Кіріспе

Британдық саясаткер Норман Джон Бейкер (26 шілде 1957 жылы туған) – Ұлыбританиядағы либералды-демократ саясаткер, 1997 жылғы жалпы сайлаудан бастап 2015 жылы жеңілгенге дейін Шығыс Суссекс округіндегі Льюес сайлау округінің Парламент депутаты болды. 2010 жылдың мамыр айында ол Көлік министрлігінің Парламенттік мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды. 2013 жылдың 7 қазанында Бейкер 2010–2015 жылдардағы коалициялық үкіметте Ішкі істер министрлігінің мемлекеттік министрі болып тағайындалды. Ол 2014 жылдың 3 қарашасында Ішкі істер министрлігіндегі лауазымынан кетті.

Ерте өмір

Бейкер Абердин қаласында дүниеге келген, бірақ оның отбасы 1968 жылы шығыс Лондондағы Хорнчерч қаласына көшіп барды. Ол Ромфордтың жанындағы Гидея паркіндегі Корольдік Либерти мектебінде және Лондон университетінің Корольдік Холлоуэй колледжінде білім алып, 1978 жылы неміс тілі мен тарих мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Бейкер 1981 жылы Ислингтонда тұрғанда Либералдық партияға қосылды және мемуарларында өзін алты жылдың ішінде бір рет науқанға қатысқаннан басқа, "сергек" партия мүшесі деп сипаттады. 1985 жылы ол сол кездегі Экология партиясына қосылды, ал 1987 жылы Льюс аудандық кеңесінің Оуз аңғарындағы алғашқы кеңес мүшелігіне үміткер болды. Екі жыл өткен соң, 1989 жылы Шығыс Сассекс округтік кеңесіне де сайланды. 1991 жылы ол Льюс аудандық кеңесінің төрағасы болды, ол 1997 жылы парламент депутаты болып сайланғанға дейін осы лауазымды атқарды.

Парламенттік мансап

Бейкер 1992 жылғы жалпы сайлауда Льюес округі үшін күресті, бірақ үкімдегі Консервативтік партияның депутаты Тим Ратбоун өзінің орнын сақтап қалды. Ол 1997 жылғы сайлауда қайта қатысты, және бұл жолы Ратбоуннан 1300 дауыс артық алып, жеңіске жетті, 1874 жылдан бері Льюестің консерватор емес алғашқы депутаты атанды. Ол сондай-ақ Лорд Бирт және Тони Блэрдің кеңесшісі ретіндегі рөлі туралы мәселелер көтерді. 2002 жылы үкіметтік автокөліктер паркінің ең көп көлемге жеткенін көрсететін деректерді жинағаннан кейін, ол 2005 жылдың қаңтарында Ақпаратты ашықтау туралы заңға сәйкес депутаттардың шығыстарын жариялауға шақыру науқанын бастады, және 2007 жылдың ақпанында бұл жобасы сәтті аяқталды. Оның жетістігі "The Daily Telegraph" газетіне өзінің шығыстарын жариялауға мүмкіндік берді, оның ішінде кеңсе жалдауға жұмсалған 3000 фунт стерлинг те болды. 2001 жылдың қазанында ол Жоғарғы соттағы сот ісінде жеңіске жетті, онда Ұлттық қауіпсіздік апелляциялық кеңесі Мәліметтерді қорғау туралы заңға сәйкес MI5 қауіпсіздік қызметінің өзі туралы ақпаратқа қол жеткізуге рұқсат беруі керек деп шешті, MI5-тің 92 жылдық тарихында бұл алғашқы рет болды. 2001 жылы ол "The Spectator Parliamentarian of the Year Awards" сыйлығында "Жылдың тергеушісі" атанды, ал 2002 жылдың ақпанында Channel 4 "Жылдың оппозициялық депутаты" сыйлығын жеңіп алды. Бейкер партияның сол қанатынан шыққан деп есептеледі және өз орнын жоғалтқанға дейін Либералдық демократтар партиясының Беверидж тобының мүшесі болды. Ол республикалық көзқарастас және жануарлар құқығын қорғаушы топтарды жақтап, заңмен жануарларды қорғауды күшейтуді қолдайды. 1997 жылы "The Times" газетінің жазушысы Мэтью Паррис оны "Парламенттегі классикалық жалықтырғыш" деп сипаттады, бірақ Паррис 2001 жылы "Сіз оны бағаламайсыз, ол қауіпті болуы мүмкін. Оның дұрыс айтатыны жиі болады" деп қосты. 2008 жылы Кингснорт электр стансасындағы Климаттық әрекет лагерінен кейін Бейкер полиция тактикасын зерттеуді талап етті, оқиға кезінде бейбіт наразылық білдіргендерге қатысты қажетсіз агрессивтілік пен негізсіз зорлық-зомбылыққа куә болғанын айтты.

Алдыңғы орындықтағы мансап

2001–2005 жылдары Бейкер Адам құқықтары жөніндегі бірлескен комитеттің мүшесі болды. 2002 жылы Либералды демократтар партиясының қоршаған орта жөніндегі өкілі болып тағайындалды, және 2006 жылы Сэр Мензиес Кэмпбелл партия басшысы болып сайланғаннан кейін отставкаға шыққанға дейін осы лауазымды атқарды. 2005 жылдың мамырында қоршаған орта жөніндегі өкіл ретінде ол екі бұрынғы қоршаған орта министрі, Лейборист партиясынан Майкл Мичер және Консервативтік партиядан Джон Гаммермен бірге «Жер достары» ұйымы дайындаған Климаттық өзгерістер туралы заң жобасын қолдаған партияаралық Early Day Motion No. 178 ұсынысын енгізді. Ұсыныста «Көмірқышқыл газы шығарылымын жылына 3 пайызға төмендетуді қамтамасыз ететін заң жобасы осы парламентте қаралуы керек, сондай-ақ жүйелі есеп беру және түзету шаралары қарастырылуы тиіс» делінді және 412 қол жинады. 2007 жылдың шілдесінде ол алдыңғы қатарға оралды, ол Либералды демократтар партиясының Министрлер кабинеті және Ланкастер герцогтігі жөніндегі өкілі болып тағайындалды. 2007 жылдың желтоқсанында Ник Клег партия басшысы болып сайланғаннан кейін Бейкер (Клегті көшбасшылыққа қолдаған) көлік жөніндегі өкіл ретінде алдыңғы қатарға оралды.

Дэвид Келли

Бейкер 2006 жылғы 19 мамырда қорғаныс министрлігінде қызмет еткен биологиялық қарулар сарапшысы және Біріккен Ұлттар Ұйымының Ирактағы қару-жарақ инспекторы Дэвид Келлинің 2003 жылғы өлімінің шындығын анықтау мақсатымен Либерал-демократтардың алдыңғы қатарынан кету туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Келлидің BBC Today бағдарламасының журналисі Эндрю Гиллиганмен Ұлыбритания үкіметінің Ирактағы жаппай қырып-жоятын қарулар туралы ақпаратын қамтитын құжаты жөніндегі әңгімесі салдарынан үлкен саяси дау туды. Келли парламенттік комитет алдындағы тергеуден кейін бірнеше күннен кейін қайтыс табылған. Оның өліміне байланысты жағдайды зерттеу үшін өткізілген Гаттон тергеуі, ол өз-өзіне қол жұмсаған және Гиллиган оған тағылған кейбір айыптаулардың шындыққа сай емес екенін анықтады. Бейкер Гаттонның «мәселенің түбіне жетпегенін» және «неғұрлым терең зерттеймін, соғұрлым түсіндірмеге сенімсіз боламын, ал Гаттон тергеуі немесе сот медициналық сарапшысы тиісті түрде қарауы керек болған көптеген сұрақтар туындайды» деді. Бейкер Келлиге қатысты зерттеулерінің ешқайсысы осы құрылғыда сақталмағанын мәлімдеді. 2007 жылдың сәуірінде Льюсте өткен жиынға қатысып, ол өз қорытындыларын жариялады: «Мен оның өзіне қол жұмсағанына күмәнданбаймын. Медициналық дәлелдер мұны растамайды, ал Дэвид Келлидің психологиялық жағдайы мен мінезі басқаша нәрсені көрсетеді. Бұл жазатайым оқиға емес, сондықтан мен оны кісі өлтіру деп санаймын». Оның «Дэвид Келлидің таңғажайып өлімі» атты кітабы 2007 жылдың қазан айында жарық көрді және Daily Mail газетінде бөлім-бөлім жарияланды. Келлидің кейбір туыстары жарияланымға наразылық білдірді. Келлидің әпкесі Сараның күйеуі: «Бұл тек өткен оқиғаларды қайта көтеру ғана. Мен бүкіл отбасы үшін айта алмаймын, бірақ мен оның барлық теорияларын оқыдым, әрбір сөзін, және оған сенбеймін». Алайда Бейкер кітапта Келлидің басқа туыстары да оның өлімінің күмәнді екенін ойлайтынын жазды.

Сәнжіту

2007 жылдың желтоқсанында Бейкер сынға алынды, бірақ Кама палатасының Стандарттар және артықшылықтар жөніндегі комитеті либерал-демократтардың Еуропарламент депутаты туралы "жарнамалық материал" қамтылған хабарламасы үшін оған айыппұл салмады. Комитеттің баяндамасында былай делінген: "Біз Комиссармен келісеміз, Донован мырзаның шағымының осы бөлігі негізді деп танылсын, және парламенттік төлемдерден қаржыландырылатын басылымдарда партиялық сипаттағы материалдардың жариялануына жол жоқ екенін қайтадан мәлімдейміз".

Тибет

Бейкер Тибет қоғамының президенті және Ұлыбританияның Тибет мәселесі жөніндегі барлық партиялық парламенттік тобының мүшесі болды. 2008 жылғы ақпанда ол Халықаралық ана тілі күніне арналған мәлімдеме жасап, "Қытай үкіметі өз еліндегі тибет халқының тілін қоса алғанда, тибеттік мәдениеттің барлық элементтерін жоюға бағытталған саясатты жүзеге асырып жатыр. Бұл айқын болғанымен, тибет тілі Тибеттің ресми тілі болуы керек" деді. 2008 жылғы 18 наурызда ол Лондондағы Қытай елшілігі алдында наразылық білдірген тибеттіктерге сөз сөйледі, сондай-ақ 2008 жылғы Тибеттегі көтеріліске қолдау көрсеткен Ұлыбританиядағы алты тибет студентінен премьер-министр Гордон Браунға хат тапсырды. Студенттердің хатында көтерілістің басылуын тоқтатуға, БҰҰ тарапынан тергеу жүргізуге және Тибеттегі бұқаралық ақпарат құралдарына еркін қол жеткізуді талап етілген.

Коалициялық үкімет

2010 жылғы жалпы сайлауда Бейкер Льюес округінен депутат болып қайта сайланды. 2010 жылдың 11 мамырында Либерал-демократтар Консервативтік партиямен коалициялық келісімге келді, және Бейкер Көлік министрлігінде Парламенттік мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. 2013 жылы Бейкер басқа елдердегі теміржол бағаларымен салыстырғанда, британдық теміржол бағаларының «шамалы қымбат емес» екенін айтты, сондай-ақ қолжетімді ұсыныстар бағаны айтарлықтай төмендеткенін мәлімдеді. Бұл 2003-2013 жылдар аралығында «орташа маусымдық билет» бағасының 50%-дан астам өскенімен қатар айтылды. 2013 жылдың қазан айында Бейкер Ішкі істер министрлігіне мемлекеттік министр болып тағайындалды, ол ұлттық қауіпсіздік мәселелерін қадағалады, және либерал-демократ Джереми Браунды алмастырды. Сондай-ақ, заңсыз есірткілерге қатысты барлық мүмкіндіктер қарастырылып жатқаны хабарланды. Ішкі істер министрлігі прогрессивті ұсыныстарды бірнеше рет қабылдамады. 2013 жылдың желтоқсанында Бейкер 1985 жылғы Әйелдерді сүндеттеуге тыйым салатын заңға қайшы келетін әйелдерді сүндеттеу ісі бойынша алты істі қайта қарауға немесе ашуға Бас прокурорды ынталандырғаны туралы хабар тарады. Бұл заң 1985 жылдан бері күшінде болғанымен, 2014 жылдың ақпан айына дейін, яғни алғашқы іс қаралуға жоспарланғанша, осы заң бойынша ешқандай қылмыстық іс тіркелмеген еді. «Дейли телеграф» газетінің есебуынша, сол кезге дейін 170 000 әйел зорлық-зомбылыққа ұшыраған. 2014 жылы Бейкер Ұлыбританияның Құпия кеңесінің мүшесі болып тағайындалды, бұл оған өмір бойы «Өте Құрметті» атағын алу құқығын берді. Бейкер 2014 жылдың 3 қарашасында Ішкі істер министрі Тереза Мэймен туындаған келіспеушіліктерге сілтеме жасай отырып, Ішкі істер министрлігінен кетті. Сол күні ол Ішкі істер министрлігіндегі жалғыз либерал-демократ болуды «Iron Maiden концертіне келген хиппи» деп сипаттады.