Кіріспе
Канадалық автор, белсенді, суфражист және саясаткер (1873–1951)
Нелли Летиция МакКлунг (20 қазан 1873 – 1 қыркүйек 1951) – Канаданың ең көрнекті суфражистерінің бірі саналатын канадалық автор, саясаткер және әлеуметтік белсенді. Ол 1908 жылы жарық көрген «Дэнниде тұқым себу» кітабымен жазушылық жолын бастады және барлығы он алты кітап, соның ішінде екі автобиография жариялады. МакКлунг 1916 жылы Альберта және Манитоба провинцияларында әйелдерге дауыс беру құқығын беруге көмектесіп, Канададағы әйелдердің сайлау құқығы үшін күресте жетекші рөл атқарды. 1921 жылы Альберта провинциясының заң шығару жиналысына сайланды және 1926 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. «Бес танымал әйел» тобының мүшесі ретінде ол әйелдердің Канада Сенатында қызмет ету құқығын қорғап, алғаш рет «Адамдар ісін» Канада Жоғарғы Сотына, содан кейін Ұлыбританияның Құпия Кеңесінің Сот комитетіне жеткізген бес әйелдің бірі болды. МакКлунг 1936 жылы Канада радио хабар тарату корпорациясының басқармасына тағайындалған алғашқы әйел атанды. 1938 жылы Швейцарияның Женева қаласында өткен Ұлттар Лигасына делегат ретінде қатысты.
Ерте өмір
МакКлунг 1873 жылдың 20 қазанында Онтарионың Чатсворт қаласында Джон мен Летиция Мунидің (құрметті әйелі МакКарди) алты баласының ең кішісі ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Чатсвортта жер сатып алған, бірақ жердің сапасы жақсы болмағандықтан, отбасы күнкөріс үшін күресіп жатты. 1880 жылы Нелли жеті жасқа толғанда, олар Виннипегтен батысқа қарай 200 шақырым қашықтықтағы Сурис өзенінің аңғарына көшіп кетті. Нелли он алты жасында Манитоба нормалды мектебін бітірді. Мұғалімдік куәлігін алғаннан кейін, ол Манитоба штатының Хейзел қаласындағы мектепте жұмысқа орналасып, ай сайын 40 доллар жалақы алды. Хейзелде он сегіз ай сабақ бергеннен кейін, ол Манитуға көшіп барды. Манитуда сабақ берген кезде ол МакКлунг отбасымен бірге тұрды. Ол әйелдердің христиандық сабырлылық одағының провинциялық президенті және суфражистка Энни Э. МакКлунгқа қатты әсер етті. Нелли ол кездескен жалғыз әйелдің МакКлунг анасы ретінде оған ұнайтынын айтты. Нелли 1896 жылдың тамызында МакКлунгтың ұлы Роберт Уэслиге үйленді. 1897 мен 1911 жылдар аралығында олардың бес баласы болды. Ол көптеген жергілікті ұйымдардың жұмысына қатысты, олардың ішінде WCTU, Методист әйелдерінің көмек қоры, Эпворт лигасы және Үй шаруашылығы қауымдастығы бар еді.
Мансап
МакКлунгтар отбасы 1905 жылы Уэсли өзінің дәріхана бизнесін сатқаннан кейін қаржылық қиындықтарға тап болды. Ол кірісін толықтыру үшін журналдарға жазылатын қысқа әңгімелер жазды. 1908 жылы ол өзінің алғашқы романы – «Дэнниге тұқым себуді» жариялады. Кітап бестселлерге айналып, Канада мен АҚШ-та 100 000 дана сатылып, МакКлунгқа 25 000 доллар табыс әкелді (1908 жылғы 25 000 доллар 2021 жылғы шамамен <есептелген сомаға> тең). Кітабының сәттілігінің арқасында МакКлунг Манитоба мен Саскачеван аймақтарындағы шараларға спикер ретінде шақырылды, осылайша қоғамдық сөйлеуші ретіндегі мансабын бастады. МакКлунгтың екінші кітабы – «Екінші мүмкіндік» 1910 жылы жарық көрді. Ол кезде ол спикер ретінде Онтариода танымал болды және провинция бойынша, Уитби, Гамильтон, Питерборо, Кингстон, Ватерлоо және Торонто қалаларында тоқтаулар жасап саяхаттады. Мансабының барысында МакКлунг он алты кітап, оның ішінде екі автобиография, көптеген өлеңдер, әңгімелер және газет мақалаларын жазды. 1911 жылы МакКлунгтар Виннипегке көшіп келді, онда Уэслиге сақтандыру брокері лауазымы ұсынылды. Келесі жылы МакКлунг пен тағы он төрт әйел әйелдердің саяси теңдігі лигасының құрылуына қатысты, бұл ұйым әйелдердің сайлау құқығын қамтамасыз етуге бағытталған. 1914 жылы лига Манитобаның консервативті премьері Родмонд Роблинден әйелдерге дауыс беру құқығын беруді сұрады, бірақ олардың өтініші қабылданбады. Келесі күні Саяси теңдік лигасы Уолкер театрында «Құбылмалы парламент» сахнасын қойды, оның мүшелері үкімет министрлерін еліктеді. МакКлунг Роблин рөлін ойнады және премьер-министрдің күні бұрын айтқан көптеген аргументтерін қайталады: Адам дауыс беруден гөрі жоғары және жақсы нәрселер үшін жаратылған, ал еркектер отбасын асырау үшін жаратылған. Мен адамды пайдалы жұмыстан – егістікті өңдеуден алып, көше төңірегінде оған қатысы жоқ нәрселер туралы шулап сөйлеуге шақырамын ба? Саясат адамды алаңдатады, ал алаңдаған адам – бұл бұзылған заңдар, сынған жиһаз, бұзылған серттер және ажырасу. Сіз дауыс беруді сұрағанда, мені бейбіт, бақытты үйді бұзуға, күнәсіз өмірлерді қиратуға шақырасыз. МакКлунг 1914 және 1915 жылғы жалпы сайлауларда Манитоба либералдық партиясы үшін үгіт жүргізді. МакКлунгтар Веслиге жоғарылау ұсынылып, Эдмонтонға (Альберта) көшіп барды. Либералдық партия 1915 жылғы сайлауда үлкен жеңіске жетті, ал Манитоба 1916 жылғы қаңтарда жаңа либералдық үкімет кезінде әйелдерге дауыс беру құқығын берген Канаданың алғашқы провинциясы болды, дәл екі жылдан кейін Саяси теңдік лигасы премьер-министр Роблинден өтініш жасады. 1921 жылғы жалпы сайлауда ол Эдмонтон сайлау округінен Альбертаның Заң шығарушы Ассамблеясына либералдық партияның мүшесі ретінде сайланды. МакКлунг сайлауға қатысқан екі әйелдің бірі болды, екіншісі – Біріккен фермерлер ұйымының мүшесі Айрин Парлби. Альбертаның Біріккен фермерлері мүмкін 61 орынның 38-ін алып үкімет құрды. МакКлунг көбінесе либералдық партиямен келіспей, әлеуметтік жағынан прогрессивті Біріккен фермерлердің заңдарын қолдады және Парлбимен әйелдерге пайда әкелетін қарарлар бойынша жұмыс істеді. МакКлунг 1926 жылы Калгари сайлау округінің жалпы сайлауында тағы да сайлауға түсті, бірақ 60 дауыс айырмасымен жеңілді. МакКлунг 1927 жылы «адамдар» терминін Британдық Солтүстік Америка туралы 1867 жылғы заңда нақтылау және Канада Сенатында қызмет етуге әйелдердің жарамдылығын анықтау үшін өтініш берген бес әйелдің бірі болды. «Эдвардс Канадаға қарсы» (Персонс ісі деп те аталады) ісі Канаданың Жоғарғы Сотына жеткізілді, ол әйелдердің «қажетті тұлғалар» емес екенін және сондықтан Сенатта қызмет етуге жарамсыз екенін шешті. Бұл шешімге сол кездегі Канаданың ең жоғары соты болған Тайлық кеңесінің сот комитетіне шағым жасалды. 1929 жылы Сот комитеті Жоғарғы Соттың шешімін жоққа шығарды, ал келесі жылы сенатор болып алғашқы әйел – Кэрин Уилсон тағайындалды. МакКлунг 1936 жылы премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг Канада радио хабар тарату корпорациясының (CBC) басқармасына тағайындады, ол оның басқармасында қызмет еткен алғашқы әйел болды. 1938 жылы Кинг оны Женевадағы Ұлттар Лигасына делегат ретінде шақырды. МакКлунг Лиганың «мақсатсыз дау-дамайлар мен бос сөйлеулермен батып қалғанын» және көптеген делегаттардың мәнді мақсатқа жету үшін жұмыс істегеннен гөрі, құрметке ие болуды көбірек ойлағанын сезінді.
Man is made for something higher and better than voting Men were made to support families Shall I call man away from the useful plow and harrow to talk loud on street corners about things which do not concern him? Politics unsettle men, and unsettled men mean unsettled billsbroken furniture, and broken vowsand divorce When you ask for the vote you are asking me to break up peaceful, happy homesto wreck innocent lives. McClung campaigned for the Manitoba Liberal Party in both the 1914 and 1915 general elections. The McClungs moved to Edmonton, Alberta, after Wesley was offered a promotion. The Liberal Party won the 1915 election in a landslide, and Manitoba became the first province in Canada to grant women the right to vote in January 1916 under the new Liberal government, exactly two years after the Political Equality League had petitioned Premier Roblin. In the 1921 general election, she was elected to the Legislative Assembly of Alberta for the constituency of Edmonton as a member of the Liberal Party. McClung was one of two women who were elected, the other being Irene Parlby, a member of the United Farmers. The United Farmers of Alberta formed the government, with 38 out of the possible 61 seats. McClung often broke ranks with the Liberal Party to support the more socially progressive United Farmers' legislation, working with Parlby on resolutions that benefitted women. McClung ran for office again in the 1926 general election for the constituency of Calgary, but lost by 60 votes. McClung was one of five women, along with Irene Parlby, Henrietta Muir Edwards, Emily Murphy, and Louise McKinney, who put forward a petition in 1927 to clarify the term "persons" in the British North America Act 1867, and determine the eligibility of women to serve in the Senate of Canada. The case called Edwards v Canada (also known as the Persons Case), was taken to the Supreme Court of Canada, which ruled that women were not "qualified persons" and thus were ineligible to serve in the Senate. The ruling was appealed to the Judicial Committee of the Privy Council, which at that time was Canada's highest court. In 1929, the Judicial Committee overturned the Supreme Court's decision, and the first woman, Cairine Wilson, was appointed to the Senate the following year. McClung was appointed to the board of the Canadian Broadcasting Corporation (CBC) in 1936 by Prime Minister William Lyon Mackenzie King, the first woman to serve on its board. King invited her in 1938 to serve as a delegate to the League of Nations in Geneva. McClung felt that the League was "bogged down by purposeless disputation and empty speeches", and that many delegates cared more about getting credit than working towards a meaningful goal.
Кейінгі өмір және өлім
МакКлунг 1933 жылы Викторияға (Британдық Колумбия) көшіп барды және өмірінің соңына дейін сонда тұрды. 1930 жылдардың аяғында оның денсаулығы нашарлап, 1940 жылы Оттавада CBC кеңесінің мәжілісіне қатысқанда жүрек талмасына ұшырады, бұл оның саяхаттауын қиындатты. Ол 1942 жылы отставкаға кеткенге дейін хат арқылы кеңеске үлес қосуын жалғастырды. 1945 жылы ол өмірбаянының екінші томын, "Ағын жылдам ағып тұр" деген атпен жариялады. МакКлунг 1951 жылдың 1 қыркүйегінде 77 жасында қайтыс болды.
Көзқарастар
МакКлунг, "Бес танымал" тобының басқа мүшелері сияқты, аналық феминист болды. Ол әйелдерді еркектерге қарағанда "моральдық тұрғыдан жоғары" деп есептеді және дәстүрлі гендерлік рөлдерді өзгерту қажет деп санамады. Оның "Осындай шақтарда" (1915) атты кітабында әйелдерде саясатта еркектерден жақсырақ болуға мүмкіндік беретін биологиялық аналық инстинкт бар екендігі айтылды, ол "еркектер жара салады, ал әйелдер оларды емдейді" деген тұжырым жасады. 1916 жылы ол алдымен Канада мен Англия әйелдеріне сайлау құқығы берілуін қалады, бірақ Фрэнсис Марион Бейнон зерделі шаруалар нұсқаулығында оның көзқарасын сынағаннан кейін бұл ұсынысын кері қайтарды. МакКлунг Альбертадағы евгеника қозғалысын қолдады. Ол "ақыл-естің кемістігі" бар және аборигендерді еркін және толыққанды хабардарлықсыз (кейде олардың білмеуімен, бұл Канаданың аборигендерге жасаған геноцидіне себепкер болды) Альберта евгеникалық кеңесінің ұсынысымен стерильдеуге рұқсат беретін Жыныстық стерильдеу заңын қолдады. Заң күшіне енген 1928 жылдан бастап 1972 жылы жойылғанға дейін 2800-ден астам адам өз еркіне қарсы стерильденді.
Мұра
1954 жылы МакКлунг Канада үкіметі тарапынан ұлттық тарихи маңызы бар тұлға деп жарияланды. МакКлунгты еске алу үшін тақта Онтарио штатының Чатсворт қаласында орнатылған. 1973 жылдың 29 тамызында МакКлунг және «Персонс ісіне» қатысқан тағы төрт әйел 8 центтік пошта маркасымен құрметтелді. Сонымен қатар, 1997 жылы «Персонс ісі» ұлттық тарихи оқиға ретінде мойындалды. 2009 жылдың қазан айында Канада Сенаты Нелли МакКлунгті және қалған «Бестікті» Канаданың алғашқы «құрметті сенаторлары» деп атады. МакКлунгтың 1923 жылдан 1930 жылдардың ортасына дейін тұрған Калгари (Альберта штаты) үйі қазірге дейін сақталған және мұра нысаны болып табылады. МакКлунг тұрған тағы екі үй 2017 жылы мұражай жабылып, Манитоба штатының Пенбина ауылдық муниципалитетіндегі Ла Ривиер маңындағы Арчибальд мұражайына көшірілді, кейін мұражай жабылғаннан кейін Манитоуға қайтарылды. Бұл үйлер қазір жұртшылыққа ашық. Виннипегтегі МакКлунгтар отбасының үйі де тарихи орын болып саналады.