Кіріспе

Кілтімен жұмыс істейтін механикалық калькулятор

Комптометр – алғашқы коммерциялық сәттілікке жеткен кілтімен жұмыс істейтін механикалық калькулятор, оны 1887 жылы АҚШ-та Дорр Фелт патенттеген. Кілтімен жұмыс істейтін калькулятор өте жылдам, себебі әрбір кілт басылғанда аккумуляторға өзінің мәнін қосады немесе азайтады, ал тәжірибелі оператор бір мезгілде санның барлық цифрларын, қажет болғанша саусақтарын пайдалана отырып енгізе алады, кейде оларды электрондық калькуляторлардан жылдамрақ пайдалануға болады. Осының салдарынан, арнайы қолданыстарда комптометрлер 1990 жылдардың басына дейін шектеулі мөлшерде қолданылып келді, бірақ мұражай экспонаттарын қоспағанда, олардың барлығы қазір электрондық калькуляторлар мен компьютерлерге алмастырылды. 1887 жылдан 1970 жылдардың ортасына дейін үздіксіз өндірілген, үнемі жетілдіріліп отырды. Механикалық үлгілер жылдамырақ және сенімдірек болды, содан кейін 1930 жылдары электромеханикалық модельдер қатары қосылды. Sumlock Comptometer компаниясы 1961 жылы шығарған ANITA Mark VII моделімен ол толыққанды электрондық есептеу машинасының қозғалтқышын алған алғашқы механикалық калькулятор болды. Осылайша механикалық және электрондық есептеу машиналары арасында байланыс орнатылды. Комптометр негізінен қосу машинасы болғанымен, одан әрі азайту, көбейту және бөлу амалдарын да орындай алатын. Оның пернетақтасы сегіз немесе одан көп бағанадан тұратын, әр бағанада тоғыз кілттен болған. Әртүрлі мақсаттар үшін, соның ішінде валюта айырбастау, уақыт және имперлік салмақтарды есептеу үшін арнайы комптометрлер шығарылды. «Комптометр» атауы бұрын осы типтегі есептеу машиналарын белгілеу үшін кеңінен қолданылған.

Шығу тегі

Контметр — Томас Хиллдің 1857 жылы АҚШ-та патенттелген кілтпен басқарылатын машинасының және 1642 жылы Францияда Блез Паскаль ойлап тапқан Паскалиннің тікелей мұрагері. Паскалиннің енгізу дөңгелектерін Хилл машинасының кілттер бағаналарымен алмастыру арқылы контметр ойлап табылды. Қосу амалы дәл сол тәсілмен орындалады, ал Паскалин де, контметр де 9-дық толықтыру әдісін қолданады, бірақ контметрде оператор өзі шегіліндіні алу үшін дұрыс кілттерді таңдауы тиіс (әрбір кілттің қасына оның 9-дық толықтыруы кішкентай әріптермен жазылған).

Комптометр және комптограф

Контметрдің алғашқы дизайнын америкалық Дорр Э. Фелт патенттеген. Алғашқы екі патент 1887 жылдың 19 шілдесінде және 1887 жылдың 11 қазанында берілді. Екі жылдан кейін, 1889 жылдың 11 маусымында, оған Комптографтың патенті берілді. Комптограф – баспа механизмі бар контметр, ол кілттер жинағын есептеу машинасына ұқсас (кілттер басылғанда тіркелсе де, тұтқа тартылғанда емес), сондықтан жұмыс істеуі баяу және күрделі. Бұл жекеленген әріптермен баспа шығаруды пайдаланған алғашқы баспа машинасының дизайны болды, бұл оның басып шығарылған нәтижесін өте оқылған етті. Алғашқы Комптограф 1889 жылдың желтоқсанында Питтсбург қаласындағы Саудагерлер мен Өндірушілер Ұлттық Банкіне сатылды. Бұл – жазбаларды сақтайтын есептеу машинасының алғашқы сатылуы. Бұл машина қазір Вашингтондағы Смитсонов институтында қойылған. Felt & Tarrant Manufacturing Company компаниясы 1890 жылдары контметрлер мен Комптографтарды өндірді. 1902 жылы Комптограф компаниясы тек Комптографтарды өндіру үшін құрылды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында жабылды. Қырық жылдан кейін, 1950 жылдардың ортасында Comptometer Corporation компаниясы Комптограф атауын 10 кілтті баспа машиналарының бір түрі үшін қайта қолданды.

Жарыс

Контметр арифмометр мен оның түйіндемелерінің басымдығына алғаш рет өндірісте сын салды; бірақ дереу емес, алғашқы жүз машинаны сатуға шамамен үш жыл кетті.

Felt & Tarrant Manufacturing Company компаниясы

1887 жылы 28 қарашада Фелт пен Таррант серіктестік шартына қол қойды. Серіктестік 1889 жылы 25 қаңтарда Felt & Tarrant Manufacturing Company компаниясы ретінде тіркелді. Фирма өздерінің машиналарын да, баспа материалдарын да безендіретін логотипінде Felt & Tarrant Mfg Co деген қысқартуды жиі пайдаланды, ал амперсанд олардың ресми корпоративтік атауының бір бөлігі ретінде "және" сөзінен артық таңдалып алынды.

Комптограф компаниясы

1902 жылы Фелт пен Таррант екінші компания құру жолында ажырасып, екі компанияның акцияларын бөлісуге келісті. Біреуі 51% акцияға ие болып, компанияны бақылауға алды, ал екіншісі қалған 49% акциясы арқылы пайдадан үлес алды. Фелт, Felt & Tarrant Manufacturing Company компаниясының басым акционері болды, ал Таррант Comptograph Company компаниясының басым акционері атанды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Felt & Tarrant Manufacturing Company компаниясы Comptograph компаниясын қайтадан өз құрамына қосты.

Комптометр корпорациясы

Felt & Tarrant Mfg Co компаниясы 1947 жылы акционерлік қоғамға айналып, 1957 жылы атын Comptometer Corporation деп өзгертті.

Bell Punch Company Sumlock Comptometer Ltd. компаниясы

1960 жылы Bell Punch компаниясы Comptometer дизайны мен тауарлық белгісіне британдық құқықтарды сатып алып, оны одан әрі дамытуды жалғастырды. 1961 жылы Sumlock, Bell Punch компаниясының бөлімшесі, Sumlock Comptometer Ltd болып қайта аталды және алғашқы толық электрондық үстел калькуляторы – ANITA Mark VII-ді сатуға кірісті. 1973 жылы Bell Punch компаниясының барлық калькулятор бөлімі Rockwell International компаниясымен сатып алынды. Олар 1976 жылы калькулятор бизнесінен шығып, барлық қызметін тоқтатты.

Виктор Комптометр корпорациясы

1961 жылы Comptometer Corporation компаниясы Виктор есептеу машинасы компаниясымен бірігіп, екеуі Виктор Comptometer Corporation болып құрылды. Микропроцессор революциясынан қиындықпен өткенімен, бүгінгі күнге дейін Виктор Технологиясы LLC ретінде қызмет етеді.

Ағаш қораптар

Алғашқы машиналар ағаш қораптарды пайдаланып жасалды, бұл оларды жеңіл, бірақ сынғыш етті. Оларды "Woodies" деп атады, және 1887 мен 1903 жылдар аралығында шамамен машина салынды. Өндірістің алғашқы жылдарында екі маңызды жақсарту жасалды: біріншісі – азайту операцияларын жылдамдату үшін көшіруді тоқтатуға арналған батырмаларды енгізу, екіншісі – пернелер бағаналарын түстер бойынша топтастыру (алғашқы екі бағана, жүздіктерді көрсететін, үштен үштен басқа). Фелт өзінің машинасына үздіксіз жеті патент енгізіп, жетілдірді. Олардың ішінде Комптографқа алған патенттері де болды. Әр қатар пернелер жоғарыдағысынан және төмендегісінен сезімталдық бойынша ерекшеленеді: жұп қатарларда дөңгелек және көтеріңкі пернелер, ал тақ қатарларда жалпақ және сопақ пернелер бар. Алғашқы машиналардың металл жиектері бар пернелері сол дәуірдегі теру машиналарын (жазу машиналарының) пернелеріне ұқсас. Пластмассадан жасалған пернелер де ерте пайда болды, бірақ олардың қатарларында мұндай сезімталдық айырмашылығы жоқ. "Woodies" үш бөліктен тұратын нөлдеу механизміне ие болды: рычаг, рычаг тоқтағышы және тұтқа. Машинаны қайта орнату үшін, алдымен рычагты тоқтағышқа дейін итеріп, тұтқаны айналдыра бастаңыз, нәтиже сандары қозғалған кезде рычагты босатыңыз. Барлық нәтиже сандары нөлге дейін қайта орнатылғанша тұтқаны айналдыруды жалғастырыңыз.

А үлгісі

Барлық модельдер, осы модельден бастап, металл корпусы бар, бірақ А модельінде алдыңғы жақтағы шығыс дисплейі үшін жылтыратылған шыны панелі бар. Бұл модель 1904 жылдан 1906 жылға дейін өндірілді. 762,520 және 762,521 патенттерінде сипатталған, ол кілттерді басқаруға қажетті қуатты алдыңғы модельге қарағанда төрт есе азайтатын жаңа тасымалдау механизмін ұсынады. Сондай-ақ, ол пернелерді бір мезгілде басуға мүмкіндік беретін дуплекс мүмкіндігін енгізеді. Соңында, ол машинаны қалпына келтіру үшін бір ғана рычаг және оның бір алға-артқа қозғалысын ғана қажет ететін жеңілдетілген тазалау механизмін ұсынады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың кейбір жарнамаларында "офистің пулеметі" деп аталған бұл модель келесі қырық жылға сақталатын форма мен механизмді дамыта бастады.

B, C, D үлгілері

Бұл модельдер 1907 жылдан 1915 жылға дейін жасалған. Олардың бәрінің металл корпусы аяқ киім қорабы тәрізді, және осы корпус Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін қолданылып келді.

Е үлгісі

Бұл типтегі машиналар өте сирек жасалды, бірақ барлығы 1913 және 1915 жылдар аралығында өндірілді. Бұл – "Бақыланатын перне" қауіпсіздік жүйесін енгізген, қателерді анықтау механизмінің бір бөлігі болған көшкін машинасы. Егер перне нәтижеге қосылу үшін жеткілікті басылмаса, пернетақтаның көп бөлігі тоқтатылып қойылатын еді. Бұл механизм жұмыс іске қосылғанда, қате болған бағаннан басқа барлық пернелердің бағандары тоқтатылатын. Сондықтан оператор сұраныс бағанды тауып, санды қайтадан енгізіп, операцияны жалғастыру үшін босату пернесін басып, пернетақтаны аша алатын. Әр перне үш жағынан металл пластинамен қоршалған. Бұл қателерді анықтау механизмі жұмыс іске қосылғанда пернені тоқтату үшін қолдау құралы ретінде пайдаланылды. Тоқтату механизмі келесі модельдерде корпус ішіне көшірілді.

F үлгісі

Бұл модельдің өндірісі 1915 жылы басталды және бес жылға созылды. Қате табу жүйесі корпус ішіне орналастырылған, ал босату түймешігі қызыл түсті. Бұл машина алдыңғы және артқы панельдерінде Comptometer логотипі басылмаған соңғы модель.

H, J, ST үлгілері

1920 жылдан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін өндірілген бұл модельдерде бұрынғы машиналардың барлық жетістіктері қамтылған. "Comptometer" логотипі олардың алдыңғы және артқы панельдеріне жазылған, сондай-ақ бұрынғы екі модельмен бірге енгізілген қызыл босату пернесі бар. ST (SuperTotalizer) екі дисплейлік шығару тізіміне және аралық нәтижелерді жасауға мүмкіндік беретін екі қосымша рычагқа ие. Оператор басып тұрған әрбір перне жоғарғы дисплей тізіміне қосылады, бұл аралық нәтиже құрайды, ол оператор оң жақ алдыңғы рычагты қолданғанда (оны нөлге келтіре отырып) төменгі дисплей тізіміне қосылады. Төменгі дисплей тізімі сол жақ рычагты пайдаланып тазартылғанға дейін аралық нәтижелерді жинақтайды. Бұл үш модель 1907 жылы B модельмен енгізілген «жәшік» дизайнының соңғы үлгілері болып табылады.

K үлгісі

Бұл электрлік модель 1930 жылдардың ортасында ұсынылды, бірақ механикалық модельдерді қолдану оңай болғандықтан және күтімі арзан болғандықтан, аса үлкен сәттілікке қол жеткізбеді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі үлгілер

Модельдер алюминийді қолдану арқылы жеңілдейді және ішкі механикалық дизайнды жетілдіруге ие болады. Механикалық және электрлік модельдер ұсынылады. Олардың сыртқы түрі М үлгісіндегі машиналарға ұқсас. 3D11 моделі M үлгісін, ал электрлік 992 моделі K үлгісін ығыстырады. 3D11 және 992 үлгілерінің негізгі сыртқы өзгерісі – пернелердің жасыл түстің екі тонды болуы және бұрынғы стильге қарағанда шамамен екі есе тереңдеу болуы, бұл оларды анықтауды өте оңай етеді. Сондай-ақ, құлыпты ашу пернесі (қызыл) пернетақтаның оң жоғарғы бұрышынан ортаға, 'бір' пернелерінің астына жылжытылды, осылайша оны бас бармақпен басқаруға болады. K үлгісіндегі электрлік мотор қосқыш арқылы қосылып, пайдалану кезінде үздіксіз жұмыс істеді. 992 үлгісінде микропереключатель болды, ол кез келген перне басылғанда моторды іске қосып, перне әрекеті аяқталғаннан кейін өшіретін. Бұл мотордың тозуын дерлік жойды. Осы кезеңнің ең маңызды жаңа дизайндары Sumlock comptometer Ltd компаниясынан шықты, ол бәсекеге екі жыл бұрын алғашқы толық электрондық үстел калькуляторларын ұсынды. Олар – 1961 жылы таныстырылған және Еуропа континентінде сатылған ANITA Mark VII және сол жылы таныстырылған, Ұлыбританияда және әлемнің қалған бөлігінде сатылған, сәл жақсартылған ANITA Mark VIII. Екеуі де 1962 жылы өндіріске түсті. Comptometer пернетақтасы бар соңғы ANITA машинасы – 1965 жылы ұсынылған ANITA mk 10, ол әлі де салқын катодтық коммутациялық түтіктерді қолданды және 1968 жылы 10 пернелі ANITA mk 11 машинасымен алмастырылды. Sharp компаниясының алғашқы толық транзисторлық үстел калькуляторы CS 10A COMPET 1964 жылдың жазында ұсынылды, ол да Comptometer типті пернетақтаға ие болды.