Кіріспе

Ирландиялық компьютер бағдарламашысы, автор және кәсіпкер (1954 жылы туған), O'Reilly Media компаниясының негізін қалаушы.

Тимоти О'Райли (6 маусым 1954 жылы туған) – ирланд-американдық автор және баспагер, O'Reilly Media (бұрын O'Reilly & Associates) компаниясын құрған адам. Ол «ашық код» және «Web 2.0» терминдерін кеңінен танымал етті.

Білім және ерте өмір

Ирландияның Корк округінде дүниеге келген Тим О'Райли шаңырағымен бірге нәресте кезінде Калифорния штатының Сан-Франциско қаласына көшіп келді. Жасөспірім шағында ағасы Шонның ынталандыруымен О'Райли жазушы Джордж Саймонның ізімен ерді, ол жалпы семантика бағдарламасының жақтаушысы болған. 1973 жылы О'Райли классикалық әдебиеттерді оқу үшін Гарвард колледжіне түсіп, 1975 жылы «Бакалавр» академиялық дәрежесін үздік дипломмен аяқтады. О'Райли Гарвардта бірінші курста оқығанда Джордж Саймон апатта қаза тапты. Ол сонымен қатар ғылыми-фантастика жазушысы Франк Герберт туралы жақсы қабылдаған кітап жазды және Герберттің эсселері мен сұхбаттарының жинағын редакциялады. О'Райли 1977 жылы техникалық жазушы ретінде жұмыс істеуге кірісті. 1983 жылы компьютерлік нұсқаулықтарды жариялай бастады, Массачусетс штатының Ньютон қаласындағы қайта жаңартылған сарайда өз бизнесін құрды, онда онға жуық қызметкер бір ашық бөлмеде жұмыс істеді. Венчуралық капиталист ретінде О'Райли Fastly, Blogger, Delicious сияқты компанияларға инвестиция жасады. 2017 жылы О'Райлидің «WTF? Болашақ қандай және неге ол бізге байланысты?» атты кітабы жарық көрді, онда ол технологияның салдары мен адамның өмірлік тәжірибесін жақсарту әлеуеті туралы талқылайды.

Қолдау

О'Райли көптеген мәселелер бойынша белсенді жұмыс істеді және компаниясының "ұзақ жылдар бойы жақтаушылық, мемдер жасау және насияттау" тарихымен мақтанады. Ол адамдар қолданатын терминологияны өзгертуге бағытталған "мем инженериясы" деген әдіс әзірледі.

Алғашқы себептері

1996 жылы О'Райли TCP/IP NT жұмыс станцияларындағы 10 қосылым шектеуіне қарсы күресті, АҚШ Әділет министрлігіне, Билл Гейтске және CNN-ге Интернет әлі даму кезеңінде екенін және шектеулер технологияның толық потенциалына жете алмай тұрып-ақ оны қанауға әкелуі мүмкін деген алаңдаушылық білдірген хат жазды. 2001 жылы О'Райли Amazon.com компаниясымен дауға түсті, Amazon-ның «бір клик» патентіне, сондай-ақ осы патентті қарсыласы Barnes & Noble компаниясына қарсы қолдануына қарсы шықты. Наразылық О'Райли мен Amazon.com негізін қалаушы Джефф Безостың Вашингтонға патенттік реформаны лоббилеу үшін баруымен аяқталды.

Ашық бастапқы кодты бағдарламалық қамтамасыз ету

1998 жылы О'Райли ашық бастапқы код терминімен еркін бағдарламалық құралды қайта брендтеуге көмектесті. О'Райли ашық бастапқы кодтың рөлін Интернеттің дамуынан бөліп қарастыруға болмайды дейді, кеңінен қолданылатын TCP/IP протоколы, sendmail, Apache, Perl, Linux және басқа да ашық бастапқы платформаларды мысалға келтіреді.

Веб 2.0

2003 жылы доткомдардың құлдырауынан кейін O'Reilly Media компаниясының корпоративтік мақсаты компьютер индустриясындағы ынтаны қайта жандандыру болды. O'Reilly компаниясының басшысы Дейл Догерти, ойын-сауық сессиясы кезінде «Web 2.0» фразасын қолданды. Көбінесе O'Reilly-ге Web 2.0 фразасын танымал ету еңбегімен баға берілсе де, бұл терминнің бастауы 1999 жылы оны ұсынған Дарси ДиНуччиге тиесілі. O'Reilly 2000 жылғы дотком құлдырауынан кейін вебтің қайта жандануын бейнелейтін және осы жанданудың белгісі саналатын «ұжымдық интеллектті пайдалану» үшін жалпы термин ретінде бұл фразаны танымал етті. 2004 жылы O'Reilly алғаш рет «атқарушылар конференциясын» ұйымдастырды, оған бес жүз технология және бизнес лидерлері шақырылды, ал 2005 жылы іс-шараның көпшілікке арналған нұсқасы өтті. 2006 жылдан бастап «Web 2.0 Summit» деп аталған іс-шара жыл сайын 2011 жылға дейін жалғасты. O'Reilly және O'Reilly Media қызметкерлері «2.0» тұжырымдамасын баспа және үкіметтік конференциялар сияқты басқа да салаларда қолданды. O'Reilly Интернет операциялық жүйесінің медиа, төлемдер, сөзді тану, геолокация және жеке сәйкестендіру сияқты әртүрлі кіші жүйелерден тұратынын көздейді. Ол адам денесінің биомына ұқсастық келтіреді, онда адам жасушаларынан гөрі бактериялар көп (жақында бұл қатынас 1,3:1 деп есептелді), бірақ миллиондаған басқа организмдердің әрқайсысы өз мүддесін қуалайды, бірақ олардың барлығы бірігіп ынтымақтастық желісін құрайды.

Үкімет платформасы

О'Райли «үкімет – платформа» немесе «Үкімет 2.0» деген идеяны таратуда. Ол алгоритмдік реттеуді, ашық деректердің кері байланысы арқылы үкіметтік саясатты үздіксіз бақылау және өзгертуді ең жақтаушысы саналады.

Ішкі көз

2001 жылы О'Райли ұйымдар ішінде ашық бастапқы код сияқты мәдениетті қалыптастыру және ашық бастапқы кодты бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу тәжірибесін пайдалану мақсатында "ішкі бастапқы код" терминін енгізді, осылайша ұйым меншікті бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуді жалғастыра алады, бірақ оның әзірлеу процесін ішкі қолдануға ашады.

Алгоритмдік назар аудару рентасы

Алғашқыда Тим О’Рейли ұсынған және Илан Штраус пен Мариана Мазукатомен бірлесіп дамытылған "алгоритмдік назар үшін алым" дегені – платформаның алгоритмдерін пайдаланушылардың назарын платформаға көбірек пайда немесе тиесілілік әкелетін контентке бағыттау үшін пайдалануды білдіреді. Бұл пайдаланушылардың, үшінші тарап компаниялардың, контент жасаушылардың, веб-сайт дамытушылардың және т.б. өзара әрекеттесетін жүйесіне зиян келтіреді. Алгоритмдер пайдаланушыға көрсетілетін ақпараттың сапасын төмендетіп, пайдалы төлем алынған және әдетке айналдыратын контентті пайдаланушылардың қажеттіліктерін ең жақсы қанағаттандыратын "табиғи" контенттен бұрын жылдамдату арқылы жұмыс істейді. Amazon және оның үшінші тарап сауда алаңындағы өнімдерді іздеу нәтижелеріне (көшірілген) жарнамалық нәтижелерді қосу арқылы іздеу нәтижелерінің сапасын нашарлау қабілетіне қатысты егжей-тегжейлі зерттеу жүргізілді. Бұл құбылыстың теориялық (құқықтық-экономикалық) негіздері басқа мақалада талқыланады.

Жеке өмір

Гарвардты бітіргеннен кейін О'Райли алғашқы әйелі Кристинаға үйленді және олар Бостон аймағына көшіп кетті. Ол – АҚШ-тың бұрынғы бас технологиялық директорының орынбасары, сондай-ақ «Америка үшін код» ұйымын құрған және бұрынғы атқарушы директоры.