Кіріспе

Австралиялық крикетші Грегори Стивен Чаппелл (7 тамыз 1948 жылы туған) – Тест матчтары мен бір күндік халықаралық (ODI) матчтарында Австралия құрамасынан ойнаған бұрынғы крикетші. Тест крикет ойнаған үш бауырластың екіншісі Чаппелл өз заманындағы көрнекті австралиялық соққышы болды, ол әдемі техниканы қатал шоғырланумен үйлестірді. Орташа жылдамдықпен доп тастайтын және зейнеткерлікке шыққанда Тест крикетіндегі ең көп соққыны ұстау бойынша әлемдік рекордты сақтаған жан-жақты ойыншы Чаппеллдің мансабы екі дәуірге созылды, себебі WSC-нің бөлінуінен кейін ойын кәсібиліктің жаңа деңгейіне көтерілді. Ол 1975 жылғы Крикет әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанған Австралия құрамасының вице-капитаны болды. 1984 жылы ойыншылық жолын аяқтағаннан бері Чаппелл түрлі бизнес және медиа жобаларымен айналысып, сонымен қатар кәсіби крикетпен байланысын үзбейді; ол ұлттық және Квинсленд командаларының құрамын іріктейтін комиссия мүшесі, Австралия Крикет кеңесінің мүшесі және жаттықтырушы болып жұмыс істеді.

Отбасы және ерте өмірі

Оңтүстік Австралияның Унли қаласында туған Чаппелл Аделаидадағы Корнуоллдық австралиялық отбасыда, Артур Мартин мен Жанна Элленнің (қыздығы Ричардсон) үш ұлының екіншісі болды. Ол өте ерте жасынан крикетке бейімделді: әкесі Мартин Аделаидадағы белгілі крикетші болды, ол жүре бастағанда бірден қолына ұра соқты, ал анасының әкесі – көптеген спорт түрлерінде көзге түскен Вик Ричардсон, ол Австралияның тестілік крикет құрамасының капитаны болған. Ағасы Иан мен інісі Тревор да Австралия құрамасында ойнады, ал Грег Ианның қадамдарымен жоғары деңгейге көтерілді. Апта сайын жаттықтырушы Линн Фуллерден сабақ алып, бауырластар аулада қатыгез крикет матчтарын өткізді, ешқандай шектеусіз. Иан мен Грег арасындағы бауырластық қарым-қатынас, тіпті қызып тұрған тестілік матчтардың өзінде, отбасы ауласында бастау алған, тілдерімен айтылған ұрыс-керіс үшін австралиялық крикет тарихында аңызға айналды. Чаппелл Сент-Леонардс бастауыш мектебінде оқыды, онда сегіз жасында алғашқы бәсекелестік матчын ойнады; сонымен қатар бейсболмен де айналысты. Жасына қарағанда кішкентай болғандықтан, Чаппелл биік секіріп келетін допты аяқ жағына соғу арқылы басқару тәсілін дамытты. Он екі жасында алғашқы жүзін соғып, Оңтүстік Австралияның мектептер құрамасына ілікті. Содан кейін ағасы Ианның ізімен Плимптон орта мектебінде екі жыл оқыды, сосын стипендия бойынша Принс Альфред колледжіне түсті. Чаппелл өзін "қаржылық тұрғыдан салымды" студент деп еске алды, сабақ кезінде ойы жиі крикет алаңына ауысып кететін. 1964-65 жылдардың жазында Чаппелл жеті аптада 10 сантиметр өсті, ал он екі ай ішінде 189 сантиметрге жетті. Осы физикалық күшінің арқасында Чаппелл мектептік матчтарда үстемдік құрды. Мектептің бірінші құрамасы үшін өткен матчтардың бірінде ол екі жүздік соқты және сыныптасы (және болашақ тестілік құрама мүшесі) Эшли Вудкокпен бірігіп, Шотландия колледжіне қарсы алғашқы жеребе үшін 300-ден астам ұпай жинады. Ауруға байланысты Чаппелл 53 және 62* ұпай жинап, командаға ұзақ сынақтан өтуге мүмкіндік алды. Маусымның қалған бөлігінде 14 иннингте тағы 386 ұпай жинады, оның ішінде Квинслендке қарсы алғашқы жүздігі. Келесі жазғы маусымда тестілік ойыншылар оралғанда, Чаппелл Оңтүстік Австралия құрамасындағы орнын сақтап, ағасы Ианнан кейін үшінші нөмірге көтерілді. Чаппеллдің маусымдағы ең жарқын сәті – Батыс Австралияға қарсы 154 ұпай жинауы болды, бірақ оның аяқ жағына соққыларды қалауы, егер ол тестілік крикетке түсуді қаласа, кемшілік ретінде қарастырылды. Мемлекеттік және ұлттық құрамаға іріктеуші болған әйгілі Дон Брэдменмен болған қысқа кездесуде Чаппеллге ұраны ұстауын өзгертуге кеңес берілді, осылайша оң жақтан соққы беруді жақсартуға болады. Тергеусіз, Чаппелл ұсынылған өзгерісті жасады және маусым соңында ағылшынның "Сомерсет" командасына хат жолдап, өзінің дамуын одан әрі жетілдіру үшін округтік крикетпен ойнауға келісімшарт сұрады. Округтік командамен екі маусымда Чаппелл 2493 бірінші сыныптық ұпай жинады, орташа есеппен 30 ұпай. Бұрын Чаппелл аяқпен айналдырып тастайтын, бірақ өсуінен кейін допты тұрақты ұзындықта тастау қиын болды. Англиядағы жасыл алаңдар оны орташа жылдамдықпен тәжірибе жасауға итермеледі, бұл дереу нәтиже берді: ол "Сомерсет" үшін 71 жеребе алды, оның ішінде 1969 жылы Лидсте Йоркширге қарсы 7-40 жеребе. Бірінші маусымда ол "Сомерсет" командасының құрамына қабылданды. Бірақ Суссекске қарсы матчта Англияның жылдам тастаушысы Джон Сноудың доптан қорғанып тұрғанда көзіне ауыр соққы тиді. Англиядағы осы кезеңдер арасында Чаппелл 1968-69 жылдардың Австралия маусымында 707 ұпай (оның ішінде екі жүздік) жинады, бұл оны Үндістан мен Оңтүстік Африкаға арналған Австралия құрамасына ілігуге мүмкіндік берді. Бірақ Батыс Австралиядан келген беймәлім Джок Ирвинге оны құрамаға қоспауы сенсация тудырды.

Қоян асты боулинг оқиғасы

Шаппел 1981 жылғы 1 ақпанда Жаңа Зеландия мен Австралия арасындағы бір күндік халықаралық матчта қол астынан лақтыру оқиғасын бастады. Екі команда да 1–1 есебімен тең түскен кезде, Австралия бірінші болып соғып, Жаңа Зеландияға 235 ұпайға жететіндей мүмкіндік берді. Австралиялықтардың тәртіпсіз доп тастауы мен алаңдағы ойыны, сондай-ақ Жаңа Зеландиялық ойыншы Брюс Эдгардың тамаша ойыны бір овер қалғанда мақсатты 15 ұпайға дейін қысқартты. Шаппелдің інісі Тревор, ойын соңында доп тастауға маманданған, универсал ойыншы, соңғы оверді тастады. Бірінші бес доптан Тревор Чаппелл 8 ұпайға 2 қақпа алды, жаңа келген Брайан МакКечниге ойынды теңестіру үшін 6 ұпай қажет болды. Осы сәтте Грег Чаппел араласып, інісіне допты жер бойымен лақтыруды (яғни қол астынан) бұйырады, содан кейін төрешіге доп тастау стилінің өзгергенін хабарлады. Викет сақшысы Род Марш наразылық білдіргеніне қарамастан, доп лақтырылды және ойыншы допты тоқтату үшін әрең ғана найзағайдай соқты. Одан кейін ол найзағайын лақтырып жіберді. Көпшіліктің 50,000-нан астам адамдары – көбінесе австралиялықтар – Австралия командасын алаңнан шулатып сөккен. Жаңа Зеландияның премьер-министрі Роб Малдун бұл оқиғаны "крикет тарихындағы ең жағымсыз оқиға" деп атады, Австралияның премьер-министрі Малкольм Фрейзер бұл "ойын дәстүріне қайшы" екенін айтты, ал Чаппелдердің шешімі жалпыға бірдей айыпталды. Екі бауырлас та осы оқиғаға өкініш білдіріп, ұялғанын жеткізді.

Гангули түкірігі

Шапеллдің Үндістан құрамасының бапкері ретінде алғашқы шетел сапары 2005 жылдың қыркүйек айында Зимбабвеге жасалды. Үндістан құрамасының капитаны Саурав Гангули алғашқы сынақ матчында жүз шамыр соғып, кейін бапкер Чапеллдің ойын алдында оған капитандықтан кетуді сұрағанын мәлімдеді. Бұл жайт үнділік БАҚ-та кеңінен жарияланды. Гангули кейін нашар формасы үшін құрамадан шығарылды, бірақ көптеген БАҚ өкілдері оның құрамнан алынуына Чапеллмен болған бұрынғы даудың әсер еткенін болжады.

Рахул Дравид туралы кітап

Жаңа кітабында Шапелл Рахул Дравид капитаны болғанда, ол басқа капитанға көрсеткендей қолдау алмағанын және оның жетістіктерін кейбір командаластары қабылдамағанын мәлімдеп, жаңа пікір таласын тудырды.

Австралиялық іріктеуші 198488

Шапелл крикеттен зейнеткерлікке шыққаннан кейін көп ұзамай Австралия құрамасының іріктеушісі болып тағайындалды және Австралия крикет кеңесінің мүшесі атанды. Бұл ұлттық құрама үшін қайта құру кезеңі болды, көптеген ойыншылар зейнеткерлікке кетіп, ал кейбіреулері Оңтүстік Африкаға қарсы өткен турнирлерге қатысып, құрамадан шеттетілді. Ол 1988 жылдың ортасында екі лауазымынан қанағаттанды, бірақ Австралия құрамасы қайта жаңғырғанға дейін, осы жаңғырудың көптеген негізгі ойыншылары, соның ішінде Дэвид Бун, Джефф Марш, Мерв Хьюз және Стив Во таңдалды. Шапелл іріктеуші болып жұмыс істеген кезде комиссия қабылдаған шешімдердің қатарында Ким Хьюзді отставкаға кетеуге ынталандыру, Хьюзді 1985 жылғы Аш турниріне іріктемеу, Уэйн Филлипс, Грег Дайер және Тим Зоерді қақпашы ретінде сынап қарау, сондай-ақ Крейг Макдермот пен Ян Хилиді ұлттық құрамаға жылдамдатып қосу болды.

Австралиялық іріктеуші 201011

Шапелл 2010 жылғы 29 қазанда Мерв Хьюздің орнына Австралия ұлттық құрамасының іріктеушісі болып тағайындалды. "Аргус шолуы" нәтижесінде 2011 жылғы тамызда Чапелл, іріктеуші Эндрю Хилдич және жаттықтырушы Тим Нильсен жұмыстан босатылды. Ол кезде ойыншылардың өтінішімен Чапеллге Австралия құрамасының киім ауыстыру бөлмесіне кіруге тыйым салынғаны белгілі болды.

Оңтүстік Австралияның жаттықтырушысы

1990 жылдардың соңынан бастап Шапелл Оңтүстік Австралия құрамасын бес маусым жаттықтырды, осы кезеңде команда бір де бір жүлде жеңе алмады.

Үндістанның жаттықтырушысы

2005 жылғы мамыр айында ол 2007 жылғы әлем чемпионатына дейін екі жылға Үндістан ұлттық крикет құрамасының бапкері болып тағайындалды. Ол БКХК-дан жыл сайын шамамен 175 000 АҚШ доллары жалақы алды. Бұл қызметке байланысты оның соққы берушілер құрамын жиі өзгертуі мен баптыру әдістеріне байланысты көптеген жағымсыз пікірлер айтылды. Шапелл баптық қызмет атқарган бірнеше тәжірибелі үнді ойыншылары, соның ішінде Вирендер Сехваг, Харбхажан Сингх және Захир Хан оның әдістерін сынады. Оның пікірлері үнді жұртшылығына да ұнаған жоқ. Нәтижесінде, Үндістан 2007 жылғы Крикет әлем чемпионатының алғашқы турында жеңіліске ұшырады, бұл 1992 жылғы Крикет әлем чемпионатынан бері болмаған жағдай, және оның баптырушылық және әдістері күмәнді ахуалға түсті. Шапелл жоғары деңгейдегі ойыншылардың, соның ішінде Тендулкардың оған және оның баптыру әдістеріне наразы екендігі туралы хабарлар тарағаннан кейін отставкаға кетті. Оның Үндістан капитаны Саурав Гангулимен араздасуы және 2007 жылғы әлем чемпионатында команданың нашар өнер көрсетуі Шапеллді үнді крикеті тарихындағы қараңғы тұлғаға айналдырды. Шапеллдің бапкер ретіндегі қызметі сәтсіз болды деген жалпы пікірге қарамастан, ол 2007 жылғы ICC World Twenty20 және 2011 жылғы Крикет әлем чемпионатын жеңіп алған команданың негізін қалауға үлкен үлес қосты. Ол Шрисант, Мунаф Патель және Суреш Райнаға дебют жасауға мүмкіндік берді, олардың барлығы 2011 жылғы әлем чемпионатында Үндістан құрамасына кірді. Р. П. Сингх, 2007 жылғы алғашқы T20 әлем чемпионатында 12 голмен ең көп гол соққан ойыншы, және жеңімпаз команданың тағы бір мүшесі Робин Утхаппа да Шапеллдің арқасында алғашқы ойындарын өткізді. Срисант пен Мунаф та 2007 жылғы T20 әлем чемпионатында Үндістан құрамасына кірді.

Басқа

Шапелл «Раджастан Роялз» командасының академиялық жаттықтырушысы қызметін атқарды және 2008 жылы Австралияға қарсы Твенти20 матчында «All Stars» командасының бапкері болып тағайындалды. Ол сондай-ақ «Chappell Way» аясында АҚШ-тағы бірқатар крикеттік жазғы лагерьлердің атқарушы бапкері ретінде де жұмыс істейді.

Комментатор

Чаппел Channel 9 және ABC радиосында крикет комментаторы болып жұмыс істеген.

Жеке өмір

Карьерасының басында, крикетші болу әлі толық уақытты кәсіп емес еді, Чаппел түрлі жұмыстар істеді, оның ішінде өмірді сақтандыру фирмасында, мұнай компаниясында және Аделаидадағы Coca-Cola бөтелкелерін шығарушы ретінде жұмыс істеді. 1971 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Бекслиден келген мектеп мұғалімі Джудит Элизабет Дональдсонға үйленді. Олардың үш баласы болды: үлкен ұлы Стивен 1975 жылы, Белинда 1977 жылы, Чаппелдің 1977 жылғы «Пепел» (Ashes) турына аттанбас бұрын дүниеге келді, ал кіші ұлы Джонатан 1980 жылы туды. Джонатан бала кезінен бастап бейсболмен айналысуды қалап, оны әкесі мен ағасы да балалық шағында ойнаған, және ол 2004-2005 жылдары екінші лигада бейсбол ойнады. Чаппел веган болған.

Марапаттар мен мойындау

Шапелл 1979 жылғы Жаңа жылдық құрметтеулерде Британ империясы орденінің мүшесі болып тағайындалды. 2021 жылғы Австралия күнінің құрметтеулерінде ол "крикетке жетекші ойыншы, капитан, бапкер және жоғары деңгейде әкімші ретінде, сондай-ақ түрлі қайырымдастық қорларға көрсеген еңбегі үшін" Австралия орденінің офицері атанды. Шапелл 1986 жылы Австралия спорттық даңқ залына енгізілді. 2002 жылы Австралия крикет даңқ залына енгізілді.