АҚШ зерттеу суасты қайығы "Альбакор"

Кіріспе

АҚШ зерттеулік суасты кемесі

USS Albacore (AGSS 569) – қазіргі заманғы суасты кемелерінің американдық нұсқасындағы жаңбыр тамшысы тәрізді корпус пішінін (кейде «Albacore корпусы» деп аталады) алғаш рет қолданған бірегей зерттеулік суасты кемесі. Бұл революциялық дизайн су астындағы жылдамдық пен маневрлеуге баса назар аударған, кең ауқымды гидродинамикалық және жел туннеліндегі сынақтардың нәтижесінде жасалған. Бұл Америка Құрама Штаттарының Теңіз күштерінің альбакор атымен аталатын үшінші кемесі болды. Оның қадағы 1952 жылдың 15 наурызында Портсмут кеме құрылысшылық қасбетінде (Мэн штаты) салынды. 1953 жылдың 1 тамызында ол басты моторшы Артур Л. Стентонның жесірі, миссис Дж. Е. Джоуэрстің демеушілігімен суға түсірілді. Екінші «Albacore» (SS 218) суасты кемесімен бірге қаза тапқан ол, 1953 жылдың 6 желтоқсанында капитан-лейтенант Кеннет С. Гаммерсон басқаруымен қолданысқа енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыста суасты кемелерінің тиімділігі Кеңес және АҚШ Теңіз күштерін болашақ қақтығыстарда теңіз асты соғысының одан да маңызды рөл атқаратынына көндірді, соның салдарынан жақсырақ суасты кемелерін жасау қажет болды. Ядролық энергияның пайда болуы мұндай соғыс кемелерін жасауға үміттерді арттырды. Бұл мақсатқа жету үшін ядролық қозғалтқыш жүйесін және су астындағы тиімділігі жоғары суасты кемелерінің корпусын жасау қажет болды.

Даму

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында, темір перденің екі жағындағы комитеттер атом энергиясының соғыстан кейінгі қолданылуын зерттеді және кемелерге ядролық жетектің енгізілуін ұсынды. Ядролық электр станциялары дәстүрлі механизмдерге қажетті оттегімен қамтамасыз етілмей жұмыс істейтіндіктен, ал оттегіні өндіру және көмірқышқыл газын жою технологиялары болғандықтан, су асты кемелерін жобалаушылар ұзақ уақыт бойы су бетіне шықпастан жұмыс істей алатын кемелерге назар аударды. Тәжірибелі су асты кемешілер жаңа типтегі су асты кемесін көздеді, онда су бетіндегі көрсеткіштер су астындағы жоғары жылдамдық пен маневрлік қабілетіне толығымен бағынатын болар еді. 1949 жылы арнайы комитет гидродинамикалық зерттеулер сериясын бастады, ол АҚШ Кемелер бюросының ішінде су астындағы операциялар үшін ең қолайлы корпус пішінін анықтау бағдарламасына әкелді. Мэриленд штатындағы Дэвид Тейлордың модельдік бассейні бірнеше конструкцияларды сынақтан өткізді. Ең жақсы екі үлгі – біреуі бір пернелі, екіншісі екі бұрандалы – Вирджиния штатындағы Лэнгли әуе күші базасындағы жел тоннелінде қосымша сынақтардан өтті. Әскери-теңіз күштерінің түрлі бөлімдерінен кедергілерді болдырмау үшін адмирал Момсен ұшақ тасымалдаушыларға қарсы су астына қарсы соғыс жаттығулары үшін практикалық нысана ретінде су асты кемесін салуды ұсынды және Кемелер бюросына жылдамдыққа баса назар қойып, қаруланбаған су асты кемесін жобалауды тапсырды. Бір пернелі нұсқасы қабылданды және осы жоба бойынша эксперименталды су асты кемесін салуға 1950 жылдың 25 қарашасында рұқсат берілді. "Альбакор" корпусы HY 80 жоғары беріктік болаттан жасалды. Басқа компоненттер жоғары тартылу күшіне ие болаттан (HTS) жасалған. Су асты кемесі 1955 жылдың 12 қазанында Портсмуттен шығып, Блок аралы арқылы Кей-Уэстке бет алды, онда 1955 жылдың 19 қазанында су астына қарсы соғыс жүргізуді бағалауға және Операциялық даму күштерінің су астына қарсы даму бөлімшесіне нысана ретінде қызмет ету үшін жетті. 1955 жылдың 4 қарашасында Әскери-теңіз операцияларының бастығы адмирал Арли Берк қысқаша демонстрациялық саяхат үшін "Альбакорға" мінгізілді. Лорд Маунтбеттен адмирал Беркпен бірге саяхаттады. 1955 жылдың 19 қарашасында "Альбакор" Багама аралдарындағы белгілі бір нүктеге бет алды, онда 1955 жылдың 24 қарашасына дейін арнайы операцияларды жүргізіп, содан кейін Портсмутқа оралды. 1955 жылдың желтоқсанынан 1956 жылдың наурызына дейін "Альбакор" корпусының артқы бөлігі жаңартылды. Осы уақытқа дейін оның пернесі руль мен артқы қанаттардың басқару беттерімен қоршалған болатын. "Жаңа келбетімен" ол артқы жағында пернесі орналасқан дирижабльге ұқсады. Жаңа конфигурациямен жұмыс 1956 жылдың сәуір айында басталды және жыл соңына дейін жалғасты. Мамыр айында "Альбакор" Нью-Йорк қаласына сапар шекті және "Wide, Wide World" телешоуына қатысты, оның барысында су асты камерасы орнатылған бастионнан суға батып, су асты кемесінің суға батып бара жатқандағы тікелей эфирде көрсетілді.

Late in World War II, committees on both sides of the Iron Curtain studied postwar uses of atomic energy and recommended the development of nuclear propulsion for ships. Since nuclear power plants would operate without the oxygen supply needed by conventional machinery, and since techniques were available for oxygen generation and carbon dioxide removal, submarine designers turned their attention to vessels which could operate for long periods without surfacing. Veteran submariners visualized a new type of submarine in which surface performance characteristics would be completely subordinated to high submerged speed and agility. In 1949 a special committee began a series of hydrodynamic studies which led to a program within the US Bureau of Ships to determine what hull form would be best for submerged operation. The David Taylor Model Basin in Maryland tested a series of designs. The best two—one with a single propeller and the other with dual screws—were then tested in a wind tunnel at Langley Air Force Base in Virginia. To avoid interference from the various departments of the Navy, Admiral Momsen proposed to build a submarine as a practice target for aircraft carriers to practice Anti submarine Warfare against, and directed the Bureau of Ships to design an unarmed sub for speed. The single screw version was adopted, and construction of an experimental submarine to this design was authorized on 25 November 1950. The hull of the Albacore utilized HY 80 high strength steel Other components were made from high tensile steel (HTS). The submarine departed Portsmouth on 12 October 1955 and sailed via Block Island for Key West, where she arrived on 19 October 1955 to commence antisubmarine warfare evaluation and to provide target services to the Operational Development Force's Surface Antisubmarine Development Detachment. On 4 November 1955, Admiral Arleigh Burke, Chief of Naval Operations, embarked on Albacore for a brief demonstration cruise. Lord Mountbatten accompanied Admiral Burke on the cruise. On 19 November 1955, Albacore sailed for a rendezvous point off the Bahamas where she conducted special operations until 24 November 1955 and then returned to Portsmouth. From December 1955 to March 1956, Albacore underwent stern renewal. Until this time, her propeller had been surrounded by the rudder and stern plane control surfaces. With her "new look", she resembled a blimp, with her propeller aft of all control surfaces. Operation with her new stern configuration started in April 1956, and continued until late in the year. In May, Albacore visited New York City and participated in the television production Wide, Wide World, during which she submerged, with an underwater camera mounted on her forecastle, the first live telecast of a submarine while diving.

Тағы да сынақтар

1956 жылғы қарашада «Альбакор» кеме құрылыс зауытына қайтадан кіріп, қозғалтқышын ауыстыру жұмыстарын жүргізді. 1957 жылғы 11 наурызда Нью-Лондоннан Сан-Хуан (Пуэрто-Рико) және Кубадағы Гуантанамо шығанағынан операциялар жүргізу үшін шықты. 1957 жылғы 2 сәуірде Массачусетс штатының Бостон қаласына оралған суасты кемесі Бостон мен Портсмуттен жергілікті түрде жұмыс істеді, содан кейін 1958 жылдың басында Портсмут кеме құрылыс зауытына күрделі жөндеуге кірді, ол маусымға дейін жалғасты. Келесі сынақтар дыбысты азайтуға баса назар аударды және кеменің үстіңгі құрылысына және бактардың ішкі беттеріне жағылған дыбыс өткізбейтін серпімді Aqua Plas материалының жан-жақты бағалануын қамтыды. 1958 жылғы қазанда шуды одан әрі азайту үшін бағыттай қанаттары алынып тасталды. Суасты кемесі жылды екі апталық сапармен Галифаксқа (Жаңа Шотландия) барып-қайтып, Канада әскери кемелері үшін нысана ретінде қызмет етумен аяқтады. 1959 жылы жаңадан жасалған 14 футтық винт орнатылып, сынақтан өтті. 1959 жылдан кейінгі жобалар «Барбель» класты суасты кемелерінің жобасына енгізілді, оның нәтижесінде үш кеме салынды. Бұл үш суасты кемесі жалпы алғанда «Альбакорға» ұқсас болды, бірақ ұзындығымен ерекшеленді. Бүгінгі күні тек біреуі ғана сақталған, ол USS Blueback (SS 581).

Қайта құрулар

1960 жылы 21 қарашада кеме Портсмутқа күрделі жөндеу және модернизация үшін кірді, оның барысында ол: жаңа, тәжірибелік, X пішіндес құйрық, басқаруды жақсарту үшін; корпусының айналасында 10 сүңгу тежегіші, өзгертілген алдыңғы балласттық бөлімдері бар жаңа мұрын, жаңа сонар жүйелері және желкенінің артқы бөлігіндегі үлкен қосалқы руль алды. Бұл жұмыс Кардерок, Мэриленд штатындағы Әскери-теңіз кемелерін зерттеу және дамыту орталығының қолдауымен жүзеге асырылды. Кеме 1971 жылы 16 сәуірде құрғақ доктан шығып, 22 шілдеде теңіз сынақтарын бастады және оларды 1971 жылы тамызда аяқтады. Қазан айының басында ол Массачусетс штатының Провинстаун жағалауында сонар және радар жабдықтарын калибрлеу үшін жұмыс істеді.

Пайдаланудан шығару

Дизельдік қозғалтқыштардың жиі бұзылуы оның жұмысындағы үнемі кешігулерге себеп болғандықтан, оның SURPASS жобасын қолдау мақсатындағы қатысуы тоқтатылды және оны деактивациялауға дайындық жұмыстары басталды. Ол General Motors EMD 16 338 жеңіл, ықшам, жоғары жылдамдықты "панкейк" (табақша) қозғалтқышын пайдаланды. Бұл қозғалтқыштар басқа кемелерде де қолданылған, бірақ проблемаларға байланысты ауыстырылған, ал олардың "панкейк" қозғалтқыштары қосалқы бөлшектер ретінде қолданылды (орынның шектеулі болуына байланысты "Альбакорда" қозғалтқыштар ауыстырылмады). Қозғалтқыштардың сенімсіздігі және қосалқы бөлшектердің жетіспеуі "Альбакорды" пайдаланудан шығаруға әкелді, себебі одан әрі бөлшектерді алу мүмкін болмады. 1972 жылдың 1 қыркүйегінде Портсмут теңіз кеме жасау зауытында докта зейнеткерлікке шығару рәсімі өтті, оған контр-адмирал Дж. Эдвард Снайдер қатысты. Ол Ғылыми-зерттеу және даму жөніндегі Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы Роберт А. Фрош атынан сөз сөйлеп, "Альбакорды" "өз денесін ғылымға ұсынған суасты кемесі" деп атады. "Альбакор" 1972 жылдың 9 желтоқсанында қызметтен шығарылды және Филадельфия теңіз кеме жасау зауытындағы Теңіз кемелерін сақтау орталығында сақталды. Оның аты 1980 жылдың 1 мамырында Теңіз кемелерінің тізілімінен өшірілді.

Мұра

Пайда көздемейтін «Портсмут суасты кемесі ескерткіш қауымдастығы» тобы құрылды. Оның мақсаты «Альбакорды» Портсмутқа қайтару және оны тұрақты түрде көрнекті орынға қою болды, ол құрлықта орналасуы тиіс еді, сонда суасты кемесінің барлық бөлігі көрінетін болар еді. «Альбакор» 1984 жылдың сәуір айында 575 миль (925 км) қашықтықты 70 сағатта жүзген Армия резервінің буксирімен Портсмут әскери кеме құрылыс орнына буксирленді. 1985 жылдың мамыр айында ол Портсмут портының арғы жағына, тұрақты көрнекті орынға жылжытылды. Бірақ, оны судан шығару үшін салынған уақытша теңіз жолының апатқа ұшырауы салдарынан дөңгелектері рельстен шығып кетті. «Альбакордың» екі он жылдан астам уақыт бойы белсенді эксперименттік суасты кемесі ретіндегі қызметі Теңіз күштерінің теориялық және қолданбалы гидродинамика туралы білімін үнемі арттырды, осы білімді жылдам, тыныш, маневрлі және қауіпсіз суасты кемелерін жобалауда пайдаланды. Теңіз күштерінің су астында тиімді жұмыс істейтін корпус құруға жасаған тыраны 1956 жылдың көктемінде салынған «Skipjack» суасты кемесімен ядролық қуат беру бағдарламасымен біріктірілді, және осы екі ұғым Теңіз күштерінің барлық келесі суасты кемелерінің дизайнында бір-бірін толықтырды. «Альбакор» Альбакор паркінде, 600 Маркет-стрит, Портсмут, Нью-Гэмпшир штатында орналасқан және жұртшылыққа ашық. Ол Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген және 1989 жылдың 11 сәуірінде Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 2005 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың АҚШ Суасты кемелері ардагерлері «Альбакорды» Суасты кемелерінің Даңқ залына қабылдады. 2016 жылы Альбакор паркіндегі суасты кемесінің айналасындағы бассейн аумағы толығымен қайта жаңартылды.