Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландия королевасы (даулы) 1286–1290 жылдары.
Queen of Scots (disputed) from 1286 to 1290
Басқа шотланд королевалары мен принцессалары Маргарет
other Scottish queens and princesses called Margaret
Маргарет (Маргрета, Майгрид; 1283 жылдың наурыз немесе сәуірі – 1290 жылдың қыркүйегі), Норвегияның қызы деп белгілі, 1286 жылдан өліміне дейін Шотландия тағына үміткер болды. Ол ешқашан тәж кигізілмегендіктен, монарх ретіндегі мәртебесі белгісіз және тарихшылар арасында пікірталас тудырып отыр. Маргарет Норвегия королі Эрик II мен Шотландия королевасы Маргареттың қызы еді. Анасының әкесі, Шотландия королі Александр III билігінің соңында ол оның жалғыз тірі қалған ұрпағы және танылған мұрагері болды. Александр III 1286 жылы қайтыс болды, оның кейін дүниеге келген баласы тірі тумады, және Маргарет таққа мұрагер атанды. Жасы кішкентай болғандықтан, ол Шотландияға емес, Норвегияда қалды. Оның әкесі мен шотланд көшбасшылары оның Англия королі Эдуард I-нің ұлы Эдуард Кернарфонға үйленуі туралы келісімге келді. Ақыры ол 1290 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияға жіберілді, бірақ Оркнейде қайтыс болды, бұл Шотландия тажы үшін он үш талапкер арасындағы мұрагерлік дауды бастады.
Margaret (Margrete, Maighread; March or April 1283 – September 1290), known as the Maid of Norway, was the queen designate of Scotland from 1286 until her death. As she was never crowned, her status as monarch is uncertain and has been debated by historians. Margaret was the daughter of King Eric II of Norway and Margaret of Scotland. By the end of the reign of her maternal grandfather, King Alexander III of Scotland, she was his only surviving descendant and recognized heir presumptive. Alexander III died in 1286, his posthumous child was stillborn, and Margaret inherited the crown. Owing to her young age, she remained in Norway rather than going to Scotland. Her father and the Scottish leaders negotiated her marriage to Edward of Caernarfon, son of King Edward I of England. She was finally sent to Great Britain in September 1290, but died in Orkney, sparking off the succession dispute between thirteen competitors for the crown of Scotland.
Балалық шағы
Маргарет, Норвегияның қыз патшасы, Норвегия королі Эрик II мен оның бірінші әйелі, Шотландия королі Александр III-нің қызы Маргареттің жалғыз баласы болды. Ол 1283 жылдың наурыз айы мен 9 сәуір аралығында Норвегияның оңтүстік-шығысындағы жағалау қаласы Тенсбергте дүниеге келді, сол кезде анасы босанудың салдарынан қайтыс болды. Он бес жасқа толған және патшалық билігі шектеулі болған Эрик патша қызының болашағы туралы көп нәрсе айта алмады. Оның орнына, кішкентай Маргаретті Норвегияның белгілі магнаты, Берген епископы Нарве күтіп бақты. Маргареттің Берген қаласында тәрбиеленуі оның болашақ некесінің елдің сыртқы саясаты үшін маңызды болуы күтілгенін көрсетеді. 1281 жылғы Эрик Норвегия мен Маргарет Шотландияның некесін реттеген келісімде, егер Александр патшаның заңды ұлдары болмаса және оның заңды ұлдарының да ұлдары болмаса, шотланд ханшайымы мен оның балалары Шотландия тағына мұрагер болары айтылған. Сондай-ақ, қыздарының Норвегия тағына "дәстүр бойынша" мұрагер бола алатыны да көрсетілген. Шотландия тарапы алданған секілді, себебі 1280 жылы жазылған Норвегияның мұрагерлік заңы тек еркектерге мұрагерлік құқығын берді, яғни Маргарет әкесінің патшалығына ие бола алмады.
Margaret, Maid of Norway, was the only child of King Eric II of Norway and his first wife, Margaret, daughter of King Alexander III of Scotland. She was born in Tønsberg, a coastal town in southeastern Norway, between March and 9 April 1283, when her mother died, apparently from the complications of childbirth. Aged fifteen and possessing little royal authority, King Eric did not have much say about his daughter's future. The infant Margaret was instead in the custody of the leading Norwegian magnate, Narve, Bishop of Bergen. Margaret's upbringing in the city of Bergen shows that her future marriage was expected to be important to the kingdom's foreign policy. The 1281 treaty arranging the marriage of Eric of Norway and Margaret of Scotland specified that the Scottish princess and her children would succeed to the throne of Scotland if King Alexander died leaving no legitimate sons and if no legitimate son of King Alexander left legitimate children. It also stated that the couple's daughters could inherit the Norwegian throne "if it is the custom". The Scottish party seems to have been deceived because the succession law of Norway, codified in 1280, provided only for succession by males, meaning that the Maid could not have succeeded to her father's kingdom.
Мұрагерге үміткер
Александр, Маргарет анасының ағасы және Шотландия королінің соңғы тірі баласы, 1284 жылдың 28 қаңтарында қайтыс болды. Маргарет – Александр III-нің жалғыз тірі туысы болып қалды. Король ұлының жесірі, Фландриялық Маргарет жүкті екенін анықтауға асықпады. 5 ақпанда ол он үш граф, жиырма төрт барон және үш клан басшысын Скоунға шақырып, егер ол ұл немесе қыз қалдырмай қайтыс болса және ұлына қайтыс болғаннан кейін бала тумаса, оның немересін мұрагер ретінде мойындауға ант бердірді. Сәуір айына қарай, жас Александрдың жесірі бала күтпейтіні және Маргарет мұрагер екені анық болды. Александр III-нің әйелі, Англия королі I Эдуардтың қарындасы Маргарет 1275 жылы қайтыс болды, ал ол талап еткен ант оның енді қайта үйленуге ниеттенгенін көрсетеді. Сол айда Эдуард Александр III-ке ұлының өліміне байланысты көңіл айтқанда, ол: «Сіздің туысыңыз, сіздің немереңіздің қызы, қазір біздің мұрагеріміз арқылы әлі көп жақсылық болуы мүмкін», – деп жауап берді, бұл екі король Маргарет үшін лайықты неке талқылап жүрген болуы мүмкін екенін көрсетеді. Александр мен оның салтанатты тұлғалары ағылшынмен одақ құруға үміттене алды. Александр король 1285 жылдың 14 қазанында тағы бір балаға ие болу ниетімен Дрёнің Иоландасына үйленді. 1286 жылдың 18 наурыз күні кешке ол, кеңеске қарамастан, дауылды ауа-райында атпен королева Иоландамен кездесуге кетіп, ертесіне мойны сынған күйі өлген күйде табылды.
Alexander, brother of Margaret's mother and the last surviving child of the King of Scotland, died on 28 January 1284. The Maid was left as the only living descendant of Alexander III. The King did not wait to discover whether his son's widow, Margaret of Flanders, was pregnant. Already, on 5 February, he had all thirteen earls, twenty four barons, and three clan chiefs come to Scone and swear to recognize his granddaughter as his successor if he died leaving neither son nor daughter and if no posthumous child was born to his son. By April it had presumably become clear that the young Alexander's widow was not expecting a child and that Margaret was the heir presumptive. Alexander III's wife, another Margaret, sister of King Edward I of England, had died in 1275, and the oath he exacted strongly implied that he now intended to remarry. When Edward expressed his condolence to Alexander III that month for the death of his son, the latter responded that "much good may come to pass yet through your kinswoman, the daughter of your niece who is now our heir", suggesting that the two kings may have already been discussing a suitable marriage for Margaret. Alexander and his magnates may have hoped for an English match. King Alexander took a new wife, Yolanda of Dreux, on 14 October 1285, hoping to father another child. On the evening of 18 March 1286, he set out, in stormy weather on horseback, against advice, to meet with Queen Yolanda, only to be found dead with a broken neck the next day.
Қыздар мен әйелдер
Александр патшаның күтпеген өлімінен кейін шотландтық саудагерлер патшалықтың болашағын талқылау үшін жиналды. Олар тақты заңды мұрагерге сақтауға ант берді және Шотландияның қамқорлары деп аталатын алты регентті елді басқаруға таңдады. Патша Александр III қайтыс болған кезде мұрагерлік жолы анықталғанмен, Маргареттің таққа отыруы әлі де кепілдіксіз еді: оның әкесінің анасы, королева Иоланда жүкті еді және бала таққа отырады деп күтілді. Сәуірде парламентте Аннандейлдің 5-ші лорды Роберт Брюс және Галлоуэй лорды Джон Баллиол арасында дау болды. Брюс Маргареттің мұрагерлігіне қарсы болған болуы мүмкін, немесе екеуі де Иоланданың баласынан кейін таққа отыру құқығын таласқан болуы мүмкін. Королева Иоланда қарашада өлі туған бала тауып, бірнеше айдан кейін король Эриктың ең көрнекті кеңесшісі Маргарет үшін патшалықты иелену үшін Шотландияға келді. Брюс өзінің ұлы Роберт, Каррик графымен бірге бүлік көтерді, бірақ 1287 жылдың басында жеңіліске ұшырады. Жағдайдың тұрақсыздығы король Эриктің үш жасар қызының Норвегиядан Шотландияға баруына кедергі келтірді.
Following the unexpected death of King Alexander, Scottish magnates gathered to discuss the kingdom's future. They swore to preserve the throne for the right heir and chose six regents, known as guardians of Scotland, to govern the country. Although the succession had been laid out by the time King Alexander III died, Margaret's accession was not yet assured: her stepgrandmother, Queen Yolanda, was pregnant and the child was expected to succeed to the throne. There was a dispute in parliament in April involving Robert Bruce, 5th Lord of Annandale, and John Balliol, Lord of Galloway. Bruce may have opposed the Maid's succession, or the two men may have both claimed to be next in line to the throne after Yolanda's child and Margaret. Queen Yolanda delivered a stillborn child in November, and within a few months King Eric's most prominent councillor, no, arrived in Scotland to claim the kingdom for Margaret. Bruce raised a rebellion with his son, Robert, Earl of Carrick, but was defeated in early 1287. The precariousness of the situation made King Eric reluctant to see his three year old daughter leave Norway for Scotland.
Некеге тұру туралы келіссөздер
1289 жылдың мамыр айында Эрик II корольдердің «ханым және патшайым» деп атаған Маргареттің болашағы туралы пікірталастың бір бөлігі ретінде Эдуард I-ге елшілер жіберді. Маргарет әлі әкесімен бірге болғандықтан, шотландтар екі король арасындағы келіссөздерді тек қана бақылай алды. Эрик Эдуардқа борышты болды, ал Эдуард осы жағдайды барынша тиімді пайдалануға ниеттенді. Брюс серіктес болған қорғаншылар қазан айында Солсбериде ағылшын және норвегиялық елшілермен кездесті. 1289 жылдың 6 қарашасында Солсбери шарты жасалды, онда «патшайым және патшалықтың мұрагері» Эрик пен Маргарет Эдуардтан өз шөбересінің игілігі үшін араласуын сұрады, осылайша ол «басқа корольдер өздерінің корольдіктерінде істейтіндей, оны тағайындап, одан пайда көре алады». Маргарет 1290 жылдың 1 қарашасына дейін тікелей немесе Шотландия арқылы Англияға жіберуі керек еді. Шотландтар Эдуардқа Шотландияның бейбіт және қауіпсіз екенін сендіргеннен кейін, ол оны оларға жіберетін еді. Эдуардқа оның күйеуін таңдауға рұқсат берілді, бірақ оның әкесі бұл таңдауға вето құқығын сақтап қалды. Эдуардтың өтініші бойынша 1289 жылдың 16 қарашасында Маргареттің үлкен ағасының ұлы Эдуард Каернарфонға үйленуіне рұқсат беретін Папаның жарлығы шығарылды. Қорғаншылар және басқа да дін қызметкерлері мен салтанатты тұлғалар «Шотландияның ханымы, біздің ханымымыз Маргарет ханымға» ағылшын үйленуін қатты қолдайтындарын жазды. Маргареттің күйеуі король болатыны айқын болды, ал Эдуард өз ұлының таққа отыруын жеделдету үшін Маргаретті патшайым деп атауға батылдықпен тоқталды, бірақ шотландтар оны әдетте тек өздерінің ханымдары деп сипаттады. Маргареттің некесі, қалың малы, мұрагерлігі және Англия мен Шотландия арасындағы күтілетін жеке одақтың мәні туралы келіссөздер 1290 жылға дейін жалғасты. Мамыр айында дипломатиялық қиындықтарға байланысты жақсы жабдықталған кеме «Қызды» әкеле алмады. 18 шілдеде келісілген Биргем шартында Шотландия жеке одаққа қарамастан толық тәуелсіздігін сақтайтыны және Маргарет Сконде монарх ретінде таққа отыратыны көрсетілді.
In May 1289, Eric II sent envoys to Edward I as part of the kings' unfolding discussion about the future of Margaret, whom they called "lady and queen". As Margaret was still with her father, the Scots could only observe the negotiations between the two kings. Eric was indebted to Edward, and Edward was determined to make the most of the situation. The guardians, accompanied by Bruce, finally met with English and Norwegian envoys at Salisbury in October. The Treaty of Salisbury was drawn up on 6 November 1289, stating that Eric and Margaret, "queen and heir of the kingdom", asked Edward to intervene on behalf of his grandniece so "that she could ordain and enjoy therein as other kings do in their kingdoms". Margaret was to be sent, by 1 November 1290, to England directly or via Scotland. Once the Scots could assure Edward that Scotland was peaceful and safe, he would send her to them. Edward was allowed to choose her husband, though her father retained the right to veto the choice. At Edward's request, a papal dispensation permitting Margaret to marry her granduncle's son, Edward of Caernarfon, was issued on 16 November 1289. The guardians and other prelates and magnates wrote that they were firmly in favour of the English match for "the lady Margaret queen of Scotland, our lady". It was strongly implied that Margaret's husband would be king, and Edward insisted on referring to Margaret as queen in order to speed up the accession of his own son, although the Scots themselves normally described her only as their lady. Negotiations about Margaret's marriage, dower, succession, and the nature of the intended personal union between England and Scotland continued into 1290. A lavishly provisioned ship failed to fetch the Maid in May because of diplomatic difficulties. The Treaty of Birgham, agreed on 18 July, provided that Scotland was to remain fully independent despite the personal union and that Margaret alone would be inaugurated as monarch at Scone.
Өлімге апаратын жол
1290 жылдың тамыз айының соңында Маргарет Бергеннен Ұлыбритания аралына теңіз жолымен аттануға дайындалып жатты немесе жолға шыққан болатын. Кеме оның әкесіне тиесілі болған, бірақ ол онымен бірге жолға шықпады; оның сүйемелдеушілерінің ең белгілілері епископ Нарве мен барон Торе Хоконссон еді. Ол, әдетте, жақсы денсаулықпен кемеге мінген, бірақ саяхат барысында ауырып қалды. Кеме шамамен 23 қыркүйекте Шотландия жағалауындағы норвегиялық архипелаг – Оркней аралына жетті. Оркнейде бір аптаға дейін тамақтан уланғандықтан немесе, одан да аз мүмкіндікпен, теңіз ауруынан зардап шеккен Маргарет 1290 жылдың 26-29 қыркүйек аралығында епископ Нарвенің құшағында қайтыс болды. Бала патшайымның тағына отыру рәсіміне Скон қаласында жиналған шотланд ақсүйектері оның өлімі туралы қазан айында білді. Оның денесі Бергенге қайтарылды, онда король Эрик қызының кім екенін анықтау үшін табутты ашуды талап етті. Содан кейін ол оны қазір бұзылған Христос шіркеуінің солтүстік қабырғасына жерледі.
By late August 1290, Margaret was preparing to sail from Bergen to the island of Great Britain or was already at sea. The ship was her father's but he did not accompany her; the most prominent men in her entourage were Bishop Narve and Baron Tore Håkonsson. She presumably embarked in good health but became ill during her journey. The ship landed in Orkney, a Norwegian archipelago off the coast of Scotland, on about 23 September. Having suffered on Orkney for up to a week from either food poisoning or, less likely, motion sickness, Margaret died between 26 and 29 September 1290 in the arms of Bishop Narve. The Scottish magnates, who had assembled at Scone for the child queen's inauguration, learned about her death in October. Her body was returned to Bergen, where King Eric insisted on having the coffin opened to confirm his daughter's identity. He then had it buried in the north wall of the chancel of Christ Church, now destroyed.
Мұра
Маргарет – арыстан патша Вильгельмнің соңғы заңды ұрпағы еді. Мұрагерлікке он үш адам талап қойды, олардың ең танымалдары – Брюс және Балиоль. Король Эрик Шотландия тажына да жартылай талап етіп, 1299 жылы қайтыс болды. 1301 жылы оның орнына неміс әйелі, жалған Маргарет кіріп, ол бағанаға байланып өртенді. Тарихшылар Маргаретті королева деп санау керек пе және оны Шотландия монархтарының тізіміне қосу қажет пе деген мәселеде пікірталас жүргізеді. Ол ешқашан таққа отырған жоқ, ал Шотландиядағы замандастары оны сирек патшайым деп атап, көбінесе «ханым» деп қана қарады. Ол қайтысынан кейін өткен Ұлы Сот мәжілісінде Шотландияның «ханымы», «мұрагері» немесе «ханымы және мұрагері» деп аталды. Алайда, 1286 жылдың соңында шығарылған құжаттарда «кім болса да патша» деген сөз қолданылмады, бұл тақтың Маргаретпен толыққандай есептелетінін көрсетеді. Папа Николай IV Маргаретті Шотландияның монархы деп санап, оған Мэтью де Крамбеттің епископ сайлауы туралы бұйрық жіберді. Қазіргі тарихнамада ол көбінесе «королева» деп аталады, ал анықтамалық кітаптар оның билігінің басталу күні ретінде Александр III қайтыс болған 19 наурыз 1286 жылды көрсетеді.
Margaret was the last legitimate scion of the line of King William the Lion. Thirteen men laid claim to succession, most notably Bruce and Balliol. King Eric half heartedly claimed the Scottish crown as well, and died in 1299. In 1301 she was impersonated by a German woman, False Margaret, who was burned at the stake. Historians debate whether Margaret should be considered a queen and included in the list of Scottish monarchs. She was never inaugurated, and her contemporaries in Scotland described her as queen very rarely, referring to her instead as their "lady". She was called Scotland's "lady", "heir", or "lady and heir" during the deliberations of the Great Cause after her death. On the other hand, documents issued from late 1286 no longer refer to the "king whosoever he may be", indicating that the throne may have been regarded as already occupied by Margaret. Pope Nicholas IV considered Margaret to be the monarch of Scotland and treated her as such, sending to her a bull regarding the episcopal election of Matthew de Crambeth. In modern historiography she is nearly unanimously called "queen", and reference books give 19 March 1286, the date of Alexander III's death, as the start of her reign.
Отбасылық ағашы
Маргареттің туыстық байланыстары Солтүстік теңіздегі Норвегия, Шотландия және Англия патшалықтары арасындағы бейбітшілікті сақтау мақсатымен жүргізілген некелік дипломатияның нәтижесінде қалыптасты. Бұл оны шотланд мұрагерлік күресінің ортасына қойды.
Margaret's family ties resulted from the marital diplomacy that sought to ensure peace among the three kingdoms on the North Sea – Norway, Scotland, and England, and placed her at the centre of the Scottish succession intrigues.