Кіріспе

Британдық саясаткер (1948 жылы туған)

Денис МакШейн (туған Йозеф Денис Матижашек; 21 мамыр 1948 жылы туған) – 2002 жылдан 2005 жылға дейін Еуропа мемлекеттік хатшысы қызметін атқарған британдық бұрынғы саясаткер, жазушы, сарапшы және сотталған қылмыскер. 1970 жылы Лейборист партиясына қосылып, партияның көптеген лауазымдарын иеленді. 1994 жылдан 2012 жылы мәжбүрлі түрде отставкаға кеткенге дейін Ротерхэм сайлау округінен Парламент депутаты болды. Глазго қаласында дүниеге келген, анасы ирланд, әкесі поляк, ол 1958 жылы соғысқа байланысты аурудан қайтыс болды. МакШейн Миддлсекс округінің стипендиясы бойынша Элингтегі Сент-Бенедикт мектебінде білім алып, Оксфорд университетінің Мертон колледжінде оқыды. Лондон университетінің Біркбек институтында докторлық диссертациясын қорғағанға дейін BBC журналисі және кәсіподақ белсендісі болып жұмыс істеді. 1974 жылдың қазанында Солихалл сайлау округінен сайлауға түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. 1992 жылғы жалпы сайлауда сайлау округінен кандидат ретінде тіркелмегеннен кейін, 1994 жылғы қосымша сайлауда Ротерхэмнен Парламентке сайланды. 2001 жылғы жалпы сайлаудан кейін Сыртқы істер министрлігінің кіші министрі болып тағайындалды. 2002 жылдың сәуірінде Еуропа мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды және Ұлыбританияның құпия кеңесіне (Privy Council) енгізілді. 2005 жылғы жалпы сайлаудан кейін парламенттік жұмыстан шеттеді. 2012 жылдың қарашасында Лейборист партиясы МакШейннің Парламенттік шығыстарды тексеру комитетінің (Standards and Privileges Committee) 19 жалған шот-фактураны "адамды алдау мақсатымен" ұсынғанын анықтағаннан кейін партиядан шеттетілді. Бұл айыптаулар Ұлттық Британдық партиясы тарапынан жасалған және 20 ай бойы Метрополитен полициясымен тергелді. Парламент шағымды мақұлдағаннан кейін, ол Ротерхэмнен Парламент депутаты және Ұлыбританияның құпия кеңесінен отставкаға кету ниетін білдірді. 2013 жылдың қарашасында Олд Бейлиде 12 900 фунт стерлинг сомасына жалған түбіртектер ұсынғаны үшін жалған есеп беруде кінәлі деп танылды. 23 желтоқсанда ол алты айға бас бостандығынан айырылды. Ол төрт айын Белмарш және Брикстон түрмелерінде өткізді, ал қалған уақытын электрондық білезік тағып жүрді.

Ерте өмір және мансап

МакШейн 1948 жылғы 21 мамырда Глазго қаласында Иозеф Денис Матижашек ретінде дүниеге келді. Оның анасы – ирланд Изобель МакШейн, әкесі – Екінші дүниежүзілік соғыста соғысқан, содан кейін елден қуылған және 1950 жылы британ азаматтығын алған поляк Йозеф Матижашек. Ол Елингтегі тәуелсіз Сент-Бенедикт мектебінде білім алғаннан кейін Оксфордтың Мертон колледжінде оқыды. МакШейн 1969 жылдан 1977 жылға дейін BBC-де жұмыс істеді, оның ішінде BBC Radio Birmingham үшін «Вулвергемптон Вондерерс» жаңалықтарын оқып, репортер болды. Жұмыстағыларының өтінішімен ол өзінің тегін анасының бойжеткен қызының тегіне ауыстырды. Бір күні ол жұмыс істейтін радио бағдарламаға жалған есіммен қоңырау шалып, жұмыстан босатылды. Ол қоңырау шалған кезде 1972 жылы қаржылық тәртіпсіздіктерге қатысы болды деген айыптаудан кейін отставкаға кеткен консерватор саясаткері Реджинальд Модлингті алдамшы деп айыптады. Соның салдарынан депутат сотқа бермек болды. МакШейн Польшадағы «Солидарность» кәсіподағын қолдады, онда ол 1982 жылы демонстрацияға қатысқандығы үшін тұтқындалып, елден қуылды. Ол Ұлттық журналистер одағының белсендісі болды, ал кейін 1978-1979 жылдары оның президенті болды. 1980-1992 жылдары Халықаралық металл жұмысшылары федерациясының саясатқа қатысты директоры қызметін атқарды.

Саяси мансап

МакШейн алғаш рет 1974 жылғы қазан айында өткен жалпы сайлауда парламенттік мандатқа түсті, бірақ Солихалл округінен жеңіске жетпеді. 1984 жылы ол Еңбек партиясының коммуникациялар директоры лауазымына үміткерлердің ішінде болды, алайда оның орнына Питер Мандельсон тағайындалды. 1992 жылғы жалпы сайлауда ол Ковентри Оңтүстік-Шығыс сайлау округінен, содан кейін Ниэттен және соңында Ротерхемнен үміткерлік алуға тырысты, бірақ барлық әрекеттері нәтижесіз аяқталды. МакШейн 1994 жылғы Ротерхемдегі қосымша сайлауда Парламент Төменгі палатасына сайланды. 1996–1997 жылдары Дерегуляция жөніндегі арнайы комитет мүшесі болды және 1997–2001 жылдар аралығындағы Парламентте бірнеше министрлердің парламенттік жеке хатшысы қызметін атқарды.

Сыртқы істер министрлігінде парламенттік мемлекеттік хатшы

2001 жылғы жалпы сайлаудан кейін МакШейн 2001 жылғы 11 маусымда Балқан және Латын Америкасы жауапкерлігімен Сыртқы істер және Ұлттар Достастығы жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары болып тағайындалды. 2002 жылы ол Венесуэла президенті Уго Чавесті "қарбалас, популистік сөз сарайынан құрылған демагог" деп сипаттап, демократиялық жолмен сайланған президентті құлатпақ болған сәтсіз әскери төңкеріс кезінде оны Бенито Муссолинимен салыстырып, үкіметке ұят келтірді. Кейіннен ол Латын Америкасы бойынша жауапты министр ретінде үкімет төңкеріс әрекетіне наразылық білдіргенін мәлімдеді. 2001 жылдың қараша айында Халид Махмудтың атынан "Мұсылмандар жоққа шығаруға тиіс бес миф" деген тақырыпта Ауғанстандағы соғысты қолдайтын мақала жарияланды. Бірақ бірнеше күннен кейін The Observer газетіндегі мақаланың ішінде Махмуд емес, МакШейн жазғаны анықталды; Махмуд Лорд Ахмед Ротерхем бас тартқаннан кейін мақалаға өз атын қосуға келіскен. Махмудтың бұл әрекетін Ұлыбритания мұсылман кеңесінің өкілі Инаят Бунглавала айыптап, "МакШейн парламенттегі аса білімі жоқ адам ретінде танылған Махмудты өз жоспары үшін ыңғайлы құрал ретінде тапты" деді.

Еуропа министрі

2002 жылы Эстель Морристің отставкасына байланысты Еуропа министрі болды. 2005 жылы Тайлық Кеңестің мүшесі болып тағайындалды. 2004 жылы Дурхам Еңбек Студенттерінің кездесуінде МакШейн Гордон Браунның Еуропаның бірыңғай валютасына қосылу үшін қойған бес экономикалық талабын "үлкен қызыл шалақ" деп сипаттады. "The Scotsman" газеті оның бұл сөздері туралы сұрағанда, ол: "Жоқ, әсте. "Қызыл шалақ" менің сүйікті метафораларымның бірі емес. Егер лейбористік депутат премьер-министрдің ең маңызды саясаты – қызыл шалақ десе, ол осы лауазымда ұзақ тұра алмайды" деді. Ол диктофонға жазылған, жазбасы Today бағдарламасында және BBC News 24 арнасында көрсетілді. МакШейн "Tribune" газетінде: "Менің министрліктен неге кетіргенін білмеймін, менің үшін бұл ешқандай маңызға ие емес" деп жазды. 2005 жылдың наурызында МакШейн Генри Джексон қоғамының принциптерін қолдады, ол либералды демократияны әлем бойынша, соның ішінде әскери араласу арқылы таратуды жақтады. Қоғам сондай-ақ "Еуропалық әскери жаңғыртуды және британдық басшылық астындағы интеграцияны" қолдайды. 2005 жылғы жалпы сайлаудан кейін МакШейн үкіметтен шығарылды. 2005 жылы парламенттік орынға оралғаннан кейін ол Еуропа Кеңесіне және НАТО Парламенттік Ассамблеясына делегат болып тағайындалды, бірақ ол әйелдер құрбандарының санын арттыру үшін жалған статистика қолданды деп айыпталды. 2007 жылдың қаңтарында ол: "Ішкі істер министрлігінің бағалауынша, қазіргі уақытта Ұлыбританияның массаж салондары мен бордельдерінде 25 000 жыныстық құл жұмыс істейді" деді. Ол бұл цифрды 2008 жылғы пікірталаста қайталап, оны Daily Mirror газетіне сілтеме жасап айтты. Кейіннен мұндай бағалау жоқ екені мәлім болды. 2008 жылдың 17 желтоқсанында ол парламентте Ұлыбританияның жамандау заңдары туралы пікірталас қозғады. Ол атап айтқанда, Ұлыбритания жамандау туристерінің таңдаулы орнына айналғандығын, сондай-ақ АҚШ-тың әртүрлі юрисдикцияларының (Нью-Йорк және Иллинойс штаттары мен федералды үкіметті қоса алғанда) Ұлыбританиямен жамандауға қатысты азаматтық шешімдерді өзара орындауды тоқтатуға бағытталған шараларды қабылдауға дайын екендігін, және тіпті АҚШ-тағы кез келген адамға қарсы АҚШ-тың баспалары мен веб-сайттарына қарсы АҚШ-тың басқа сотында жамандау ісін қозғаған адамға қарсы үш еселенген залап төлеуге рұқсат беруге дайын екендігін айтты. 2010 жылдың 25 тамызында The Guardian газеті МакШейн жаңа тәуелсіз парламенттік стандарттар органының ерікті мүшесімен болған оқиғаға қатысы бар екенін мойындады: "11 мамырда ерікті кіріспе сессиясы кезінде "өте қиын, бұзылған [және] ашулы" деп сипатталған депутатпен кездесті. Ресми есепте: "Отыз минут өткен соң ерікті жылап жіберді, ал [Ipsa] қызметкері араласуға тырысты. Қызметкер көмек ұсынғанда, депутат оны "кеңселеуші" деп айыптады, содан кейін басқа қызметкер еріктіні (жылап тұрған күйінде) сессиядан шығарып салды". МакШейн өзінің мінез-құлқы үшін кешірім сұрады. МакШейн саяси ой-пікірлер қауымдастығынан саяси және гендерлік теория профессоры Энн Филлипстің жезөкшелікке қолдау көрсеткені және студенттерінің санасын "улы әуеқойлықпен" толтырғаны үшін ашық сынады. Оның осыны қолдағанын дәлелдеу үшін ол LSE оқу тізімінен заңды жалақылы еңбек пен жезөкшелік арасындағы этикалық айырмашылықтар туралы сұраққа сілтеме жасады. Кейіннен МакШейн сұраққа "контекстен тыс" жауап бергенін мойындады. Содан кейін лейбористік депутат Фиона Мактаггарт профессор Филлипстің көзқарасын осы дәлелдерге сүйене отырып "шынымен қайғылы" деп атады. МакШейн Ядролық Энергияны Қолдаушылардың басқарушы кеңесінің мүшесі болды және Ротерхэмде ядролық өнеркәсіптің өндіріс орталығын дамытуды қолдады. МакШейн 2006 және 2007 жылдары Ұлыбританияның ең ірі су компаниясы United Utilities-те кеңесші болып жұмыс істеді. МакШейн Ротерхэмде балаларға қарсы кең ауқымды сексуалдық зорлық-зомбылық орын алған кезде депутат болды. Ротерхэмдегі балаларға қарсы сексуалдық зорлық-зомбылық туралы тәуелсіз тергеу жарияланғаннан кейін ол BBC радиосына берген сұхбатында сол кезеңде ешкім балаларға қарсы зорлық-зомбылық туралы шағымдармен оған жүгінгенін айтты, бірақ ол мәселеге көбірек араласуы керек еді. Ол өзінің жеткіліксіз жұмыс істегенін айтып, өзінің туысқандық неке және Ұлыбританиядағы мұсылман қауымының кейбір бөліктеріндегі әйелдерді қанау мәселелеріне хабардар болғанын айтты, бірақ: "Бәлкім, иә, Guardian-ның адал оқырманы және солшыл либерал ретінде, мен бұл мәселені тым қатты көтеруге ықыласты болмадым. Менің ойымша, көпмәдениеттік қоғамды дүрліктіргісі келмейтін мәдениет болды". МакШейн парламент мүшесі ретінде белсенділік танытқан тағы бір мәселе – антисемитизммен күресу болды. Ол 2006 жылдың қыркүйегінде баяндама жасаған Антисемитизмге қарсы барлық партиялық парламенттік тобының сарапшылар кеңесінің төрағасы болды. 2009 жылдың наурызында ол антисемитизмді зерттейтін тақырыптық орталықтың – Еуропалық қазіргі заманғы антисемитизмді зерттеу институтының төрағасы болды. МакШейн қазірде жойылған Just Journalism-нің кеңесшілер кеңесінің мүшесі болды, бұл ұйым Ұлыбританияның БАҚ-ы Израиль мен Таяу Шығыс туралы қалай хабарлайтынына назар аударды. Just Journalism Генри Джексон қоғамымен тығыз байланыста болды және онымен бір кеңседе орналасқан.

Газеттердегі хабарлар және жалпы парламенттік тексеру

Барлық депутаттардың шығыстарын қарау шеңберінде МакШейнге бұрыс талап етілген шығыстар бойынша £1,507.73 төлеуге бұйрық берілді, ал оның үкімге қарсы шағымдары қабылданбады. Ол сонымен қатар "Еуропалық саясат институтынан" "зерттеу және аударма" шығыстары үшін парламенттік органдарға он екі шот-фактурасын ұсынған және үш жылдың ішінде сегіз ноутбук компьютерін талап еткен. Көптеген газеттер ЭПИ-ді МакШейннің ағасы Эдмунд Матижашек "басқарып отырғанын" жазды, бірақ МакШейн бұл мәлімдемені жоққа шығарды: "ЭПИ 20 жыл бұрын Еуропа мен АҚШ-тағы солшыл көзқарасты ұстанатын адамдардың желісімен құрылған. Эд – менің ағам, бірақ ол оны әкімшілік етумен ғана айналысады." МакШейн бұрын The Guardian газеті үшін шығындар дауына қатысты мақала жазып, оны азайтып көрсеткен: "Кейбір сәтте, орлар, тыңайтқыштар, ванна шүмектері мен тампондар британдықтардың ерекше қылығы ретінде қарастырылады, бірақ саясаттағы нағыз жемқорлықтан гөрі, "Әкесінің әскері" сияқты көрінеді." 2008 жылы МакШейн Парламент спикері Майкл Мартинді қолдап, консерватор Дуглас Карсвеллді Мартиннің парламенттік шығындарды теріс пайдалануды болдырмау үшін жеткілікті шаралар қабылдамағаны үшін отставкаға кетуі керек деген сөзі үшін жазалауға шақырды.

Парламент тергеуін қайта бастады

Тергеу аяқталғаннан кейін Корольдік прокуратура қызметі (КПС) істі жабу туралы шешім қабылдады. МакШейн 2012 жылдың шілдесінде Еңбек партиясына қайта қабылданды, бірақ парламенттік комитет "көрінеу алдау мақсатында" ұсынған 19 жалған шот-фактураны анықтағаннан кейін, 2012 жылдың 2 қарашасында Еңбек партиясы оны қайтадан тоқтатты. Сол күні кешке МакШейн парламенттен отставкаға кететінін мәлімдеді. Ол былай деді: "Ротерхам сайлау округімнің және сүйікті Еңбек партиямның мүддесі үшін Чилтерн жүздігіне өтініш беру арқылы немесе Палата басшылығының нұсқауы бойынша депутаттық қызметтен кетуді шештім. Мен Парламент палатасын жақсы көремін және отставкаға кету арқылы депутаттар өз қателіктері үшін жауапкершілікке тартылуы және Палата ережелерін бұзғаны үшін салдарына қабылуы керек екенін көрсетуге үлес қоса аламын деп үміттенемін". Ол мәлімдемесінде: "Еуропадағы жұмысым және антисемитизмге қарсы күрес, оның ішінде премьер-министрдің жеке өкілі ретіндегі қызметім үшін шығындарды өтеуді таңдаған тәсілім үшін шынайы өкініш білдіремін, және бұл әрекетім осылай бағаланғанына қатты өкінемін" деді. Алайда, Стандарттар және артықшылықтар комитеті Парламент депутаттардың Еуропаға саяхаттарын қаржыландыруға қатаң талаптар мен шектеулер қойғанын, МакШейн бұл ережелерді жақсы білгенін және "М. МакШейн Еуропаға саяхаттауға жұмсалған мемлекеттік қаражатты пайдалануын сынауға ешкімнің мүмкіндігі болмауы үшін" осылай әрекет еткен деген қорытындыға келді, өйткені ол саяхат шығындарын және еуропалық байланыстармен кездесулерді өтеу үшін өзіне-өзі алдамалы шот-фактуралар жіберді.

Полицияға жіберу және айыптау

2010 жылдың 14 қазанында Стандарттар жөніндегі парламенттік комиссар (Стандарттар және артықшылықтар комитетінің тапсырмасы бойынша) Британдық Ұлттық партиясының МакШейнге қатысты шығындар туралы шағымын Метрополитен полициясына жібергені хабарланды. Шағымның мәні – оның сайлау округі кеңсесі үшін жұмсалған 125 000 фунт стерлингтік шығындар, ал кеңсесі оның гаражы болған. Лейборист партиясы МакШейнді тергеу нәтижесіне дейін парламенттік фракциядан шеттетуге ұйғарды. 2011 жылдың маусым айында The Daily Telegraph газеті бұрынғы тәуелсіз кандидат Питер Тирлволл ашқан МакШейннің шығыстарындағы келесі қайшылықтарды жариялады. Осының нәтижесінде ол Төменгі палатаның қызметкерлерімен шұғыл кездесу өткізіп, тағы 3051,38 фунт стерлингті қайтаруға келісті. Ұзаққа соққан тергеу 2012 жылдың 4 шілдесінде Метрополитен полициясының бұдан әрі шара қолданбайтыны туралы мәлімдемемен аяқталды. Бірақ 2013 жылдың 21 қаңтарында полиция МакШейнге қатысты шығындарды қайта тергеуді бастайтыны хабарланды. 2013 жылдың 11 шілдесінде Корольдік сот прокуратурасы МакШейнге 1968 жылғы Қылмыстық кодекс бойынша жалған есеп беру айыбын тақты, оған 12 900 фунт стерлингтік жалған түбіртектер жасау қатысты. Ол The Guardian газетінде мақалаларын жазуын және Ұлыбритания мен басқа Еуропа елдеріндегі еуропалық мәселелерге арналған телешоуларға қатысуын жалғастырды. 2013 жылдың 18 қарашасында ол Олд Бейлиде жалған есеп беруде кінәлі деп танылды, ал 2013 жылдың 23 желтоқсанында алты айға сотталды. Ол жазасын HM Belmarsh және HM Brixton түрмелерінде өтеді, содан кейін электрондық білезік тағып үй қамауында болды. 2013 жылы МакШейн кеңесшілер кеңесі мүшелігінен кетті, бұл мәселе бойынша кеңесшілер кеңесі хатшылығымен келіссөздер жүргізгеннен кейін. МакШейн орнынан кетуге мәжбүр болғаннан кейін, Мартин Брайт The Jewish Chronicle газетінде оның «құлауы экстремистік саясатқа қатысты оның алаңдауларын бөлісетін адамдар үшін үлкен соққы болды, ол Таяу Шығыстағы радикалды исламизм, отандық неофашизм немесе Шығыс Еуропадағы ультраұлттық топтардың өркендеуі болсын» деп жазды. 2013 жылдың қарашасында Брайт МакШейнді еврей қауымының «ең көрнекті жақтастарының бірі» деп сипаттады.

Еуропалық Парламент оқиғасы

2014 жылы түрмеден босатылғаннан кейін көп ұзамай, UKIP Еуропарламент депутаттары МакШейннің UKIP жетекшісі Найджел Фараджбен кездескеннен кейін, Еуропалық парламент мүшелерінің барынан қуылғанын мәлімдеді. Бір британдық Еуропарламент депутаты оны ғимаратта "жаман иіс сияқты" маусынып жүргені үшін айыптағаннан соң, ол лауазымды тұлғаларға оның онда болуға құқығы жоқ екенін айтқан. МакШейн байланыс саласында жұмыс іздеп жатқаны хабарланды.

Жеке өмір

1975 жылдан 1981 жылға дейін МакШейн тележүргізуші Кэрол Барнспен қарым-қатынаста болды. Олардың қызы Клэр Барнс 2004 жылғы наурыз айында Австралияда 200-ші парашют секірісінде парашюты ашылмағаннан кейін қайтыс болды. МакШейн 1983 жылы Польшадан шыққан Лилиана Кłапточьпен үйленді, бірақ олардың қарым-қатынасы бірнеше жыл ғана сарқылып, ажырасып кетті. 1987 жылы француз-вьетнамдық аудармашы Натали Фамға үйленді; олардың бір ұлы мен үш қызы бар. Олар 2003 жылы ажырасты. Оның жазушы Джоан Смитпен болған қарым-қатынасы жеті жылдан соң 2010 жылы аяқталды. 2012 жылы ол бұрынғы Энергетика министрі Крис Хунге үйленген экономист Вики Прайспен қарым-қатынас бастады. Бос уақытында ол шаңғы тебу және жүгіруді ұнатады.