Кіріспе

Қысым толқыны

Сұйықтық динамикасында Мах толқыны, сондай-ақ әлсіз үзіліс деп те аталады, – сығымды ағымға қосылған қысымның шамалы өзгеруінен туындап, дыбыс жылдамдығымен таралатын қысым толқыны. Бұл әлсіз толқындар, егер бір мезгілде жеткілікті мөлшерде Мах толқындары жиналса, үстіркілді ағымда соққы толқынына айналуы мүмкін. Мұндай соққы толқыны Махтың тірегі немесе Мах фронты деп аталады. Осылайша, Мах толқындарының жеткілікті аралықпен пайда болуы арқасында үдеусіз қысылу немесе кеңеюге қол жеткізуге болады (дыбыс жылдамдығынан асып түсетін ағымдағы изентропиялық қысылуға қараңыз). Мах толқыны – ағым шамаларының уақыт бойынша орташа мәндері өзгермейтін көлбеу соққы толқынының шегі (қалыпты соққы – екінші шек). Егер дыбыс жылдамдығымен қозғалатын дененің мөлшері 0-ге жуық болса, онда толқынның әсер ететін аймағы Мах конусы деп аталады.

Мах бұрышы

Мах толқыны ағым арқылы Мах бұрышы μ бойынша таралады, ол Мах толқынының толқын фронты мен қозғалыс векторына қарама-қарсы бағытталған вектор арасындағы бұрыш болып табылады. Ол келесі формуламен беріледі:

мұндағы M – Мах саны. Мах толқындарын ағынның жергілікті Мах санын анықтау үшін шлиерен немесе көлеңкелік суреттеу (shadowgraph) бақылауларында қолдануға болады. Эрнст Махтың алғашқы байқауларында, соқпақтар мен арналардағы ағын туралы мәліметтер алу үшін арна қабырғасындағы ойыстар Мах толқындарын тудыру үшін пайдаланылды, олар шлиерен әдісімен суретке түсірілді. Мах бұрыштары кейде ауадағы конденсация арқылы көрініс табуы мүмкін, мысалы, трансоникалық ұшу кезінде ұшақтардың айналасындағы бу конустары.