Кіріспе
Пелопоннес түбегінің бұрынғы атауы – Морея (Μορέας немесе Μωριάς). Бұл атау орта ғасырлар мен жаңа заманның басында Грекияның оңтүстігіндегі Пелопоннес түбегін белгілеу үшін қолданылған. Бұл атау Византияның Морея деспотаты провинциясы, Осман империясының Морея эялеті және кейіннен Венеция Республикасының қысқа мерзімді Морея Корольдігі үшін де пайдаланылды.
Morea (Μορέας or Μωριάς) was the name of the Peloponnese peninsula in southern Greece during the Middle Ages and the early modern period. The name was used for the Byzantine province known as the Despotate of the Morea, by the Ottoman Empire for the Morea Eyalet, and later by the Republic of Venice for the short lived Kingdom of the Morea.
Этимология
Ортағасырлық "Морея" атауының шығу тегі туралы белгісіздіктер бар, ол алғаш рет 10 ғасырдағы Византия жылнамаларында тіркелген. Дәстүрлі түрде ғалымдар бұл атау мореа (μορέα) сөзінен туындаған деп есептеген, ол морус немесе тутақ жемісін білдіреді. Бұл ағаш ежелгі заманнан бері аймақта белгілі болған, бірақ 6 ғасырдан кейін, тутақ жейтін жібекқұрттар Қытайдан Византияға жасырын түрде әкелінгеннен кейін маңызға ие болды. Британдық византинист Стивен Рансиман атаудың "оның пішіні тутақ жапырағына ұқсағандықтан" пайда болғанын ұсынды.
Тарих
Төртінші крест жорығының (1204) күштері Константинопольді жаулап алғаннан кейін, франктердің екі тобы Мореяны басып алды. Олар Ахая княздығын құрды, бұл негізінен гректер мекендейтін, латын (батыс) автократы басқаратын мемлекет. Пелопоннес аралын атағанда олар жергілікті дәстүрге сай "Морея" деген атауды қолданды. Мореядағы ең маңызды ханзада Гвийом II де Вильгардуэн (1246–1278) болды, ол 1249 жылы Спартаның жанында Мистраны (Мистрас) нығайтты. Пелагония шайқасында (1259) Византия императоры Михаил VIII Палеологтан жеңілгеннен кейін, Гвийом Мореяның шығыс бөлігінің көп бөлігін және жаңадан салынған бекіністерін беру арқылы өзін құтқаруға мәжбүр болды. Византияның бүкіл жарым аралды қайта басып алуға жасаған алғашқы әрекеті Приница және Макриплаги шайқастарында сәтсіз аяқталды, содан кейін византиялықтар мен франктар бейбіт өмірге келді. 14 ғасырдың ортасында Византия императоры Иоанн VI Кантакузен Мореяны Морея деспотаты ретінде қайта ұйымдастырды. Императордың деспот дәрежесіндегі ұлдары әдетте провинцияны басқаруға жіберілетін. 1430 жылға қарай византиялықтар Мореяның қалған франк бөлігін қайтарып алды, бірақ 1460 жылы жарты арал Осман империясының басып алуына ұшырады. Бұл басып алулар кезінде Монемвасия, Лепанто, Модон, Корон сияқты жағалау және порты қалалары венециялықтардың қолында қалды, бірақ бұл орындар Баязид II және Сүлеймен I билік кезінде басып алынды. 1461 жылдың шілдесінде Сальменико қамалының соңғы бекінісі түсті. Жарты арал 1684–99 жылдардағы Морея соғысы кезінде Франческо Морозини арқылы Венеция Республикасы үшін қайта басып алынды. Венеция билігі халыққа ұнамады, ал Осман империясы 1714 жылы Мореяны шапшаң жорықпен қайта басып алды. Триполицада орналасқан Осман билігі кезінде аймақ салыстырмалы түрде гүлденді. 18 ғасырдың соңында жаңадан наразылықтар пайда болды. Орлов көтерілісін аяусыз басудан қабақтанбай, қарулы клепттер тобы пайда болды. Олар Осман империясының әлсіреуі мен грек ұлттық санасының оянуының нәтижесінде түрктерге қарсы партизандық соғыс жүргізді. Нәтижесінде Морея және оның халқы грек революциясының алқабы және тірегі болды.
Мореяның жылнамасы
Мореяның авторсыз 14 ғасырлық Хроникасы төртінші крест жорығынан кейін франктардың Грекия материгінде феодализм құру оқиғаларын баяндайды. Тарихи оқиғаларға қатысты сенімсіз болғанына қарамастан, Хроника феодалдық қоғамдағы өмірдің көрнекті бейнесімен танымал. Грек тіліндегі тіл ерекшелігі ортағасырлық грек тілінен қазіргі грек тіліне жылдам өтуді көрсетеді. Хрониканың түпнұсқа тілі туралы пікірлер қарама-қайшы, бірақ соңғы зерттеулер MS Havniensis 57 (14-15 ғасырлар, Копенгаген) грек нұсқасын басымдықпен қарастырады. Басқа қолжазбалардың ішінде Ms Parisinus graecus 2898 (15-16 ғасырлар, Франция Ұлттық кітапханасы, Париж) бар. Текстердің шамамен бір ғасырлық айырмашылығы грек тілінің қарқынды дамуына байланысты маңызды тілдік ерекшеліктерді көрсетеді.