипаж мүшесі және басқа жеті австралиялық коммандос жарақат алды. 24 тамыз: Батыс Урузғанның Дех Рахвуд қаласындағы талиб күштеріне қарсы үш сағаттық жақын қақтығысқа австралиялық 1-ші насаят тобы мен Ауған ұлттық армиясының сарбаздары қатысты. AH 64 Apache шабуылдық тікұшақтары жақыннан қолдау көрсетті, австралиялық және ауғандық патруль талибтерге ауыр зардап келтіргеннен кейін байланыс үзді, олар тауларға шегінуге мәжбүр болды. 2011 жылғы 30 мамыр: Забуль провинциясында Австралия армиясының CH 47D Chinook тікұшағы апатқа ұшырап, бір австралиялық қаза тауып, тағы бес сарбаз жарақат алды. «Чинук» табылмай, сол жерде жойылды. 9 қыркүйек: Австралияның 3-ші әскери бөлімінде Доан шайқасы болды. 30 қазан: үш австралиялық, бір ауған аудармашы және жеті адам жарақат алды. Бұл оқиға Ауғанстан соғысындағы австралиялық күштер үшін ең қанды оқиға болды және Вьетнамнан бері АДФ үшін ең ауыр оқиға. 2016 жылы Ауғанстандағы австралиялық соғыс қылмыстары туралы айыптауларды тексеруге бағытталған Бреретон есебі басталды. 2018 жылғы 13 маусым: Ауғанстандағы австралиялық сарбаздардың көліктерінде нацистік свастикаларды көрсеткен суреттер баспасөзге тарады. Олардың әрекеттері сол кездегі премьер-министр Малькольм Тернбулл тарапынан айыпталды.

Құны

2001-2002 жылдардан бері Ауғанстандағы операциялардың құны АДФ-тың көптеген қаржы жылдарындағы ең ірі операциялық шығындарын құрады. АДФ-тың Ауғанстанға жылдық шығыны төменде көрсетілген: Жыл 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Барлығы 2007–2016 (A$) Құн (млн.) $575.3 $661 $1381.1 $1221.8 $1800 $122= $8.561 млрд.