Кіріспе
Британдық саясаткер (1942–2006)
Энтони Луис Бэнкс, Стратфорд бароны (8 сәуір 1942 – 8 қаңтар 2006) – 1997 жылдан 1999 жылға дейін спорт министрі қызметін атқарған британдық саясаткер. Еңбек партиясының мүшесі, ол 1983 жылдан 2005 жылға дейін Парламент депутаты, ал кейіннен Лордтар палатасының мүшесі болды. Төменгі палатада өткір тілімен кеңінен танымал болды.
Саясаттың алдындағы мансап
Бэнкс Белфасттағы «Жубилейлік» перзентханасында дүниеге келді. Ол Корольдік армиялық қызмет корпусындағы сержант, Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын құрал жасаушы болған Альберт Герберт Бэнкстің жалғыз ұлы және үлкен баласы, сондай-ақ оның әйелі Олив Ирен (Рене), туған тегі Руска болған. Бала туғаннан кейін отбасы Англияға оралды, ол Брикстон және Тутинг қалаларында өсті. Ол Брикстондағы Сент-Джон мектебінде және Кеннингтондағы Тенисон мектебінде білім алды. Ол «O» деңгейлерін тапсыра алмады және бірнеше жыл кеңсе қызметкері болып жұмыс істеу үшін мектепті тастады, бірақ университетке қажетті біліктілікті алу үшін кешкі мектепте оқыды. 1964 жылдан 1967 жылға дейін ол Йорк университетінде саясатты оқыды, онда студенттік өкілдер кеңесінің президенті болды. 1967 жылы ол жоғары екінші дәрежелі дипломмен бітіріп, Лондон экономика мектебінде оқуын жалғастырды. Содан кейін Банкс кәсіподақ өкілі болды, алдымен 1969 жылдан 1975 жылға дейін Инженерлік жұмысшылар біріккен одағында, содан кейін 1976 жылдан 1983 жылға дейін Телерадио хабарларын тарату қызметкерлері қауымдастығының бас хатшысының көмекшісі болып жұмыс істеді (кейін ол басқа кәсіподақтармен бірігіп, Телерадио хабарларын тарату, ойын-сауық, кинематография және театр одағы, немесе BECTU құрды). Бірнеше жыл бойы Банкс жеке жұмыспен айналысатын адамдарға жауапты болды.
Саяси мансап
1964 жылы Банкс 1965 жылы қызметін бастаған Лондонның аудандық кеңестеріне өткен алғашқы сайлауда Либералдық партиядан сәтсіз өтті. Кейін ол Еңбек партиясына қосылды. Ол 1971 жылдан 1974 жылға дейін Ламбет кеңесінің мүшесі болды, ал 1970-ші және 1980-ші жылдары Ұлы Лондон Кеңесінің (GLC) белгілі бір мүшесі болды, Хаммерсмит (1970–1977) және Тутинг (1981–1986) округтерін өкілдік етті. Ол 1985 жылдан 1986 жылы таратылғанға дейін Ұлы Лондон Кеңесінің төрағасы болды. 1970 жылы Шығыс Гринстед, 1974 жылдың қазанында Ньюкасл-апон-Тайн Солтүстік (469 дауыспен) және 1979 жылы Уотфорд округтеріндегі сайлауларда жеңіліске ұшыраған Банкс 1983 жылы Еңбек партиясынан Ньюхэм Солтүстік-Батыс округінен жеңіске жетіп, бұрынғы депутат Артур Льюисті жеңді, ол Еңбек партиясының кандидаттығынан бас тартылған еді. 1995 жылы округтердің шекарасы қайта қаралып, Ньюхэм Солтүстік-Батыс кеңейтіліп, 1997 жылғы жалпы сайлауға Вест-Хэм деп өзгертілді. Банкс 2005 жылға дейін осы мандатты сақтап тұрды, содан кейін ол депутаттықтан бас тартты.
Министрлік лауазым
1997 жылы Лейбористер партиясының сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Банкс Мәдениет, Бұқаралық ақпарат құралдары және спорт министрлігіне Спорт министрі болып тағайындалды. Ол Англия Премьер-лигасындағы шетелдік ойыншылардың Англия құрамасына қатысуға құқық алуын қалады: «Кантона мен Гиггстің Манчестердің қызыл формасын Англияның ақ формасына ауыстырғанын көріп көріңізші!» Ол сондай-ақ Ұлыбританияның құрамына кіретін төрт елдің футбол командаларының Олимпиада ойындарында бәсекелесу үшін бірігуі керек екенін ұсынды, бұл 2012 жылы іске асырылды. Алайда, 1997 жылы Ұлыбритания футбол командасын құру туралы оның ұсынысы жанкүйерлер тарапынан сындарға ұшырады, ал шотландтық Лейбористік партиясының депутаты Сэм Галбрайт мұндай команданың құрылуы тек «өз денесі үстінен басып өткенде ғана» мүмкін болады деп мәлімдеді. Банкс Шотландия жанкүйерлерін «әлемдік футболдағы «Вест Хэм» – олар әрдайым өздерінің мүмкіндіктерін толық пайдалана алмайды» деп сипаттап ренжітті, сондай-ақ пайдаланылмаған NHS ғимараттарына да сын айтты. Ол сонымен қатар Северн көпіріне І санатты мәртебе беруге жауапты болды. Вембли стадионының жаңғырту аясында Твин Тауэрлерді бұзуға келісім берді, оларды «бетон блоктар» деп еске алды. Қызмет еткен екі жылдан кейін ол 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының Англияда өткізілуі үшін Премьер-министрдің өкілі болып тағайындалды. Бірақ тілек орындалмады, Германия жеңіске жетті. Содан кейін 2005 жылы парламенттен зейнеткерлікке шыққанға дейін Банкс қанағаттанбайтын депутат болып қалды, алайда 2004 жылы Лондон мэрі сайлауында Лейбористер партиясынан кандидат болуға тырысып, сәтсіз аяқтады.
Парламент сайлауы
КүніАуданыПартиясыДауыс саны% дауысОрын нөмірі1970 жылғы жалпы сайлауEast Grinstead 12,01419.23-ші (3-тен)1974 жылғы қазан айындағы жалпы сайлауNewcastle upon Tyne North 10,74841.12-ші (3-тен)1979 жылғы жалпы сайлауWatford 18,03040.282-ші (4-тен)1983 жылғы жалпы сайлауNewham North West 13,04246.6Жеңіс1987 жылғы жалпы сайлауNewham North West 15,67755.4Жеңіс1992 жылғы жалпы сайлауNewham North West 15,67755.4Жеңіс1997 жылғы жалпы сайлауWest Ham 24,53172.9Жеңіс2001 жылғы жалпы сайлауWest Ham 20,44969.9Жеңіс
Ұлы Лондон кеңесі сайлауы
ДатаСайлау округіПартияДауыс саны% дауысНәтиже1970Хаммерсмит30,105Жеңіс1973Фулхэм15,176Жеңіс1981Тутинг12,127Жеңіс
Саяси көзқарастар
Банкс вегетариандық болатын, жануарлар құқығын қолдаған және Қатыгез спортқа қарсы лиганың вице-президенті қызметін атқарды. Ол Лейбористтік партияның солшыл қанатында саналды, республикашыл, 2003 жылғы Иракқа басып кіруге қарсы болды және Социалистік науқан тобының мүшесі еді. 2001 жылғы Ауғанстанға басып кіруге қатысты оның айтқан жалғыз сөздері үкіметтен қаржы сұрау және Кабул зообағындағы жануарларға, әсіресе ревматизмге шалдыққан қарт арыстан Маржанға кондиционер беру үшін Корольдік теңіз күштерінің көмегін сұраумен байланысты болды. 2004 жылдың 21 мамырында Банкс МИ5-тің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көгершіндерді ұшатын бомба ретінде пайдалануды ұсынғаны туралы газет хабарларына жауап ретінде ерте күн тәртібіндегі ұсыныс енгізді. Ұсынысты айыптап, адамдарды "құмарлыққа берілген, бұзылған, қатыгез, өркениетсіз және қауіпті" деп сипаттады және палата "табиғатқа жаңадан бастау мүмкіндігін беретін, Жерге соғылып, оларды жоятын астероид күнін асыға күтеді" деді. Банкс өнерді де қолдады және Вестминстер сарайындағы тарихи картиналар мен мүсіндерге жауапты болған Парламент өнер жұмыстары комитетінің төрағасы болды.
Ашықтықпен сөйлеу
1990 жылы консервативті депутат Терри Дикстің өнерге мемлекеттік қаржыландыруға қарсы сөйлеген сөзіне жауап ретінде Бэнкс Дикстің "таяққа байланған шошқа көпіршігінің Парламентке сайлануы мүмкін екенін көрсететін тірі дәлел" екенін айтты. Банкс консервативті партияның тағы бір депутаты Николас Сомсті "бір адамдық тамақ тауы" деп сипаттады. Банкс канадалықтарды итшаңдар деп атады, себебі олар итбалықтарды қырқып тастады. 1994 жылы Базильдонның босандыру қызметтері туралы сұрақ кезінде Банкс сол кездегі консервативті депутат Дэвид Эмесс (бес баланың әкесі ретінде) "Базильдонның босандыру қызметтеріне тым көп жүк салған және оған "өздігінен жасалатын вазектомия жиынтығын екі кірпішпен" пайдалануды ұсынған" деді. 1997 жылы Лейбористік партияның конференциясында Банкс сол кездегі Консервативтік партияның жетекшісі Уильям Хейгті "ұрық" деп сипаттап, консервативті депутаттар абортқа қатысты өз көзқарастарын қайта қарастыруы мүмкін екенін айтты. Банкс парламенттің жаңа сессиясында королеваға адалдық ант бергенде саусақтарын кесіп алды. Банкс өзінің Спорт министрі лауазымында өзіне сәттілік тілегенін айтты.
Зейнеткерлік
2004 жылғы 23 қарашада Банкс келесі жалпы сайлауға қатыспайтынын жариялады. Үш күннен кейін BBC Radio 4 арнасында Робин Оуклиге берген сұхбатында ол: "Шын айтқанда, мен оны зиялылық тұрғысынан шаршатушы және ең төмен деңгейдегі деп таптым. Мен сайлау округіндегі жұмысты мүлдем сағынбаймын. Сізге шыншылдықпен айтайын, 22 жыл бойы бір жағдайлардың қайталануы, тек адамдардың жүзі мен тұлғалары ауысып отырды. Адамдардың өмірі мен проблемалары туралы мұндай айту кемсітушілік сияқты көрінуі мүмкін, біз олармен айналыстық, бірақ мен одан ешқандай қанағат алған жоқпын. Шынымен де жоқ. Сіз тек жоғары білікті әлеуметтік жұмыскер едіңіз, тіпті одан да нашар болса керек. Мен Көркемөнерлер комитетінің төрағасы болуды сағынамын, өйткені мен коллекциямызды қайта ұйымдастырудан зор зиялылық ләззат алып, тіпті қарапайым қызығушылықты сезіндім, және бұл мені тарихпен байланыста ұстады". 2005 жылғы 24 наурызда ол Парламенттегі соңғы сөзін айтты. Жалпы сайлаудан бір апта өткен соң, 2005 жылғы 13 мамырда оған өмірлік мәртебе берілетіні хабарланды, ал 2005 жылғы 23 маусымда ол Ньюхэм ауданындағы Стратфорд бароны атанды деген жарлық жарияланды.
Жеке өмірі, өлімі және мұрасы
Банкс Салли Джонсқа үйленген. Ол «Челси» футбол клубының жанкүйері болды және матчтарға үнемі қатысып тұрды. 2003 жылы Роман Абрамович «Челси» футбол клубын сатып алғанда, ол наразылығын білдірді: «Біз оның ақшасының көзін, Ресейдегі қызметін зерттеп, оның осы елде футбол клубын басқаруға лайықты және адал адам екенін анықтауымыз керек». Ол Британдық гуманистік қауымдастығының мүшесі болды. 2006 жылдың 7 қаңтарында Банкс Флорида штатындағы Санибел аралында түскі ас ішіп отырғанда ауыр инсульт алғандықтан екі күн бұрын құлап кеткені хабарланды. Ол тікұшақпен Форт-Майерс қаласындағы ауруханаға жеткізілді және 8 қаңтарда есін жойған күйі қайтыс болды. Премьер-министр Тони Блэр оны «Британиядағы ең харизматикалық саясаткерлердің бірі, халықтың нағыз адамы» деп сипаттады. Оның қосылу рәсімі 21 қаңтарда Лондон қалалық крематорийінде өтті: Джон Прескотт, Тесса Джоуэлл, Маргарет Бекетт, Аластер Кэмпбелл, Тони Бенн, Крис Смит және Ричард Каборн қатысты. Банкстің досы, консерватор партиясының депутаты Дэвид Меллор, оған құрмет көрсетіп сөз сөйледі. «Ол – тәртіпсіздіктің мырзасы, қалай атасаң да, оны анықтауға болады, бірақ оның орнын толтыру мүмкін емес», – деді Меллор. Әйелі қайтыс болғаннан кейін, леди Стратфорд оның жануарлар құқығын қорғау жұмысын жалғастыруға уәде берді, Канададағы етесіптердің сойылуына қарсы науқанға жетекшілік етті. Ол сондай-ақ жануарларды цирктерде, зообақтарда және экзотикалық үй жануарлары саудасында пайдалануды тоқтатуды мақсат тұтқан «Тұтқындағы жануарларды қорғау қоғамы» қайырымдылық ұйымының меценаты болып табылады.
Танымал мәдениетте
Иэн Дейл редакциялаған "Тони Бэнкстің ақыл-ойы мен даналығы" 1998 жылы жарық көрді. Оның 8 қаңтар 2006 жылы қайтыс болуы "Рикки Гервейс Шоу" бағдарламасының бірінші эпизодында Карл Пилкингтонның Гран-Канарияға жасаған саяқаты туралы күнделігінде еске алынды. Пилкингтон Банкстің өлімі туралы: "Жаңалықтарда барлығының қаншалықты ойранға ұшырағаны туралы хабар болды" деді. Америкалық әнші-әндер авторы Айми Манн 1990 жылдардың басында Лондонда Бэнкспен танысқаннан кейін оның жақын досы болды. Оның 1995 жылғы "I'm with Stupid" альбомындағы "You're With Stupid Now" әні британ саясаты туралы олардың әңгімелерінен шабыттанды.